Aim of Life ਜੀਵਨ ਮਕਸਦ

[Dalvinder Singh Grewal]

ਜੀਵਨ ਮਕਸਦ

ਡਾ: ਦਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗ੍ਰੇਵਾਲ​

ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਮਨੁਖਾ ਜੀਵਨ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜਗ ਤੇ ਆ ਕੇ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਪੁੱਠੇ-ਸਿੱਧੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਗਲਤਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਵੀ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਾਂ ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਰਨਾ ਕੀ ਹੈ:

ਪ੍ਰਾਣੀ ਤੂੰ ਆਇਆ ਲਾਹਾ ਲੈਣਿ ॥ ਲਗਾ ਕਿਤੁ ਕੁਫਕੜੇ ਸਭ ਮੁਕਦੀ ਚਲੀ ਰੈਣਿ ॥ 1॥ (ਬਿਲਾਵਲ, ਮ:5, ਪੰਨਾ 43)

ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਅਸੀਂ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਵਾਅਦੇ ਵੀ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਾਂ।ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।ਬਸ ਬਿਨਾਂ ਮਕਸਦ ਜੀਵਨ ਬਿਰਥਾ ਹੀ ਲੰਘਦਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਨਾਂ ਹੀ ਸਾਡਾ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਨਾਲ ਵਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਸਾਡਾ ਮਕਸਦ ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦੱਸੇ ? ਸਾਨੂੰ ਸਹੀ ਜਵਾਬ ਦੇਵੇ।ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਤਾਂ ਉਹ ਹੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪ ਪਤਾ ਹੋਵੇ।ਅਖਾਣ ਹੈ “ਗੁਰੂ ਬਿਨਾਂ ਗਤ ਨਹੀਂ” ਸੋ ਸਾਡਾ ਜੀਵਨ ਮਕਸਦ ਕੀ ਹੈ ਤੇ ਅਸੀਂ ਕਰਨਾ ਕੀ ਹੈ ਇਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਣੀ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣੀ:

ਬਿਨੁ ਗੁਰ ਕਿਨੈ ਨ ਪਾਇਓ ਬਿਰਥਾ ਜਨਮੁ ਗਵਾਇ ॥ (ਸਿਰੀ ਰਾਗ, ਮ:3, ਪੰਨਾ 33)

ਸੋ ਬਿਰਥਾ ਜਨਮ ਗਵਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਸਾਨੂੰ ਕਾਮਲ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਸਹੀ ਮਾਰਗ ਪਾਉਣਾ ਹੈ।

ਗੁਰ ਤੇ ਮਾਰਗੁ ਪਾਈਐ ਚੂਕੈ ਮੋਹੁ ਗੁਬਾਰੁ ॥ (ਸਿਰੀ ਰਾਗ, ਮ:3, ਪੰਨਾ 33)

ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਮੋਹ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਹਨੇਰ-ਗੁਬਾਰ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣਾ ਹੈ:

ਤ੍ਰੈ ਗੁਣ ਸਭਾ ਧਾਤੁ ਹੈ ਦੂਜਾ ਭਾਉ ਵਿਕਾਰੁ ॥ (ਸਿਰੀ ਰਾਗ, ਮ: 3, ਪੰਨਾ 33)

ਇਹ ਭਾਉ-ਪਿਆਰ ਜੋ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ (ਰਜੋ, ਤਮੋ, ਸਤੋ ਗੁਣ) ਨਾਲ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅਸਲੀ ਮਾਰਗ ਮਾਇਆ ਦੇ ਗਰਦ-ਗੁਬਾਰ ਵਿਚ ਗੁਆਚ ਗਿਆ ਹੈ।ਇਸੇ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਗੁਬਾਰ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੋਹ ਗੁਬਾਰ ਕਿਵੇਂ ਖਤਮ ਹੋਵੇ।ਇਹ ਤ੍ਰੈ-ਗੁਣੀ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਨਾਲੋਂ ਨਾਤਾ ਤਾਂ ਸੱਚੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆਂ ਅਤੇ ਉਸੁ ਦੇ ਦੱਸੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਣ ਨਾਲ ਹੀ ਛੁੱਟਣਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਣੀ ਹੈ ।ਇਹ ਰਸਤਾ ਹੈ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਨਾਮ-ਮਾਰਗ ਦਾ:

ਸਬਦਿ ਮਰੈ ਤਾ ਉਧਰੈ ਪਾਏ ਮੋਖ ਦੁਆਰੁ ॥ (ਸਿਰੀ ਰਾਗ, ਮ: 3, ਪੰਨਾ 33)

ਸੱਚੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆਂ ਹੀ ਇਹ ਤੈ੍ਰਗੁਣ ਛੁੱਟਣਗੇ ਤੇ ਚੌਥੇ ਪਦ ਤੇ ਪਹੁੰਚਕੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲੇਗਾ:

ਸਤਗੁਰਿ ਮਿਲਿਐ ਤ੍ਰਿਕੁਟੀ ਛੂਟੈ ਚਉਥੈ ਪਦਿ ਮੁਕਤਿ ਦੁਆਰੁ ॥ 2 ॥ ॥ (ਸਿਰੀ ਰਾਗ, ਮ: 3, ਪੰਨਾ 33)

ਪਰ ਗੁਰੂ ਲੱਭੀਏ ਕਿਥੋਂ? ਜੋ ਭੁੱਲੇ ਨੂੰ ਰਸਤਾ ਵਿਖਾਵੇ, ਤ੍ਰੈਗੁਣਾਂ ਤੋਂ, ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਛੁਡਵਾਵੇ, ਅਜਿਹਾ ਗੁਰੂ ਤਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ

ਭੂਲੇ ਮਾਰਗੁ ਜਿਨਹਿ ਬਤਾਇਆ ॥ ਐਸਾ ਗੁਰੁ ਵਡਭਾਗੀ ਪਾਇਆ ॥ 1 ॥ (ਬਿਲਾਵਲੁ ਮ: 5, ਪੰਨਾ 803-804)

ਅਸੀਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਂ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਸਦਾ-ਸਦੀਵੀ ਸੱਚਾ ਗੁਰੂ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੱਚਾ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਸਾਨੂੰ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਭੁਲੇ ਭਟਕਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹੋਂ ਹਟਾਕੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ:
ਭਈ ਪਰਾਪਤਿ ਮਾਨੁਖ ਦੇਹੁਰੀਆ ॥ ਗੋਬਿੰਦ ਮਿਲਣ ਕੀ ਇਹ ਤੇਰੀ ਬਰੀਆ॥ (ਆਸਾ ਮ: 5, ਪੰਨਾ 12)

ਸੋ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿਤਾ, “ਇਸ ਮਿਲੇ ਜੀਵਨ ਹੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ” । ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ? ਇਸ ਦੀ ਸੇਧ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ: ‘ਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ’ ਸੱਚੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਦਇਆ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਮਿਹਰ ਪਵੇਗੀ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ, ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਤੇ ਫਿਰ ਪਾਉਣ ਦਾ ਅਵਸਰ ਮਿਲੇਗਾ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ (ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਉਸੇ ਜਨ ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਉਪਰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੋਵੇ:

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਸੋਈ ਜਨੁ ਪਾਏ ਜਿਨ ਕਉ ਕਿਰਪਾ ਤੁਮਾਰੀ ।। (ਪੰਨਾ ੫੦੬)

ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ (ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਸਦਕਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਛੂਟੀਐ ਕਿਰਪਾ ਆਪ ਕਰੇਇ।। (ਪੰਨਾ ੯੩੪)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਨਦਰਿ ਨਿਹਾਰਾ।। (ਪੰਨਾ ੧੦੬)

ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ (ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਸਦਕਾ ਸਾਰੀ ਪੁੱਠੀ ਮੱਤ ਖਤਮ ਹੋ ਹੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਨ ਦਾ ਭਰਮ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਉਮੈ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਦੁਰਮਤਿ ਖੋਈ।। (ਪੰਨਾ ੩੫੭)
ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਭਰਮ ਕਾ ਨਾਸੁ।। (ਪੰਨਾ ੨੯੪)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਹਉਮੈ ਜਾਇ।।(ਪੰਨਾ ੬੬੬)

ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ (ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਸਦਕਾ ਜਨ ਆਪਾ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਉਹ ਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸ ਲਈ ਜਨਮਿਆ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਕਮਲ ਖਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿਣ ਦਾ ਵੱਲ ਆ ਜਾਦਾ ਹੈ:

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਆਪੁ ਪਛਾਣੈ।। (ਪੰਨਾ ੮੮)

