Punjabi: ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਸਰਦਾਰ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ-ਇੱਕ ਬੇਮਿਸਾਲ ਜੀਵਨ

[Dalvinder Singh Grewal]

ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਸਰਦਾਰ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ-ਇੱਕ ਬੇਮਿਸਾਲ ਜੀਵਨ

ਕਰਨਲ ਡਾ: ਦਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗ੍ਰੇਵਾਲ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਅਮੈਰੀਟਸ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ​

ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਸਰਦਾਰ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਜੀਵਨ ਭਰ ਲਈ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਇਕਲੌਤੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਰਸ਼ਲ ਵਰਦੀ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ 32 ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ 12 ਦਸੰਬਰ 1989 ਤੋਂ ਦਸੰਬਰ 1990 ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ ਦੇ 12ਵੇਂ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ ਰਹੇ; 1974 ਤੋਂ 1977 ਤੱਕ ਕੀਨੀਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ 11ਵੇਂ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ, 27 ਮਾਰਚ 1971 ਤੋਂ 26 ਮਾਰਚ 1974 ਤੱਕ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ, ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ 9ਵੇਂ ਰਾਜਦੂਤ; 7 ਜੂਨ 1966 ਤੋਂ 15 ਜੁਲਾਈ 1969 ਤੱਕ ਚੀਫ਼ਸ ਆਫ਼ ਸਟਾਫ ਕਮੇਟੀ ਦੇ 12ਵੇਂ ਚੇਅਰਮੈਨ; 1 ਅਗਸਤ 1964 ਤੋਂ 15 ਜੁਲਾਈ 1969 ਤੱਕ biritS ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ (1938–1947) ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ (1947–1969, 2002–2017) ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹੋਏ 32 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ (1938–1969) ਦੇ ਨਾਲ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਰੈਂਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ (IAF) ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਇਕਲੌਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਵਜੋਂ ਪੰਜ-ਸਿਤਾਰਾ ਰੈਂਕ ਵਿੱਚ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜੋ ਕਿ ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ ਦੇ ਫੌਜ ਰੈਂਕ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਸੀ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅੰਬਾਲਾ, ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਹਾਟ, ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਰਿਸਾਲਪੁਰ ਅਤੇ ਨੰਬਰ 1 ਸਕੁਐਡਰਨ IAF ਦੇ ਸੰਚਾਲਨ ਕਮਾਂਡ ivc ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਰਹੇ।। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ, 1947 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੰਗ ਅਤੇ 1965 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੰਗ ਲੜੀ। ਰਾਸ਼ਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸੇਵਾ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲਾਇੰਗ ਕਰਾਸ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਆਈਆਈਟੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ, ਗ੍ਰਿੰਡਲੇਜ਼ ਬੈਂਕ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਰਹੇ।

ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ 1939 ਵਿੱਚ ਉਹ ਨੰਬਰ 1 ਸਕੁਐਡਰਨ ਆਈਏਐਫ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਰਾਕਾਨ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਇਸ ਸਕੁਐਡਰਨ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਿਸਟਿੰਗੂਇਸ਼ਡ ਫਲਾਇੰਗ ਕਰਾਸ DFC) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1945 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਰਏਐਫ ਸਟਾਫ ਕਾਲਜ, ਬ੍ਰੈਕਨੇਲ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਰਾਇਲ ਇੰਡੀਅਨ ਏਅਰ ਫੋਰਸ (ਆਰਆਈਏਐਫ) ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਫਲਾਈ-ਪਾਸਟ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਰੁੱਪ ਕੈਪਟਨ ਦੇ ਰੈਂਕ 'ਤੇ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਅੰਬਾਲਾ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਕੀਤੀ। 1950 ਵਿੱਚ, ਜੁਆਇੰਟ ਸਰਵਿਸ ਡਿਫੈਂਸ ਕਾਲਜ, ਲੈਟੀਮਰ, ਬਕਿੰਘਮਸ਼ਾਇਰ ਵਿਖੇ ਸਟਾਫ ਕੋਰਸ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਏਅਰ ਕਮੋਡੋਰ ਦੇ ਰੈਂਕ 'ਤੇ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨਲ ਕਮਾਂਡ ਸੰਭਾਲ ਲਈ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਕਾਰਜਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨਲ ਕਮਾਂਡ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਕੀਤੀ। 1958 ਵਿੱਚ, ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਨੂੰ ਏਅਰ ਵਾਈਸ ਮਾਰਸ਼ਲ ਦੇ ਰੈਂਕ 'ਤੇ ਏਅਰ ਅਫਸਰ ਕਮਾਂਡਿੰਗ-ਇਨ-ਚੀਫ਼ ਵਿੱਚ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

1960 ਵਿੱਚ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਡਿਫੈਂਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਏਅਰ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਇੰਚਾਰਜ ਏਅਰ ਅਫਸਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। 1963 ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਏਅਰ ਸਟਾਫ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਚੀਫ਼ ਅਤੇ ਫਿਰ ਏਅਰ ਸਟਾਫ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚੀਫ਼ ਵਜੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1 ਅਗਸਤ 1964 ਨੂੰ ਏਅਰ ਸਟਾਫ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। 1964 ਤੋਂ 1969 ਤੱਕ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਤੀਜੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1965 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।

ਅਗਸਤ 1965 ਵਿੱਚ, ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਜਿਬਰਾਲਟਰ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿਰੁੱਧ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਣ ਲਈ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਫੌਜਾਂ ਦੀ ਘੁਸਪੈਠ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੱਛਮੀ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਪੈਮਾਨੇ ਦੀ ਜੰਗ ਹੋਈ। ਸਤੰਬਰ ਵਿੱਚ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਗ੍ਰੈਂਡ ਸਲੈਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ ਦੇ ਅਖਨੂਰ ਅਤੇ ਛੰਬ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ। ਅਰਜਨ ਸਰਦਾਰ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਹਵਾਈ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਵਾਈ ਬੀ ਚਵਾਨ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਵਿਰੁੱਧ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਲਈ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ। ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤਤਪਰਤਾ ਨਾਲ, "ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਵਿੱਚ" ਦੁਸ਼ੰਣ ਤੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਵਧਣਾ ਰਪੋਕ ਦਿਤਾ। ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਧਦੀ ਟੈਕ ਡਿਵੀਜਨ ਨੂੰ ਨੂੰ ਆਈਏਐਫ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਘੰਟੇ ਵਿੱਚ ਤਬਾਹੀ ਲਿਆ ਕੇ ਠੱਲ ਪਾ ਦਿਤੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਆਈਏਐਫ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਟਕਰਾਅ ਦੌਰਾਨ ਰਣਨੀਤਕ ਜਿੱਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। 23 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਜੰਗਬੰਦੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਖਤਮ ਹੋਇਆ। ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ IAF ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਦਿਖਾਈ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਠੰਡਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਰਿਹਾ। ਸਰਦਾਰ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਰਸਕਾਰ, ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 15 ਜਨਵਰੀ 1966 ਨੂੰ, IAF ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, CAS ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਨੂੰ ਏਅਰ ਚੀਫ ਮਾਰਸ਼ਲ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਏਅਰ ਚੀਫ ਮਾਰਸ਼ਲ ਦਾ ਦਰਜਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ।

7 ਜੂਨ 1966 ਨੂੰ, ਜਨਰਲ ਜਯੰਤੋ ਨਾਥ ਚੌਧਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾਮੁਕਤੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚੀਫ਼ਸ ਆਫ਼ ਸਟਾਫ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ, ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਅਹੁਦਾ ਜੋ ਉਹ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੱਕ ਸੰਭਾਲਦੇ ਰਹੇ। 1967 ਵਿੱਚ, ਸਰਦਾਰ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਲਮਾ ਮੈਟਰ, ੍ਰਅਢ ਕਾਲਜ ਕ੍ਰੈਨਵੈਲ ਵਿਖੇ ਪਾਸਿੰਗ ਆਊਟ ਪਰੇਡ ਦੇ ਸਮੀਖਿਆ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵਜੋਂ ਸਲਾਮੀ ਲੈਣ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜੋ ਇੱਕ ਗੈਰ-ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸੇਵਾ ਮੁਖੀ ਦੇ ਲਈ ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਸਨਮਾਨ ਹੈ।

ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਦੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬਾ ਕਾਰਜਕਾਲ,ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਸਾਲ ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਸਿੰਘ ਜੁਲਾਈ 1969 ਵਿੱਚ 50 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ।