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਆਪੁ ਪਛਾਣੈ ਕਮਲੁ ਬਿਗਸੈ ਬੁਧਿ ਤਾਹਾ ਰੇ।।(ਪੰਨਾ ੧੦੫੬)

ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ (ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਸਦਕਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਸੱਚ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਦਵਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ:

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਜਾਨਿਆ।। (ਪੰਨਾ ੬੫੭)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਬੁਝਿਆ ਜਾ ਵੇਖਾ ਹਰਿ ਇਕੁ ਹੈ ਹਰਿ ਬਿਨੁ ਅਵਰੁ ਨ ਕੋਈ।। (ਪੰਨਾ ੧੧੩੨)

ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ (ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਸਦਕਾ ਜਿਸ ਨੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਖਾਣ ਹੋ ਗਿਆ

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਬ੍ਰਹਮ ਪਛਾਤਾ ਨਾਨਕ ਗੁਣੀ ਗਹੀਰਾ।। (ਪੰਨਾ ੭੭੩)

ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ (ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਸਦਕਾ ਜੀਵ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਕਰਤਾ ਇਕੋ ਨੂੰ ਹੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਮਨ ਦੀ ਹਰ ਸ਼ਕ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹੋਰ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ:

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਏਕੋ ਜਾਣੈ।।(ਪੰਨਾ ੬੬੨)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਏਕੋ ਜਾਣੈ ਚੂਕੈ ਮਨਹੁ ਅੰਦੇਸਾ।।(ਪੰਨਾ ੧੨੫੭)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਏਕੋ ਜਾਣਹਿ ਤਾਂ ਦੂਜਾ ਭਾਉ ਨ ਹੋਈ।।(ਪੰਨਾ ੪੪੧)

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸੁਖਮਨੀ ਵਿਚ ਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਸਲੋਕ ਵਿਚ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਗੁਰਦੇਵ ਮੰਨ ਕੇ ਕਿਰਪਾ (ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਰਾਹੀਂ ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧ ਲੋਭ ਮੋਹ ਹੰਕਾਰ ਮਿਟਾਉਣ ਦੀ ਜਾਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ:

ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧੁ ਅਰੁ ਲੋਭ ਮੋਹ ਬਿਨਸਿ ਜਾਇ ਅਹੰਮੇਵ ॥ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਭ ਸਰਣਾਗਤੀ ਕਰਿ ਪ੍ਰਸਾਦੁ ਗੁਰਦੇਵ ॥ ੧ ॥(ਪੰਨਾ ੨੬੯)

ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ (ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਸਦਕਾ ਜਨ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਜਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਚ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੱਚ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਸੁੱਖ ਮਿਲਣ ਲਗਦਾ ਹੈ:

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਉਬਰੇ ਹਰਿ ਕੀ ਸਰਣਾਈ ।। (ਪੰਨਾ ੧੦੧੧)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਸਚੁ ਨਦਰੀ ਆਵੈ ਸਚੇ ਹੀ ਸੁਖੁ ਪਾਵਣਿਆ।। (ਪੰਨਾ ੧੨੦)

ਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ? ਗੁਰੁ ਦੀ ਮਿਹਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ?ਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਜਪਿਆਂ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫਤ ਸਲਾਹ ਕੀਤਿਆ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ;

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਨਾਮ ਪਿਆਰੁ ।। (ਪੰਨਾ ੧੧੭੫)
ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਵਸੈ ਮਨਿ ਆਇ।। (ਪੰਨਾ ੩੬੨)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਸਮਾਲਿ ।। (ਪੰਨਾ ੧੧੨੯)

ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਿਹਰ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਜਪਣ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਜਪੁ’ ਜਪਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ (ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਸਦਕਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿਆਰਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਚ ਨਾਲ ਚਿੱਤ ਜੁੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੱਚੇ ਵਿਚ ਸਮਾਉਂਦਾ ਹੈ:

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਉਬਰੇ ਸਚਾ ਨਾਮੁ ਸੰਮਾਲਿ।। (ਪੰਨਾ ੧੦੦੯)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਸਚਿ ਚਿਤੁ ਲਾਏ।। (ਪੰਨਾ ੧੧੨)

ਜਪਣਾ ਕੀ ਹੈ? ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਵੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਗੁਰੁ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਾਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਜਵਾਬ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । ਹੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਕਿਹੜਾ ਰੂਪ ਅਰਾਧਾਂ?ਕਿਹੜਾ ਜੋਗ ਲੈ ਕੇ ਕਾਇਆ ਸਾਧਾਂ?ਤੇਰੇ ਕਿਹੜੇ ਗੁਣ ਲੈ ਕੇ ਗਾਵਾਂ?ਹੇ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਮੇਸ਼ਵਰ ਕਿਹੜੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਰਿਝਾਵਾਂ?ਤੇਰੀ ਕਿਹੜੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂ?ਕਿਹੜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਇਹ ਭਵਜਲ ਤਰਾਂ?ਕਿਹੜਾ ਤਪ ਕਰਾਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਤਪ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ?ਕਿਹੜੇ ਨਾਮ ਜਪੇ ਤੇ ਹਉਮੈਂ ਦੀ ਮੈਲ ਉਤਰੇ?

ਕਵਨ ਰੂਪੁ ਤੇਰਾ ਆਰਾਧਉ ॥ ਕਵਨ ਜੋਗ ਕਾਇਆ ਲੇ ਸਾਧਉ ॥ ੧ ॥ ਕਵਨ ਗੁਨੁ ਜੋ ਤੁਝੁ ਲੈ ਗਾਵਉ ॥ ਕਵਨ ਬੋਲ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਰੀਝਾਵਉ ॥ ੧ ॥ ਰਹਾਉ ॥ ਕਵਨ ਸੁ ਪੂਜਾ ਤੇਰੀ ਕਰਉ ॥ ਕਵਨ ਸੁ ਬਿਧਿ ਜਿਤੁ ਭਵਜਲ ਤਰਉ ॥ ੨ ॥ ਕਵਨ ਤਪੁ ਜਿਤੁ ਤਪੀਆ ਹੋਇ ॥ ਕਵਨੁ ਸੁ ਨਾਮੁ ਹਉਮੈ ਮਲੁ ਖੋਇ ॥ ੩ ॥ (ਗਉੜੀ ਮ.੫, ਪੰਨਾ ੧੮੬)

ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਗੇ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੇ ਮੇਰੇ ਮਨ! ਜੋ ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਹੈ ਸਦਾ ਸਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਜਪੋ, ਮਨ ਵਿਚ ਧਿਆਓ। ਮਨ ਨੂੰ ਉਸ ਉਪਰ ਹੀ ਆਸ਼ਾ ਰਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਉਸੇ ਦਾ ਹੀ ਆਦਿ ਜੁਗਾਦਿ ਤੋਂ ਭਰੋਸਾ ਬਣਿਆ ਹੋiੲਆ ਹੈ।ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਵਿਚੋਂ ਸਦਾ ਸੁੱਖ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਉਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਗਾਉਣਾ ਹੈ।

ਰੇ ਮਨ ਮੇਰੇ ਤੂੰ ਤਾ ਕਉ ਸੇਵਿ ॥ ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਅਪਰੰਪਰ ਦੇਵ ॥ ੨ ॥ ਤਿਸੁ ਊਪਰਿ ਮਨ ਕਰਿ ਤੂੰ ਆਸਾ ॥ ਆਦਿ ਜੁਗਾਦਿ ਜਾ ਕਾ ਭਰਵਾਸਾ ॥ ੩ ॥ ਜਾ ਕੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਸਦਾ ਸੁਖੁ ਹੋਇ ॥ ਨਾਨਕੁ ਗਾਵੈ ਗੁਰ ਮਿਲਿ ਸੋਇ॥ ੪ ॥ ੩੯ ॥ ੧੦੮ ॥ (ਗਉੜੀ ਮ. ੫, ਪੰਨਾ ੧੮੮)

ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਦਾ ਇਕੋ ਨਾਮ ਹੀ ਜਪਣਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਕੰਮ ਅਸਲੀ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਭਾਵ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਾਉਂਦੇ:

ਜਪਹੁ ਤ ਏਕੋ ਨਾਮਾ ॥ ਅਵਰਿ ਨਿਰਾਫਲ ਕਾਮਾ ॥ 1 ॥ (ਸੂਹੀ ਮ:5, ਪੰਨਾ 728)
ਜਪਹਿ ਤ ਸਾਚਾ ਏਕੁ ਮੁਰਾਰੇ ॥ ॥(ਵਡਹੰਸ ਮ:1, ਪੰਨਾ 567)