1965 ਦੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਆਈਏਐਫ ਦੀ ਕਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੇਵਾ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਦਮ ਵਿਭੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1966 ਵਿੱਚ ਏਅਰ ਚੀਫ਼ ਮਾਰਸ਼ਲ ਵਜੋਂ ਤਰੱਕੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਹਿਲੇ ਆਈਏਐਫ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣੇ।

ਆਈਏਐਫ ਤੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਰਦਾਰ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਡਿਪਲੋਮੈਟ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਸਨੇ 1971 ਤੋਂ 1974 ਤੱਕ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਜਦੂਤ ਅਤੇ 1974 ਤੋਂ 1977 ਤੱਕ ਕੀਨੀਆ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਹਾਈ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1989 ਤੋਂ 1990 ਤੱਕ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲੈਫਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਜਨਵਰੀ 2002 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਦਾ ਦਰਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ IAF ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਇਕਲੌਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ।

ਇਸ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦਾ ਜਨਮ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1919 ਨੂੰ ਲਾਇਲਪੁਰ, ਪੰਜਾਬ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ (ਹੁਣ ਫੈਸਲਾਬਾਦ, ਪੰਜਾਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿਖੇ ਔਲਖ ਕਬੀਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਜਟ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਤਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੈਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਚੌਥੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਸੀ।

ਸਰਦਾਰ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਹੌਡਸਨਜ਼ ਹਾਰਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲਾਂਸ ਡਫਾਦਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੈਵਲਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੂਰੇ ਰਿਸਾਲਦਾਰ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਹੋਏ ਸਨ, ਇੱਕ ਡਿਵੀਜ਼ਨ ਕਮਾਂਡਰ ਦੇ ਏਡੀਸੀ ਵਜੋਂ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਰਿਸਾਲਦਾਰ ਮੇਜਰ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਨੇ 1883 ਅਤੇ 1917 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗਾਈਡਜ਼ ਕੈਵਲਰੀ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ, ਅਤੇ ਪੜਦਾਦਾ, ਨਾਇਬ ਰਿਸਾਲਦਾਰ ਸੁਲਤਾਨਾ ਸਿੰਘ, 1854 ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ ਗਾਈਡਜ਼ ਕੈਵਲਰੀ ਦੀਆਂ ਪਹਿਲੀਆਂ ਦੋ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ; ਉਹ 1879 ਦੀ ਅਫਗਾਨ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਫੌਜ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਅਤੇ ਮੱਧ ਰੈਂਕ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਆਦਮੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਸਨ ਜੋ ਇੱਕ ਕਮਿਸ਼ਨਡ ਅਫਸਰ ਬਣ ਗਏ ਸਨ।

ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੋਂਟਗੋਮਰੀ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ (ਹੁਣ ਸਾਹੀਵਾਲ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਿਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਖਿਡਾਰੀ ਸੀ। ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫਿਰ ਸਰਕਾਰੀ ਕਾਲਜ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕਾਲਜ ਤੈਰਾਕੀ ਟੀਮ ਦਾ ਕਪਤਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਤੈਰਾਕੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਚਾਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਏ। ਉਸਨੇ 1938 ਵਿੱਚ ਆਲ-ਇੰਡੀਆ ਇੱਕ-ਮੀਲ ਤੈਰਾਕੀ ਮੁਕਾਬਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ 1938 ਵਿੱਚ ਆਰਏਐਫ ਕਾਲਜ ਕ੍ਰੈਨਵੈੱਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਤੈਰਾਕੀ, ਐਥਲੈਟਿਕ ਅਤੇ ਹਾਕੀ ਟੀਮਾਂ ਦੇ ਉਪ-ਕਪਤਾਨ ਸਨ।

ਭਾਰਤੀ ਕੈਡਿਟਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬੈਚ ਵਿੱਚ ਐਂਪਾਇਰ ਪਾਇਲਟ ਸਿਖਲਾਈ ਕੋਰਸ ਲਈ ਉਹ ਨੰਬਰ 1 ਸਕੁਐਡਰਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦੀ ਪ੍ਰਾਂਤ (NWFP) ਵਿੱਚ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਹਾਟ ਵਿਖੇ ਤਾਇਨਾਤ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਵੈਸਟਲੈਂਡ ਵਾਈਪੀਟੀ ਬਾਈਪਲੇਨ ਉਡਾਏ। ਸਕੁਐਡਰਨ NWFP ਵਿੱਚ ਕਬਾਇਲੀ ਫੌਜਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। NWFP ਵਿੱਚ ਸਕੁਐਡਰਨ ਨਾਲ ਉਡਾਣ ਭਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹੌਕਰ ਔਡੈਕਸ ਨੂੰ ਪਠਾਨਾਂ ਨੇ ਗੋਲੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜਾਂ ਅਤੇ ਪਠਾਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੜਾਈ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੁੱਕੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਕੋਈ ਸੱਟ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਹ ਉਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੁਬਾਰਾ ਉਡਾਣ ਭਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, NWFP ਵਿੱਚ ਲੜਾਈ ਨੇ ਸਕੁਐਡਰਨ ਨੂੰ ਜਾਪਾਨੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਾਈ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਬਣੇ ਨੰਬਰ 2 ਸਕੁਐਡਰਨ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਫਲਾਇੰਗ ਅਫਸਰ ਦੇ ਰੈਂਕ 'ਤੇ ਨੰਬਰ 1 ਸਕੁਐਡਰਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਸਕੁਐਡਰਨ ਨੂੰ ਹਾਕਰ ਹਰੀਕੇਨ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਲੈਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

1943 ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸਕੁਐਡਰਨ ਲੀਡਰ ਵਜੋਂ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਨੰਬਰ 1 ਸਕੁਐਡਰਨ ਦੇ ਕਮਾਂਡਿੰਗ ਅਫਸਰ ਬਣ ਗਏ।ਵਾਚ ਅਤੇ ਵਾਰਡ ਡਿਊਟੀ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼, ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਕੋਹਾਟ ਦੀ ਆਪਣੀ ਫੇਰੀ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ-ਇਨ-ਚੀਫ਼, ਜਨਰਲ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫੀਲਡ ਮਾਰਸ਼ਲ) ਕਲਾਉਡ ਆਚਿਨਲੇਕ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਜਾਪਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਸਕੁਐਡਰਨ ਭੇਜਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਸਕੁਐਡਰਨ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ 1944 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇੰਫਾਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ 1944 ਵਿੱਚ ਅਰਾਕਾਨ ਮੁਹਿੰਮ ਦੌਰਾਨ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 1 ਸਕੁਐਡਰਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੂੰ ਜੂਨ 1944 ਵਿੱਚ ਡਿਸਟਿੰਗੂਇਸ਼ਡ ਫਲਾਇੰਗ ਕਰਾਸ (DFC) ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਸਨੂੰ ਇੰਫਾਲ ਵਿਖੇ ਦੱਖਣ ਪੂਰਬੀ ਏਸ਼ੀਆ ਕਮਾਂਡ ਦੇ ਸੁਪਰੀਮ ਅਲਾਈਡ ਕਮਾਂਡਰ ਲਾਰਡ ਮਾਊਂਟਬੈਟਨ ਦੁਆਰਾ DFC ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪੁਰਸਕਾਰ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ, "ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਕੁਐਡਰਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਜਿਹਾ ਤਗਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਕੁਐਡਰਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੇਰਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ।"

ਡਿਸਟਿੰਗੂਇਸ਼ਡ ਫਲਾਇੰਗ ਕਰਾਸ (DFC) ਲਈ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪੱਤਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ:

ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸਕੁਐਡਰਨ ਲੀਡਰ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ (IND/1577) ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ, ਨੰਬਰ 1 (IAF) ਸਕੁਐਡਰਨ: ਇਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਦੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਅਕਸਰ ਖਰਾਬ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਉਡਾਣਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੰਚਾਲਨ ਮਿਸ਼ਨ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ ਹਨ, । ਉਸਨੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ, ਮਹਾਨ ਹੁਨਰ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਸਕੁਐਡਰਨ ਦੇ ਉੱਚ ਮਨੋਬਲ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਸਨੇ ਬਹੁਤ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 1944 ਵਿੱਚ ਨੰਬਰ 1 ਸਕੁਐਡਰਨ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਸਕੁਐਡਰਨ ਲੀਡਰ ਰਾਮਾਸਵਾਮੀ ਰਾਜਾਰਾਮ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸਨੇ ਬਾਕੀ ਬਰਮਾ ਮੁਹਿੰਮ ਲਈ ਸਕੁਐਡਰਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਫਰਵਰੀ 1945 ਵਿੱਚ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੋਰਟ-ਮਾਰਸ਼ਲ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਕੇਰਲਾ ਦੇ ਇੱਕ ਘਰ ਦੇ ਉੱਪਰੋਂ ਇੱਕ ਨੀਵੇਂ ਪੱਧਰ ਦਾ ਏਅਰ ਪਾਸ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇੱਕ ਟ੍ਰੇਨੀ ਪਾਇਲਟ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਏਅਰ ਚੀਫ ਮਾਰਸ਼ਲ ਦਿਲਬਾਗ ਸਿੰਘ ਹੋਣ ਦੀ ਅਫਵਾਹ) ਦਾ ਮਨੋਬਲ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।ਆਪਣੇ ਬਚਾਅ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਰ ਕੈਡੇਟ ਨੂੰ ਲੜਾਕੂ ਪਾਇਲਟ ਬਣਨ ਲਈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਉਡਾਣ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਕੀਤੀ। ਫਰਵਰੀ 1945 ਵਿੱਚ, ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਿੰਗ ਕਮਾਂਡਰ ਦੇ ਰੈਂਕ 'ਤੇ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਦੇ ਬ੍ਰੈਕਨੇਲ ਦੇ ਆਰਏਐਫ ਸਟਾਫ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਸਟਾਫ ਕੋਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਵਾਪਸੀ 'ਤੇ, ਉਸਨੇ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਹਾਟ ਅਤੇ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਰਿਸਾਲਪੁਰ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਕੀਤੀ।

15 ਅਗਸਤ 1947 ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿਵਸ ਦੇ ਜਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇੱਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਗਰੁੱਪ ਕੈਪਟਨ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਆਰਆਈਏਐਫ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਫਲਾਈ-ਪਾਸਟ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫਰੰਟਲਾਈਨ ਏਅਰਬੇਸ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਅੰਬਾਲਾ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਸੰਭਾਲ ਲਈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੰਡ ਦੌਰਾਨ ਉਸਨੇ ਏਅਰਬੇਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਘ 1948 ਵਿੱਚ ਏਅਰ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ । 1949 ਵਿੱਚ, ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਵਿੱਚ ਬਕਿੰਘਮਸ਼ਾਇਰ ਦੇ ਲੈਟੀਮਰ ਵਿਖੇ ਜੁਆਇੰਟ ਸਰਵਿਸ ਡਿਫੈਂਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ। ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਦਸੰਬਰ 1950 ਵਿੱਚ, ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਏਅਰ ਕਮੋਡੋਰ ਵਜੋਂ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਨੰਬਰ 1 ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨਲ ਕਮਾਂਡ (ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਏਅਰ ਕਮਾਂਡ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ) ਦੀ ਕਮਾਨ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਗਈ।1952 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ, ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਏਅਰ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਏਅਰ ਅਫਸਰ-ਇਨ-ਚਾਰਜ ਪਰਸੋਨਲ ਅਤੇ ਸੰਗਠਨ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਨਿਯੁਕਤੀ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਏਅਰ ਵਾਈਸ ਮਾਰਸ਼ਲ ਅਤੇ ਫਿਰ ਏਅਰ ਮਾਰਸ਼ਲ ਵਿੱਚ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਸਨੂੰ ਏਅਰ ਅਫਸਰ-ਇਨ-ਚਾਰਜ ਪਰਸੋਨਲ (AOP) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਨਾਲ ਹੀ ਏਅਰ ਅਫਸਰ ਕਮਾਂਡਿੰਗ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਸੰਭਾਲੀ। ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਨਿਯੁਕਤੀ ਵਿੱਚ ਦਸੰਬਰ 1955 ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ।