ਨਾਮ ਜਪਣਾ ਕਿਵੇਂ ਹੈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਰਾਹ ਦਰਸਾਊ ਹੈ:

ਗੁਰ ਸਤਿਗੁਰ ਕਾ ਜੋ ਸਿਖੁ ਅਖਾਏ ਸੁ ਭਲਕੇ ਉਠਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਵੈ ॥ ਉਦਮੁ ਕਰੇ ਭਲਕੇ ਪਰਭਾਤੀ ਇਸਨਾਨੁ ਕਰੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਰਿ ਨਾਵੈ ॥ ਉਪਦੇਸਿ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਹਰਿ ਜਪੁ ਜਾਪੈ ਸਭਿ ਕਿਲਵਿਖ ਪਾਪ ਦੋਖ ਲਹਿ ਜਾਵੈ ॥ ਫਿਰਿ ਚੜੈ ਦਿਵਸੁ ਗੁਰਬਾਣੀ ਗਾਵੈ ਬਹਦਿਆ ਉਠਦਿਆ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਵੈ ॥ ਜੋ ਸਾਸਿ ਗਿਰਾਸਿ ਧਿਆਏ ਮੇਰਾ ਹਰਿ ਹਰਿ ਸੋ ਗੁਰਸਿਖੁ ਗੁਰੂ ਮਨਿ ਭਾਵੈ ॥ ਜਿਸ ਨੋ ਦਇਆਲੁ ਹੋਵੈ ਮੇਰਾ ਸੁਆਮੀ ਤਿਸੁ ਗੁਰਸਿਖ ਗੁਰੂ ਉਪਦੇਸੁ ਸੁਣਾਵੈ ॥ ਜਨੁ ਨਾਨਕੁ ਧੂੜਿ ਮੰਗੈ ਤਿਸੁ ਗੁਰਸਿਖ ਕੀ ਜੋ ਆਪਿ ਜਪੈ ਅਵਰਹ ਨਾਮੁ ਜਪਾਵੈ ॥ ੨ ॥ (ਮ: ੪, ਪੰਨਾ ੩੦੫)

ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ (ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਦੁਆਰਾ ਜਨ ਦਾ ਮਨ ਸੱਚੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਧਾਰਾ ਪੀਂਦਾ ਹੈ:

ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਨਾਮਿ ਮਨੁ ਲਾਗਾ।। (ਪੰਨਾ ੧੮੪)
ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਅਵਖਧੁ ਮੁਖਿ ਪਾਇਆ ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਰਸੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਪੀਵੇ ॥ 1 ॥ (ਆਸਾ ਮ: 5, ਪੰਨਾ 373)
ਜਾ ਕਉ ਚੀਤਿ ਆਵੈ ਗੁਰੁ ਅਪਨਾ ॥ ਤਾ ਕਉ ਦੂਖੁ ਨਹੀ ਤਿਲੁ ਸੁਪਨਾ ॥ 2 ॥ ਜਾ ਕਉ ਸਤਿਗੁਰੁ ਅਪਨਾ ਰਾਖੈ ॥ ਸੋ ਜਨੁ ਹਰਿ ਰਸੁ ਰਸਨਾ ਚਾਖੈ ॥ 3 ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਗੁਰਿ ਕੀਨੀ ਮਇਆ ॥ ਹਲਤਿ ਪਲਤਿ ਮੁਖ ਊਜਲ ਭਇਆ ॥ 4 ॥ 1 ॥ (ਕਾਨੜਾ ਮਹਲਾ 5, ਪੰਨਾ 1298)
ਸੁਣਿ ਉਪਦੇਸੁ ਸਤਿਗੁਰ ਪਹਿ ਆਇਆ ॥ ਗੁਰਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਮੋਹਿ ਮੰਤ੍ਰੁ ਦ੍ਰਿੜਾਇਆ ॥ (ਆਸਾ ਮ: 5, ਪੰਨਾ 471)
ਆਤਮ ਰਸੁ ਜਿਹ ਜਾਨਿਆ ਹਰਿ ਰੰਗ ਸਹਜੇ ਮਾਣੁ ॥ ਨਾਨਕ ਧਨਿ ਧਨਿ ਧੰਨਿ ਜਨ ਆਏ ਤੇ ਪਰਵਾਣੁ ॥ 1 ॥(ਸਲੋਕ, ਮ: 5,ਪੰਨਾ 252)

ਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਿਫਤ ਸਲਾਹ ਤੇ ਨਾਮ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਸਾਲਾਹੀਐ ਹਰਿ ਭਗਤੀ ਰਾਪੈ।। (ਪੰਨਾ ੯੫੩)
ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਰਹੇ ਲਿਵ ਲਾਇ।। (ਪੰਨਾ ੯੩੨)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਤ੍ਰਿਕੁਟੀ ਛੂਟੈ ਚਉਥੈ ਪਦਿ ਲਿਵ ਲਾਈ।। (ਪੰਨਾ ੯੦੯)

ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮਾਇਆ ਜਗਤ ਤੋਂ ਧਿਆਨ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਅਗਿਆਨ ਜਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਹੀ ਗਿਆਨ (ਆਪੇ ਦੀ ਪਛਾਣ) ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮਨ ਵਿਚ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਚਿਤੀਆਂ ਤੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਹਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਏਕ ਲਿਵ ਲਾਗੀ ਦੁਬਿਧਾ ਤਦੇ ਬਿਨਾਸੀ ।। (ਪੰਨਾ ੯੯੩)
ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਮਿਟਿਓ ਅਗਿਆਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਭਏ ਸਭ ਠਾਈ।। (ਪੰਨਾ ੬੧੦)
ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਮਿਟਿਆ ਅੰਧਿਆਰਾ ਘਟਿ ਚਾਨਣੁ ਆਪ ਪਛਾਨਣਿਆ।। (ਪੰਨਾ ੧੨੯)
ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਸਹਜ ਘਰ ਵਸਿਆ ਮਿਟਿਆ ਅੰਧੇਰਾ ਚੰਦੁ ਚੜ੍ਹਿਆ। (ਪੰਨਾ ੩੯੩)

ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮਨ ਸਹਿਜੇ ਸਹਿਜੇ ਉਸ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਵਿਤਰ ਮਨ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਸੁੱਖਾਂ ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਿਹਰ ਸਦਕਾ ਹੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਮਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਪਾਈਐ ਅੰਤਰਿ ਕਪਟ ਖੁਲਾਹੀ।। (ਪੰਨਾ ੩੨੫)
ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਘਰ ਹੀ ਪਰਗਾਸਿਆ ਸਹਜੇ ਸਹਜਿ ਸਮਾਈ।। (ਪੰਨਾ ੧੨੭੩)
ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ (ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਬੁਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸਾਰੇ ਸੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:

ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਘਰ ਹੀ ਪਿਰ ਪਾਇਆ ਤਉ ਨਾਨਕ ਤਪਤਿ ਬੁਝਾਈ।। (ਪੰਨਾ ੧੨੭੩)
ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਭਇਓ ਮਨੁ ਨਿਰਮਲੁ ਸਰਬ ਸੁਖਾ ਸੁਖ ਪਾਇਅਉ।। (ਪੰਨਾ ੪੯੬)

ਸ਼ੱਚੇ ਸਤਿਗੁਰ ਦੀ ਮਿਹਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੇਹਾ ਹੋਕੇ ਜੀਵ ਉੁਸ ਨੂੰ ਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਆਵਾਗਮਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਜੀਵਤ ਮਰੈ।। (ਪੰਨਾ ੬੬੨)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਆਪੋ ਚੀਨੈ ਜੀਵਤਿਆ ਇਵ ਮਰੀਐ।।(ਪੰਨਾ ੯੩੫)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਬੂਝਿ ਸਚਿ ਸਮਾਈਐ।। (ਪੰਨਾ ੧੪੭)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਬੂਝੀਐ ਤਾ ਪਾਏ ਮੋਖ ਦੁਆਰੁ।। (ਪੰਨਾ ੩੬)
ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਨਿਰੰਜਨ ਪਾਵਉ।। (ਪੰਨਾ ੫੨੫)
ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਨਿਰੰਜਨ ਪਾਇਆ ਸਾਚੈ ਸਬਦਿ ਵੀਚਾਰੀ।। (ਪੰਨਾ ੧੨੩੪)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਮਿਲੈ ਹਰਿ ਸੋਈ।। (ਪੰਨਾ ੨੩੦੦
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਉਤਰੇ ਪਾਰਿ।। (ਪੰਨਾ ੯੭੧)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਏਕੋ ਬੂਝੈ ਏਕਸੁ ਮਾਹਿ ਸਮਾਏ ।।(ਪੰਨਾ ੭੩੨)

ਇਸ ਤਰਾਂ ਜਨ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ (ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਦੁਆਰਾ ਅਨਭਉ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਮਿਲ ਪਰਮ ਪਦ ਪਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ:

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਜਾਣੀਐ ਤਉ ਅਨਭਉ ਪਾਵੈ।। (ਪੰਨਾ ੭੨੫)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਬ੍ਰਹਮ ਸਮਾਉ।। (ਪੰਨਾ ੩੫੫)
ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਪਰਮ ਪਦ ਪਾਏ।। (ਪੰਨਾ ੨੨੩)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਸਾਚੁ ਸਮਾਇ।। (ਪੰਨਾ ੧੧੭੪)
ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਮੁਕਤਿ ਗਤਿ ਪਾਏ।।(ਪੰਨਾ ੧੧੨)
ਜਨ ਨਾਨਕ ਕਉ ਹਰਿ ਦਰਸੁ ਦਿਖਾਇਆ ॥ ਆਤਮੁ ਚੀਨਿੑ ਪਰਮ ਸੁਖੁ ਪਾਇਆ ॥ 4 ॥ 15 ॥ (ਆਸਾ ਮਹਲਾ 5, ਪੰਨਾ 375)
ਨਿਜ ਘਰਿ ਵਸਿਆ ਗੁਣ ਗਾਇ ਅਨੰਤਾ ॥ ਪ੍ਰਭੁ ਮਿਲਿਓ ਨਾਨਕ ਭਏ ਅਚਿੰਤਾ ॥ 4 ॥ (ਆਸਾ ਮ: 5, ਪੰਨਾ 471)
ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਜਬ ਭਏ ਦਇਆਲ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਤਉ ਛੂਟੇ ਜੰਜਾਲ ॥ 4 ॥(ਕਾਨੜਾ ਮਹਲਾ 5, ਪੰਨਾ 1298)
ਜਿਨੀ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਆ ਗਏ ਮਸਕਤਿ ਘਾਲਿ ॥ ਨਾਨਕ ਤੇ ਮੁਖ ਉਜਲੇ ਕੇਤੀ ਛੁਟੀ ਨਾਲਿ ॥ 1 ॥ (ਜਪੁ, ਮ:1, ਪੰਨਾ 8)

ਸਾਰ

ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਮਨੁਖਾ ਜੀਵਨ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜਗ ਤੇ ਆ ਕੇ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਪੁੱਠੇ-ਸਿੱਧੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਗਲਤਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਵੀ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਾਂ ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਰਨਾ ਕੀ ਹੈ।ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਅਸੀਂ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਵਾਅਦੇ ਵੀ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਾਂ।ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।ਬਸ ਬਿਨਾਂ ਮਕਸਦ ਜੀਵਨ ਬਿਰਥਾ ਹੀ ਲੰਘਦਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਨਾਂ ਹੀ ਸਾਡਾ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਨਾਲ ਵਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਸਾਡਾ ਮਕਸਦ ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦੱਸੇ ? ਸਾਨੂੰ ਸਹੀ ਜਵਾਬ ਦੇਵੇ।ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਤਾਂ ਉਹ ਹੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪ ਪਤਾ ਹੋਵੇ।ਅਖਾਣ ਹੈ “ਗੁਰੂ ਬਿਨਾਂ ਗਤ ਨਹੀਂ” ਸੋ ਸਾਡਾ ਜੀਵਨ ਮਕਸਦ ਕੀ ਹੈ ਤੇ ਅਸੀਂ ਕਰਨਾ ਕੀ ਹੈ ਇਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਣੀ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣੀ।ਅਸੀਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਂ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਸਦਾ-ਸਦੀਵੀ ਸੱਚਾ ਗੁਰੂ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੱਚਾ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਸਾਨੂੰ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਭੁਲੇ ਭਟਕਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹੋਂ ਹਟਾਕੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ (ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਦੁਆਰਾ ਜਨ ਦਾ ਮਨ ਸੱਚੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਧਾਰਾ ਪੀਂਦਾ ਹੈ ।

ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਭਾਵ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ (ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਮਿਲ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਉਸੇ ਜਨ ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਉਪਰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਦਕਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਦਕਾ ਸਾਰੀ ਪੁੱਠੀ ਮੱਤ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਨ ਦਾ ਭਰਮ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਉਮੈ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਅਗਿਆਨ ਜਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਹੀ ਗਿਆਨ (ਆਪੇ ਦੀ ਪਛਾਣ) ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮਨ ਵਿਚ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਚਿਤੀਆਂ ਤੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਹਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਦਕਾ ਜਨ ਆਪਾ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਉਹ ਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸ ਲਈ ਜਨਮਿਆ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਕਮਲ ਖਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿਣ ਦਾ ਵੱਲ ਆ ਜਾਦਾ ਹੈ।ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਦਕਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਸੱਚ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਦਵਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਦਕਾ ਜਿਸ ਨੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਖਾਣ ਹੋ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਦਕਾ ਜੀਵ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਕਰਤਾ ਇਕੋ ਨੂੰ ਹੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਮਨ ਦੀ ਹਰ ਸ਼ਕ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹੋਰ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਦਕਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿਆਰਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਚ ਨਾਲ ਚਿੱਤ ਜੁੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੱਚੇ ਵਿਚ ਸਮਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦੁਆਰਾ ਜਨ ਦਾ ਮਨ ਸੱਚੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਦੀ ਸਿਫਤ ਸਲਾਹ ਤੇ ਨਾਮ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮਾਇਆ ਜਗਤ ਤੋਂ ਧਿਆਨ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮਨ ਸਹਿਜੇ ਸਹਿਜੇ ਉਸ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਵਿਤਰ ਮਨ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਸੁੱਖਾਂ ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਿਹਰ ਸਦਕਾ ਹੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਮਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨਦਰਿ ਨਿਹਾਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਉਣ ਜਾਣ ਤੇ ਯਮਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।​

 

[Dalvinder Singh Grewal]

Achieving the True Purpose of Life as Per Sri Guru Granth Sahib

Dr Dalvinder Singh Grewal
Prof Emeritus, Eternal University
Dalvinder45@rediffmail.com
​

What is the purpose of life? How does he achieve it? What should he do to achieve the purpose? Which Name of the god is to be remembered? How does he remember it and meditate on it? How does he merge into Him?

God has given us human life. Is there a purpose of it? Yes! There is a purpose. The main purpose is to live through life as ordered by Him and reach and meet the True God.

ਭਈ ਪਰਾਪਤਿ ਮਾਨੁਖ ਦੇਹੁਰੀਆ ॥ ਗੋਬਿੰਦ ਮਿਲਣ ਕੀ ਇਹ ਤੇਰੀ ਬਰੀਆ ॥ (ਆਸਾ ਮਹਲਾ 5, ਪੰਨਾ 12)

Is a human being actually doing something to achieve this aim of joining Him? No! What is desired is not being done. Instead of taking advantage of this human life, he has lost himself in the pleasure of the world. In these unwanted activities he is wasting his life. He does nothing whereby he meets the God and achieves his true aim.

pRwxI qUM AwieAw lwhw lYix ] lgw ikqu kuPkVy sB mukdI clI rYix ] 1] (iblwvl, m:5, pMnw 43)

The work done for worldly achievement is of no use. Best for him is to be in the congregation of the holy persons and meditate on The God’s Name

ਅਵਰਿ ਕਾਜ ਤੇਰੈ ਕਿਤੈ ਨ ਕਾਮ ॥ ਮਿਲੁ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਭਜੁ ਕੇਵਲ ਨਾਮ ॥ 1 ॥ (ਆਸਾ ਮਹਲਾ 5, ਪੰਨਾ 12)

Which Name of the god is to be remembered? There are many names cited in Sri Guru Granth Sahib. Sri Guru Gobind Singh has given over 550 names in Jaap Sahib. Any name can be recited provided it links one to the God. Otherwise the names given in Mool Mantar can be recited. In addition, to recite the Name, it is important that His ‘sifat slah’ is done. It can be done through singing hymns from Sri Guru Granth Sahib

He has not remembered his Name and did no meditation on Him. He has done not served the saints

ਜਪੁ ਤਪੁ ਸੰਜਮੁ ਧਰਮੁ ਨ ਕਮਾਇਆ ॥ਸੇਵਾ ਸਾਧ ਨ ਜਾਨਿਆ ਹਰਿ ਰਾਇਆ ॥ (ਆਸਾ ਮਹਲਾ 5, ਪੰਨਾ 12)

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਹਮ ਨੀਚ ਕਰੰਮਾ ॥ ਸਰਣਿ ਪਰੇ ਕੀ ਰਾਖਹੁ ਸਰਮਾ ॥ 2 ॥ 4 ॥ (ਆਸਾ ਮਹਲਾ 5, ਪੰਨਾ 12)

ਸਰੰਜਾਮਿ ਲਾਗੁ ਭਵਜਲ ਤਰਨ ਕੈ ਜਨਮੁ ਬ੍ਰਿਥਾ ਜਾਤ ਰੰਗਿ ਮਾਇਆ ਕੈ ॥1 ਰਹਾਉ

What should he do to achieve the purpose?