ਸਬਸਟੈਂਟਿਵ ਏਅਰ ਕਮੋਡੋਰ ਵਜੋਂ ਤਰੱਕੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ AOC ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨਲ ਕਮਾਂਡ ਵਜੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। 1956 ਵਿੱਚ, ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਮਿਸ਼ਨ 'ਤੇ ਬਰਮਾ ਲਈ ਤੂਫਾਨੀ ਜੈੱਟ ਲੜਾਕੂਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਕੁਐਡਰਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੈਲਬੌਰਨ, ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿਖੇ ਹੋਏ 1956 ਦੇ ਸਮਰ ਓਲੰਪਿਕ ਲਈ ਭਾਰਤੀ ਦਲ ਦੇ ਸ਼ੈੱਫ ਡੀ ਮਿਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਮਈ 1958 ਵਿੱਚ, ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਏਅਰ ਵਾਈਸ ਮਾਰਸ਼ਲ ਦੇ ਰੈਂਕ 'ਤੇ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨਲ ਕਮਾਂਡ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਨਿਯੁਕਤੀ ਨੂੰ ਏਅਰ ਅਫਸਰ ਕਮਾਂਡਿੰਗ-ਇਨ-ਚੀਫ਼ (ਏਓਸੀ-ਇਨ-ਸੀ) ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨਲ ਕਮਾਂਡ ਵਿੱਚ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।ਉਸਨੇ ਨਵੰਬਰ 1959 ਤੱਕ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨਲ ਕਮਾਂਡ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ, ਏਅਰ ਵਾਈਸ ਮਾਰਸ਼ਲ ਏਰਲਿਕ ਪਿੰਟੋ ਨੂੰ ਕਮਾਂਡ ਸੌਂਪੀ। ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨਲ ਕਮਾਂਡ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮੁਖੀ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਉਸਨੇ ਦੋ ਕਾਰਜਕਾਲਾਂ - ਦਸੰਬਰ 1950 ਤੋਂ ਦਸੰਬਰ 1952 ਅਤੇ ਦਸੰਬਰ 1955 ਤੋਂ ਨਵੰਬਰ 1959 ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਛੇ ਸਾਲ ਕਮਾਂਡ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ।

ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਡਿਫੈਂਸ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਲਈ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ 1960 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਕਿੰਗਡਮ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਸਾਲ ਭਰ ਦਾ ਕੋਰਸ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਏਅਰ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵਿੱਚ ਏਅਰ ਅਫਸਰ ਇਨ ਚਾਰਜ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਚਾਰਜ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਇਹ ਨਿਯੁਕਤੀ ਚੀਨ-ਭਾਰਤ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਕੀਤੀ। ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਡਿਪਟੀ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਦ ਏਅਰ ਸਟਾਫ਼ (DCAS) ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਅਗਸਤ 1963 ਵਿੱਚ, ਉਸਨੇ ਵਾਈਸ ਚੀਫ਼ ਆਫ਼ ਦ ਏਅਰ ਸਟਾਫ਼ (VCAS) ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲ ਲਿਆ। VCAS ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਸਿੰਘ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ (USAF), ਰਾਇਲ ਏਅਰ ਫੋਰਸ (RAF) ਅਤੇ ਰਾਇਲ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਅਨ ਏਅਰ ਫੋਰਸ (RAAF) ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹਵਾਈ ਅਭਿਆਸ "ਸ਼ਿਕਸ਼ਾ" ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਕਮਾਂਡਰ ਸਨ ਜੋ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਸਨ।

ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮੁਖੀ

ਮਈ 1964 ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਏਅਰ ਮਾਰਸ਼ਲ ਐਸਪੀ ਇੰਜੀਨੀਅਰ, DFC ਦੀ ਥਾਂ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਏਅਰ ਸਟਾਫ਼ (CAS) ਦਾ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। 1 ਅਗਸਤ 1964 ਨੂੰ, ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਏਅਰ ਮਾਰਸ਼ਲ ਦੇ ਅਹੁਦੇ 'ਤੇ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ 6ਵੇਂ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮੁਖੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਲਗਭਗ 45 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ।

ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਕਰੀਅਰ ਵਾਲੀ ਇਸ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਨੇ 16 ਸਤੰਬਰ 2017 ਨੂੰ (98 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ) ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਤੇਜੀ ਸਿੰਘ (ਜਿਸਨੇ 1948 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ 2011 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ) ਅਤੇ 3 ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਚਰਨੀਂ ਜਾ ਬਿਰਾਜੇ। ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੀਏਐਸ ਬਣਨ ਤੱਕ ਆਪਣਾ ਫਲਾਇੰਗ ਰੈਂਕ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੂਜੀ ਵਿਸ਼ਵ ਜੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਯੁੱਗ ਦੇ ਬਾਈਪਲੇਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਫੋਲੈਂਡ ਗਨੈਟਸ ਅਤੇ ਡੀ ਹੈਵਿਲੈਂਡ ਵੈਂਪਾਇਰ ਤੱਕ 60 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਹਾਜ਼ ਉਡਾਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੌਕਹੀਡ ਐਲ-1049 ਸੁਪਰ ਕੰਸਟਲੇਸ਼ਨ ਵਰਗੇ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਡਾਣ ਭਰੀ ਸੀ। ਸਿੰਘ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਟਰੱਸਟ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਦੌਲਤ ਵਿੱਚੋਂ 20 ਮਿਲੀਅਨ ਰੁਪਏ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਦਾ ਪਿਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 2016 ਨੂੰ, ਮਾਰਸ਼ਲ ਦੇ 97ਵੇਂ ਜਨਮਦਿਨ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਮੁਖੀ ਏਅਰ ਚੀਫ ਮਾਰਸ਼ਲ ਅਰੂਪ ਰਾਹਾ ਨੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਪਾਨਾਗੜ੍ਹ ਵਿਖੇ ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਅੱਡੇ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਵਿੱਚ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਏਅਰਬੇਸ 1944 ਵਿੱਚ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਚੀਨ ਬਰਮਾ ਇੰਡੀਆ ਥੀਏਟਰ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹੀ ਥੀਏਟਰ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਨੇ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਸਪੋਰਟਸ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ ਇੱਕ ਸਾਲਾਨਾ ਮਾਰਸ਼ਲ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਮੈਮੋਰੀਅਲ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਹਾਕੀ ਟੂਰਨਾਮੈਂਟ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਈਏਐਫ ਨੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 2019 ਵਿੱਚ ਮਾਰਸ਼ਲ ਦੀ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਮਨਾਈ। ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਜਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਏਅਰ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵਿਖੇ "2040 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਏਅਰ ਪਾਵਰ: ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ" ਸਿਰਲੇਖ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਸੈਮੀਨਾਰ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜੋ ਕਿ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਮੁਖੀ ਏਅਰ ਚੀਫ ਮਾਰਸ਼ਲ ਬੀਰੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਧਨੋਆ ਨੇ ਏਅਰ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ ਵਿਖੇ ਮਾਰਸ਼ਲ ਦੇ ਬੁੱਤ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਭਾਰਤੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਯੂਨਾਈਟਿਡ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਇੰਸਟੀਚਿਊਸ਼ਨ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ (ਯੂ.ਐਸ.ਆਈ.) ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਫ਼ ਦ ਏਅਰ ਫੋਰਸ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਸਾਲਾਨਾ ਭਾਸ਼ਣ krvwauNdy ਹਨ। ਪਹਿਲਾ ਭਾਸ਼ਣ ਦਸੰਬਰ 2023 ਵਿੱਚ ਸਾਬਕਾ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਮੁਖੀ ਏਅਰ ਚੀਫ ਮਾਰਸ਼ਲ ਆਰ. ਕੇ. ਐਸ. ਭਦੌਰੀਆ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

ਮਹਾਨ ਸਿੱਖ ਮਾਰਸ਼ਲ ਅਰਜਨ ਸਿੰਘ ਸਿਰਫ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਮੁਚੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਇੱਕ ਮਿਸਾਲ ਬਯ ਗਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ੳਗਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਰਾਹਨੁਮਾਈ ਕਰਦੀ ਰਹੇਗੀ । ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾ ਦੀ ਇਸ ਜੀਵਨੀ ਨੂੰਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਯੋਗ ਥਾਂ ਮਿਲੇਗੀ ਤਾਂ ਕਿ ਸਾਡੀਆਂ ਅਗਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਸਿਖਿਆ ਲੈ ਕੇ ਉੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਕਰਨ।
​

 

[swarn bains]

I met him when he was on his last inspection tour in kalaikunda in 1968