How does he achieve it?

ਭਈ ਪਰਾਪਤਿ ਮਾਨੁਖ ਦੇਹੁਰੀਆ ॥ ਗੋਬਿੰਦ ਮਿਲਣ ਕੀ ਇਹ ਤੇਰੀ ਬਰੀਆ ॥

ਪ੍ਰਾਣੀ ਤੂੰ ਆਇਆ ਲਾਹਾ ਲੈਣਿ ॥ ਲਗਾ ਕਿਤੁ ਕੁਫਕੜੇ ਸਭ ਮੁਕਦੀ ਚਲੀ ਰੈਣਿ ॥ 1॥ (ਬਿਲਾਵਲ, ਮ:5, ਪੰਨਾ 43)

 

[P J Singh]

Thank you for sharing this detailed perspective. As I understand " Guru Ki Kirpa" is the primary threshold from where every thing for us (mortals) originates - our life goal is to seek "Guru Kirpa". Guru here is of course is the wisdom embodied in AGGS; all human gurus and sants of various strips that we meet in the course of our life do deserve our respect if they motivate and connect us with the eternal wisdom of AGGS otherwise they are all feeding their own Humain -- a dead end for their followers!

To be bestowed with "Guru's Kirpa"; we need to do one "over-encompassing" act and that is to follow his "Hukum".

Now here I will turn to you given your vast knowledge of Gurbani as is evident from your posts, can you please help me and many other understand what does the statement "to follow Hukum" encompass, in your view? Can you please list some of the actions a mortal can take so that he/she is actually following Guru's Hukum and thus may be rewarded with Guru's Kirpa. It will be helpful. Thanks

 

[swarn bains]

devotee's dadication to guru's teaching

 

[swarn bains]

dr sahib i believe that you remember the wgole sggs and act on it. great God bless you and thank you

 

[P J Singh]

devotee's dadication to guru's teaching

Mr. Bains, thank you for your response to my question on this thread. Perhaps it is my fault, I did not clearly spell out what I was asking.

It is easy to tell some one to climb a peak of a mountain and enjoy the view. But any such suggestion remains useless unless we also tell the person the pathway that leads to the peak and the equipment he may need to carry for treading the path uphill that may be treacherous.

The intent of the question is draw some wisdom from Dr. Grewal's extensive knowledge of Gurbani for the benefit of readers.

Unlike other religions where people strive to connect with Almightly, Gurbani is very unique, it has cut this journey considerable short. We do not need to strive to connect with God, our goal is simply to connect with Guru. It is who then carries us along the terminus.

ਭਵਜਲੁ ਬਿਖਮੁ ਡਰਾਵਣੋ ਨਾ ਕੰਧੀ ਨਾ ਪਾਰੁ ॥
ਨਾ ਬੇੜੀ ਨਾ ਤੁਲਹੜਾ ਨਾ ਤਿਸੁ ਵੰਝੁ ਮਲਾਰੁ ॥
ਸਤਿਗੁਰੁ ਭੈ ਕਾ ਬੋਹਿਥਾ ਨਦਰੀ ਪਾਰਿਉਤਾਰੁ ॥

So the goal is to seek ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ for connection with Guru and not with God.

Dr. Grewal has put it very succinctly this in his post:

"ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ (ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਸਦਕਾ ਜਨ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਜਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਚ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੱਚ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਸੁੱਖ ਮਿਲਣ ਲਗਦਾ ਹੈ:

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਉਬਰੇ ਹਰਿ ਕੀ ਸਰਣਾਈ ।। (ਪੰਨਾ ੧੦੧੧)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਸਚੁ ਨਦਰੀ ਆਵੈ ਸਚੇ ਹੀ ਸੁਖੁ ਪਾਵਣਿਆ।। (ਪੰਨਾ ੧੨੦)"

Mr. Bains, even the "dedication to guru's teachings" as you write in your snap response can only come with ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ -- dedication does not emerge by itself! So your response to my question is essentially a non-response.

The question I was asking was how to get ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ. In fact, Dr. Grewal addresses this question in his post when writes:

"ਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ? ਗੁਰੁ ਦੀ ਮਿਹਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ?ਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਜਪਿਆਂ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫਤ ਸਲਾਹ ਕੀਤਿਆ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ;

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਨਾਮ ਪਿਆਰੁ ।। (ਪੰਨਾ ੧੧੭੫)
ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਵਸੈ ਮਨਿ ਆਇ।। (ਪੰਨਾ ੩੬੨)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਸਮਾਲਿ ।। (ਪੰਨਾ ੧੧੨੯)"

So perhaps the starting point is to unpack: What is ਨਾਮੁ and how do we do "Jap". These two words are some of the foundational concepts that need thoughtful dialogue -- not a snap response. This is what I was trying to draw from Dr. Grewal repository of Gurmat. What I see in Sikhi is the emergence of various clans based on how they use the word ਨਾਮੁ and how they engage in "Jap" to brand their clan.

 

[Dalvinder Singh Grewal]

ਸਤਿਨਾਮ
ਡਾ: ਦਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗ੍ਰੇਵਾਲ​

ਸਤਿਨਾਮ

ਸਤਿਨਾਮ ਪ੍ਰਭੂ/ 1ਓ ਦਾ ਹੀ ਸੁਖਦਾਇਕ ਨਾਮ ਹੈ:

‘ਸਤਿ ਨਾਮੁ ਪ੍ਰਭ ਕਾ ਸੁਖਦਾਈ ॥’ (ਪੰਨਾ 284)

ਸਤਿਨਾਮ ਸਤਿ+ਨਾਮ ਦਾ ਜੋੜ ਹੈ:


ਸਤਿ

ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਆਪ ਵੀ ਸੱਚਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸੇ ਸਤਿ ਦਾ ਸਭ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ:

ਆਪਿ ਸਤਿ ਕੀਆ ਸਭੁ ਸਤਿ ॥ (ਪੰਨਾ 285)

ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਸਤਿ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਧਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸਤਿ ਹਨ।ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਆਪ ਵੀ ਸਤਿ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਉਸਨੇ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਸਭ ਸਤਿ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਗੁਣ ਹੈ ਤੇ ਆਪੇ ਗੁਣਕਾਰੀ। ਉਸਦਾ ਸਬਦ (ਨਾਮ) ਵੀ ਸਤਿ ਹੈ ਨਾਮ ਜਪਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸਤਿ ਹਨ।ਉਸ ਵਿਚ ਟਿਕਣ ਵਾਲੀ ਸੁਰਤ ਵੀ ਸਤਿ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਜਸ ਵੀ ਸਤਿ ਹੇੈ ਜੋ ਉਹ ਸੁਣਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਭੇਦ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਸਭ ਸਤਿ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਮਤਮਾ ਦਾ ਸਤਿ ਸਰੂਪ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਮੰਨ ਲਿਆ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਕਰਨ ਕਰਾਵਣ ਵਾਲੇ ਕਰਤਾ ਦਾ ਮੂਲ ਪਛਾਣ ਲਿਆ।

ਨਾਮੁ ਸਤਿ ਸਤਿ ਧਿਆਵਨਹਾਰ ॥ ਆਪਿ ਸਤਿ ਸਤਿ ਸਭ ਧਾਰੀ ॥ ਆਪੇ ਗੁਣ ਆਪੇ ਗੁਣਕਾਰੀ ॥ ਸਬਦੁ ਸਤਿ ਸਤਿ ਪ੍ਰਭੁ ਬਕਤਾ ॥ ਸੁਰਤਿ ਸਤਿ ਸਤਿ ਜਸੁ ਸੁਨਤਾ ॥ ਬੁਝਨਹਾਰ ਕਉ ਸਤਿ ਸਭ ਹੋਇ॥ਨਾਨਕ ਸਤਿ ਸਤਿ ਪ੍ਰਭੁ ਸੋਇ॥ 1 ॥ਸਤਿ ਸਰੂਪੁ ਰਿਦੈ ਜਿਨਿ ਮਾਨਿਆ॥ਕਰਨ ਕਰਾਵਨ ਤਿਨਿ ਮੂਲੁ ਪਛਾਨਿਆ।। (ਪੰਨਾ 284-285)

ਸਤਿ ਪੁਰਖ ਦਾ ਰੂਪ ਉਹੋ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਉਹ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਉਹ ਸਤਿ ਪੁਰਖ ਹੀ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਹਰ ਕਾਰ ਸੱਚੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸੱਚੀ ਹੈ।ਉਹ ਸਤਿ ਪੁਰਖ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਸਤਿ ਹਨ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਸਤਿ ਹੈ।ਉਸਦਾ ਮੂਲ ਸਤਿ ਹੈ ਸੋ ਜੋ ਉਤਪਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਸਤਿ ਹੈ।ਇਹ ਸਾਰੀ ਸੱਚੀ ਕਿਰਤ ਅਤਿ ਨਿਰਮਲ ਹੈ।ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਭੇਦ ਸਮਝ ਲਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਭਲਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਨਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਤਿਨਾਮ ਸਦਾ ਸੁਖਦਾਈ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਸੱਚੇ ਵਿਚ ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਰੂਪੁ ਸਤਿ ਜਾ ਕਾ ਸਤਿ ਅਸਥਾਨੁ ॥ ਪੁਰਖੁ ਸਤਿ ਕੇਵਲ ਪਰਧਾਨੁ ॥ ਕਰਤੂਤਿ ਸਤਿ ਸਤਿ ਜਾ ਕੀ ਬਾਣੀ ॥ ਸਤਿ ਪੁਰਖ ਸਭ ਮਾਹਿ ਸਮਾਣੀ ॥ ਸਤਿ ਕਰਮੁ ਜਾ ਕੀ ਰਚਨਾ ਸਤਿ ॥ ਮੂਲੁ ਸਤਿ ਸਤਿ ਉਤਪਤਿ ॥ ਸਤਿ ਕਰਣੀ ਨਿਰਮਲ ਨਿਰਮਲੀ ॥ ਜਿਸਹਿ ਬੁਝਾਏ ਤਿਸਹਿ ਸਭ ਭਲੀ ॥ ਸਤਿ ਨਾਮੁ ਪ੍ਰਭ ਕਾ ਸੁਖਦਾਈ ॥ ਬਿਸ੍ਵਾਸੁ ਸਤਿ ਨਾਨਕ ਗੁਰ ਤੇ ਪਾਈ ॥ 6 ॥ (ਪੰਨਾ 284)

ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਸਾਡਾ ਸੱਚਾ ਸਥਾਈ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਮਾਲਕ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਸਦੇ ਵਣਜਾਰੇ ਹਨ ਜਿਨਾ ਨੇ ਏਥੇ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ।ਉਹ ਤਾਂ ਨਾਮ-ਧਨ ਦਾ ਵਣਜ ਕਰਨ ਆਏ ਹਨ।

ਸਚੁ ਸਾਹ ਹਮਾਰਾ ਤੂੰ ਧਣੀ ਸਭੁ ਜਗਤੁ ਵਣਜਾਰਾ ਰਾਮ ਰਾਜੇ।। (ਆਸਾਦੀ ਵਾਰ ਪੰਨਾ 449)

ਉੁਸ ਸੱਚੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਾਮ ਸੱਚਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਹਰ ਹਿਸਾਬ ਵਿਚ ਸੱਚ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ:

ਨਾਨਕ ਸਚਾ ਸਚੀ ਨਾਂਈ ਸਚੁ ਪਵੈ ਧੁਰਿ ਲੇਖੈ ॥ (ਪੰਨਾ 1242)

ਉਹ ਤਾਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਹਰ ਜੁਗ ਵਿਚ ਸੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਵੀ ਸਚੁ ਹੈ ਤੇ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਭੀ ਸਚੁ ਹੀ ਰਹੇਗਾ।

ਸਲੋਕੁ ॥ ਆਦਿ ਸਚੁ ਜੁਗਾਦਿ ਸਚੁ ॥ ਹੈ ਭਿ ਸਚੁ ਨਾਨਕ ਹੋਸੀ ਭਿ ਸਚੁ ॥ 1 ॥ (ਜਪੁਜੀ, ਪੰਨਾ 1)

ਉਹ ਪੰਜ ਧਰਤੀਆਂ ਦਾ ਨਾਇਕ ਹੈ ਜਿਥੇ ਸੱਚ ਦਾ ਸਰੀਰ ਸੰਵਾਰਿਆ ਹੈ:
ਪੰਚ ਭੂ ਨਾਇਕੋ ਆਪਿ ਸਿਰੰਦਾ ਜਿਨਿ ਸਚ ਕਾ ਪਿੰਡੁ ਸਵਾਰਿਆ ॥(ਪੰਨਾ 766)
ਗੁਰੁ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸੱਚਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਸੱਚਾ ਹੈ, ਸੱਚੇ ਨਾਮ ਸਹਾਰੇ ਹੀ ਜੀਵ ਧੁਰ ਲੇਖੇ ਲਗਦਾ ਹੈ:
ਨਾਨਕ ਸਚਾ ਸਚੀ ਨਾਂਈ ਸਚੁ ਪਵੈ ਧੁਰਿ ਲੇਖੈ ॥ (ਪੰਨਾ 1242)
ਸੱਚੀ ਬਾਣੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਸੱਚ ਬਖਾਣਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸੱਚੇ ਪਰਮੇਸਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਲਿਵ ਲਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ:

ਸਾਚੀ ਬਾਣੀ ਸਚੁ ਵਖਾਣੈ ਸਚਿ ਨਾਮਿ ਲਿਵ ਲਾਈ ॥ (ਪੰਨਾ 910)

ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਚਰਨ ਵੀ ਸਤਿ ਹਨ ਤੇ ਉਸਦੇ ਚਰਨ ਪਰਸਨਾ ਵੀ ਸਤਿ ਹੈ।ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਸਤਿ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਵੀ ਸਤਿ ਹਨ।

ਚਰਨ ਸਤਿ ਸਤਿ ਪਰਸਨਹਾਰ ॥ ਪੂਜਾ ਸਤਿ ਸਤਿ ਸੇਵਦਾਰ ॥ ਦਰਸਨੁ ਸਤਿ ਸਤਿ ਪੇਖਨਹਾਰ ॥ (ਪੰਨਾ 284)

ਨਾਮ
ਨਾਮ ਰਾਮ, ਹਰੀ, ਪ੍ਰਭੂ, ਬਿਸੰਬਰ, ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਹੀ ਨਾਮ ਹੈ:

ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਨਿ ਮਨ ਕੀ ਮਲੁ ਜਾਇ।। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮੁ ਰਿਦ ਮਾਹਿ ਸਮਾਇ।। (ਸੁਖਮਨੀ 263)
ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮ ਜਨ ਕਾ ਰੂਪ ਰੰਗ।ਹਰਿ ਨਾਮ ਜਪਤ ਕਬ ਪਰੈ ਨ ਭੰਗੁ।(ਸੁਖਮਨੀ 264)
ਸਿਮਰਉ ਜਾਸੁ ਬਿਸੁੰਬਰ ਏਕੈ।।ਨਾਮੁ ਜਪਤ ਅਗਨਤ ਅਨੇਕੈ।।(ਸੁਖਮਨੀ 262)
ਰਾਮ ਨਾਮ ਕੀ ਉਪਮਾ ਦੇਖਹੁ ਹਰਿ ਸੰਤਹੁ ਜੋ ਭਗਤ ਜਨਾਂ ਕੀ ਪਤਿ ਰਾਖੈ ਵਿਚਿ ਕਲਿਜੁਗ ਅਗੇ ॥
ਜਨ ਨਾਨਕ ਕਾ ਅੰਗੁ ਕੀਆ ਮੇਰੈ ਰਾਮ ਰਾਇ ਦੁਸਮਨ ਦੂਖ ਗਏ ਸਭਿ ਭਗੇ ॥ (ਪੰਨਾ 1202)
ਹਰਿ ਕੀ ਪੂਜਾ ਦੁਲੰਭ ਹੈ ਸੰਤਹੁ ਕਹਣਾ ਕਛੂ ਨ ਜਾਈ ॥ 1 ॥ ਸੰਤਹੁ ਗੁਰਮੁਖਿ ਪੂਰਾ ਪਾਈ ॥
ਨਾਮੋ ਪੂਜ ਕਰਾਈ ॥ 1 ॥ (ਪੰਨਾ 910)
ਜਿਸੁ ਆਪਿ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੇ ਮੇਰਾ ਰਾਮ ਰਾਮ ਰਾਮ ਰਾਇ ਸੋ ਜਨੁ ਰਾਮ ਨਾਮ ਲਿਵ ਲਾਗੇ ॥ 1 ॥ (ਪੰਨਾ 1202)

ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜੰਤ ਨਾਮ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ।ਖੰਡ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਵੀ ਨਾਮ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੀ ਹਨ।ਬੇਦ ਪੁਰਾਨ ਤੇ ਸਿਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵੀ ਨਾਮ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ।ਸੁਨਣ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਨਾਮ ਹੀ ਹੈ।ਆਕਾਸ਼ ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵੀ ਨਾਮ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹਨ।ਸਾਰੇ ਆਕਾਰ ਭਾਵ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਵੀ ਨਾਮ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਹੈ।ਨਾਮ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸਭ ਪੁਰੀਆਂ ਤੇ ਭਵਨ ਹਨ।ਨਾਮ ਸੁਣ ਕੇ ਪਾਰ ਉਤਾਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਅਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੌਥਾ ਪਦ ਭਾਵ ਗਤੀ/ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨਾਮ ਕੇ ਧਾਰੇ ਸਗਲੇ ਜੰਤ ॥ ਨਾਮ ਕੇ ਧਾਰੇ ਖੰਡ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ॥ ਨਾਮ ਕੇ ਧਾਰੇ ਸਿਮ੍ਰਿਤਿ ਬੇਦ ਪੁਰਾਨ ॥ ਨਾਮ ਕੇ ਧਾਰੇ ਸੁਨਨ ਗਿਆਨ ਧਿਆਨ ॥ ਨਾਮ ਕੇ ਧਾਰੇ ਆਗਾਸ ਪਾਤਾਲ ॥ ਨਾਮ ਕੇ ਧਾਰੇ ਸਗਲ ਆਕਾਰ ॥ ਨਾਮ ਕੇ ਧਾਰੇ ਪੁਰੀਆ ਸਭ ਭਵਨ ॥ ਨਾਮ ਕੈ ਸੰਗਿ ਉਧਰੇ ਸੁਨਿ ਸ੍ਰਵਨ ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਜਿਸੁ ਆਪਨੈ ਨਾਮਿ ਲਾਏ ॥ ਨਾਨਕ ਚਉਥੇ ਪਦ ਮਹਿ ਸੋ ਜਨੁ ਗਤਿ ਪਾਏ ॥ 5 ॥ (ਪੰਨਾ 284)
ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਮ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਨਾਮ ਸਿਰਫ ਸਤਿਗੁਰੂ (ਪਰਮਾਤਮਾ) ਹੀ ਦਰਸਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਗੁਰੁ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਸ਼ਬਦ ਭਾਵ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਨਾਮ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਿੱਠਾ ਰਸ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸਵਾਦ ਚੱਖਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਨਾਮੈ ਹੀ ਤੇ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਹੋਆ ਬਿਨੁ ਸਤਿਗੁਰ ਨਾਮੁ ਨ ਜਾਪੈ ॥ ਗੁਰ ਕਾ ਸਬਦੁ ਮਹਾ ਰਸੁ ਮੀਠਾ ਬਿਨੁ ਚਾਖੇ ਸਾਦੁ ਨ ਜਾਪੈ ॥ (ਪੰਨਾ 753)
ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਅਪਣਾ ਆਪ ਵੀ ਸਾਜਿਆ ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਅਪਣਾ ਨਾਮ ਰਚਿਆ ।ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਕੁਦਰਤ ਸਾਜੀ ਤੇ ਚਾਅ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿਚ ਅਪਣਾ ਆਸਣ ਜਮਾ ਦਿਤਾ।ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪ ਹੀ ਦਾਤਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਕਰਤਾ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਸਭ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰਾ ਪਸਾਰਾ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ:

ਆਪੀਨੑੈ ਆਪੁ ਸਾਜਿਓ ਆਪੀਨੑੈ ਰਚਿਓ ਨਾਉ ॥ ਦੁਯੀ ਕੁਦਰਤਿ ਸਾਜੀਐ ਕਰਿ ਆਸਣੁ ਡਿਠੋ ਚਾਉ ॥
ਦਾਤਾ ਕਰਤਾ ਆਪਿ ਤੂੰ ਤੁਸਿ ਦੇਵਹਿ ਕਰਹਿ ਪਸਾਉ ॥ (ਪੰਨਾ 463)

ਗੁਰੁੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੱਚੇ ਨਾਮ ਬਿਨ ਜੋ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਬਿਨਸਣਹਾਰ ਹੀ ਵੇਖਿਆ:

ਨਾਨਕ ਸਚੇ ਨਾਮ ਵਿਣੁ ਸਭੇ ਟੋਲ ਵਿਣਾਸੁ ॥ 2 ॥ (ਪੰਨਾ 142)

ਗੁਰੂ ਇਹੋ ਭੇਦ ਦਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ ਮੁਕਤੀ ਨਾਮ ਜਪਣ ਤੇ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ।

ਕਲ ਮੈ ਮੁਕਤਿ ਨਾਮ ਤੇ ਪਾਵਤ ਗੁਰੁ ਯਹ ਭੇਦੁ ਬਤਾਵੈ ॥ (ਪੰਨਾ 831)

ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹਰੀ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨਾਮ ਪਿਆਸੇ ਪੀਂਦੇ ਹਨ।ਜਦ ਹਰੀ ਆਪ ਦਿਆਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸੱਚਾ ਸਤਿਗੁਰ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਆਪ ਅਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਨ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਚਖਦਾ ਹੈ।ਜੋ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁਖ, ਭਰਮ ਭਉ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਗੁਰੁੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਨ ਨਾਨਕ ਵੀ ਨਾਮ ਲੈ ਲੈ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਤਿਹਾਏ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਦੀ ਪਿਆਸ ਅੰਬਰੀ ਜਲ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਟਦੀ ਹੈ:

ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਹਰਿ ਹਰਿ ਹਰੇ ਸੋ ਪੀਐ ਰਿਜਸੁ ਰਾਮੁ ਪਿਆਸੀ ॥ ਹਰਿ ਆਪਿ ਦਇਆਲੁ ਦਇਆ
ਕਰਿ ਮੇਲੈ ਜਿਸੁ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸੋ ਜਨੁ ਹਰਿ ਹਰਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮੁ ਚਖਾਸੀ ॥ 1 ॥ ਜੋ ਜਨ ਸੇਵਹਿ ਸਦ ਸਦਾ ਮੇਰਾ ਹਰਿ
ਹਰੇ ਤਿਨ ਕਾ ਸਭੁ ਦੂਖੁ ਭਰਮੁ ਭਉ ਜਾਸੀ ॥ ਜਨੁ ਨਾਨਕੁ ਨਾਮੁ ਲਏ ਤਾਂ ਜੀਵੈ ਜੀਉ ਚਾਤ੍ਰਿਕੁ ਜਲਿ ਪੀਐ ਤ੍ਰਿਪਤਾਸੀ
॥ 2 ॥ 5 ॥ 12 ॥ (ਪੰਨਾ 1202)

ਨਾਮ ਮਿਲੇ ਤੇ ਮਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਨਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜੀਣਾ ਧ੍ਰਿਗ ਹੈ।ਜੇ ਕੋਈ ਗੁਰਮੁਖ ਸੱਜਣ ਮਿਲ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਗੁਣ ਦਸੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਰਬਾਨ ਜਾਵਾਂ, ਅਪਣਾ ਆਪਾ ਵਾਰ ਦਿਆਂ।ਹੇ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪ੍ਰਭੂ ਜੀ! ਮੈਂ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਧਿਆਕੇ ਹੀ ਜਿਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਨਾਮ ਬਿਨਾ ਜੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਸਤਿਗੁਰ ਨੇ ਇਹ ਪੱਕਾ ਕਰ ਦਿਤਾ ਹੈ ।ਨਾਮ ਤਾਂ ਅਮੋਲਕ ਰਤਨ ਹੈ ਜੋ ਪੂਰ ਸਤਿਗੁਰ ਕੋਲ ਹੀ ਹੈ।ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਨੂੰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਤਨ ਕਢਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ:

ਨਾਮੁ ਮਿਲੈ ਮਨੁ ਤ੍ਰਿਪਤੀਐ ਬਿਨੁ ਨਾਮੈ ਧ੍ਰਿਗੁ ਜੀਵਾਸੁ ॥ ਕੋਈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਜਣੁ ਜੇ ਮਿਲੈ ਮੈ ਦਸੇ ਪ੍ਰਭੁ ਗੁਣਤਾਸੁ ॥ ਹਉ ਤਿਸੁ ਵਿਟਹੁ ਚਉ ਖੰਨੀਐ ਮੈ ਨਾਮ ਕਰੇ ਪਰਗਾਸੁ ॥ 1 ॥ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੀਤਮਾ ਹਉ ਜੀਵਾ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇ ॥ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਜੀਵਣੁ ਨਾ ਥੀਐ ਮੇਰੇ ਸਤਿਗੁਰ ਨਾਮੁ ਦ੍ਰਿੜਾਇ ॥ 1 ॥ ਰਹਾਉ ॥ ਨਾਮੁ ਅਮੋਲਕੁ ਰਤਨੁ ਹੈ ਪੂਰੇ ਸਤਿਗੁਰ ਪਾਸਿ ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਸੇਵੈ ਲਗਿਆ ਕਢਿ ਰਤਨੁ ਦੇਵੈ ਪਰਗਾਸਿ ॥ (ਪੰਨਾ 40)

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਮ ਹੀ ਵਿਸਾਰ ਦਿਤਾ ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੀ ਜਪਣਗੇ?ਉਹ ਤਾਂ ਗੰਦਗੀ ਦੇ ਕੀੜੇ ਹਨ ਜੋ ਚੋਰੀ ਦੇ ਧੰਦੇ ਵਿਚ ਉਲਝੇ ਹਨ।ਗੁਰੁੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਦੇ ਨਾਮ ਨਾ ਵਿਸਰੇ, ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਲੋਭ ਲਾਲਚ ਝੂਠੇ ਹਨ:

ਜਿਨੑੀ ਨਾਮੁ ਵਿਸਾਰਿਆ ਕਿਆ ਜਪੁ ਜਾਪਹਿ ਹੋਰਿ॥ ਬਿਸਟਾ ਅੰਦਰਿ ਕੀਟ ਸੇ ਮੁਠੇ ਧੰਧੈ ਚੋਰਿ ॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਨ ਵੀਸਰੈ ਝੂਠੇ ਲਾਲਚ ਹੋਰਿ ॥ 2 ॥(ਪੰਨਾ 1247 )

ਗੁਰੁੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਤਨ ਨੂੰ ਜਾਲ ਦਿਉ ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਨਾਮ ਵਿਸਰ ਗਿਆ ਹੈ।

ਨਾਨਕ ਇਹੁ ਤਨੁ ਜਾਲਿ ਜਿਨਿ ਜਲਿਐ ਨਾਮੁ ਵਿਸਾਰਿਆ ॥ (ਪੰਨਾ 789)

ਨਾਮ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ। ਲੋਕਾਈ ਐਵੇਂ ਭਰਮ ਵਿਚ ਭੁੱਲੀ ਫਿਰਦੀ ਹੈ । ਗੁਰਮੁਖ ਆਪਾ ਪਛਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਰਾਮ ਨਾਮ ਨਾਲ ਲਿਵ ਲਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਆਪ ਪਵਿਤ੍ਰ ਪੂਜਾ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦਿਲ-ਦਿਮਾਗ ਵਿਚ ਗੁਰਸ਼ਬਦ ਭਰਦਾ ਹੈ।

ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਹੋਰ ਪੂਜ ਨ ਹੋਵੀ ਭਰਮਿ ਭੁਲੀ ਲੋਕਾਈ॥ 7 ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਆਪ ਪਛਾਣੈ ਸੰਤਹੁ ਰਾਮ ਨਾਮਿ ਲਿਵ ਲਾਈ ॥ 8 ॥
ਨਾਮ ਬਿਨਾ ਜੀਵਨ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਨਹੀਂ।

ਨਾਮ ਬਿਹੂਨ ਜੀਵਨ ਕਉਨ ਕਾਮ॥ 1 ॥ (ਪੰਨਾ 188)

ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਕਿਤਨੀ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਜਣ ਯੋਗ ਕਰ ਲਵੋ ਪਰ ਜਦ ਤਕ ਉਸ ਵਿਚ ਬੀਜ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਉਹ ਕੁਝ ਜੰਮਦੀ ਨਹੀਂ ਕੁਝ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਨਾਮ ਮਨ ਵਿਚ ਪਾਏ ਬਿਨਾ ਅਭਿਮਾਨ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟਦਾ, ਹਉਮੈਂ ਭਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਰਿੜਕਣ ਵਿਚ ਚਾਹੇ ਕਿਤਨੀ ਵੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰ ਲਵੋ, ਪਰ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਉਹ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਜੋ ਲੋੜਦੇ ਹਾਂ। ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਬਿਨ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਉਸ ਨੇ ਕਿਥੋਂ ਮਿਲਣਾ ਹੈ? ਖੋਜ ਖੋਜ ਕੇ ਏਹੋ ਤੱਤ ਕਢਿਆ ਹੈ ਕਿ ਹਰੀ ਨਾਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੁੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਉਸੇ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਲੇਖੀਂ ੳੁੱਪਰ ਵਾਲਾ ਲਿਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਜੈਸੇ ਧਰਤੀ ਸਾਧੈ ਬਹੁ ਬਿਧਿ ਬਿਨੁ ਬੀਜੈ ਨਹੀ ਜਾਂਮੈ ॥ ਰਾਮ ਨਾਮ ਬਿਨੁ ਮੁਕਤਿ ਨ ਹੋਈ ਹੈ ਤੁਟੈ
ਨਾਹੀ ਅਭਿਮਾਨੈ ॥ 2 ॥ ਨੀਰੁ ਬਿਲੋਵੈ ਅਤਿ ਸ੍ਰਮੁ ਪਾਵੈ ਨੈਨੂ ਕੈਸੇ ਰੀਸੈ ॥ ਬਿਨੁ ਗੁਰ ਭੇਟੇ ਮੁਕਤਿ ਨ ਕਾਹੂ ਮਿਲਤ ਨਹੀ ਜਗਦੀਸੈ ॥ 3 ॥ ਖੋਜਤ ਖੋਜਤ ਇਹੈ ਬੀਚਾਰਿਓ ਸਰਬ ਸੁਖਾ ਹਰਿ ਨਾਮਾ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਤਿਸੁ ਭਇਓ ਪਰਾਪਤਿ
ਜਾ ਕੈ ਲੇਖੁ ਮਥਾਮਾ ॥ 4 ॥ (ਪੰਨਾ 1205)

ਸਾਧਸੰਗ ਮਿਲਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਉਣ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣੋ। ਰਾਮ ਨਾਮ ਦਾ ਤੱਤ ਕੀ ਹੈ ਇਸ ਤੇ ਵੀਚਾਰ ਕਰੋ। ਇਹ ਦੁੁਰਲਭ ਦੇਹੀ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰੋ। ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਿਫਤ ਸਲਾਹ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਚਨ ਬੋਲੋ।ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਤਰਨ ਦਾ ਇਹੋ ਸਹੀ ਮਾਰਗ ਹੈ।

ਸਾਧਸੰਗਿ ਮਿਲਿ ਕਰਹੁ ਅਨੰਦ ॥ ਗੁਨ ਗਾਵਹੁ ਪ੍ਰਭ ਪਰਮਾਨੰਦ ॥ ਰਾਮ ਨਾਮ ਤਤੁ ਕਰਹੁ ਬੀਚਾਰੁ ॥ ਦ੍ਰüਲਭ ਦੇਹ ਕਾ ਕਰਹੁ ਉਧਾਰੁ ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਚਨ ਹਰਿ ਕੇ ਗੁਨ ਗਾਉ ॥ ਪ੍ਰਾਨ ਤਰਨ ਕਾ ਇਹੈ ਸੁਆਉ ॥ (ਪੰਨਾ 293)

ਸਤਿਸੰਗ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭੂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਿਠਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਇਕੋ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹੈ । ਉਹ ਅਪਣੇ ਰੰਗ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਚ ਰਚਿਆ ਵੱਖ ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਜਪਿਆਂ ਨਉ ਨਿਧਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਸਰੀਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੈ ਚਾਹੇ ਉਹ ਸੁੰਨ ਸਮਾਧੀ ਵਿਚ ਹੋਵੇ ਚਾਹੇ ਉਹ ਅਨਹਤ ਨਾਦ ਗੁੰਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।ਉਸਦੀ ਅਚਰਜ ਵਿਸਮਾਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਉਹੀ ਦੇਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਉਸੇ ਜੀਵ ਦੇ ਮਨ ਸੋਝੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ।

ਸੰਤਸੰਗਿ ਅੰਤਰਿ ਪ੍ਰਭੁ ਡੀਠਾ ॥ ਨਾਮੁ ਪ੍ਰਭੂ ਕਾ ਲਾਗਾ ਮੀਠਾ ॥ ਸਗਲ ਸਮਿਗ੍ਰੀ ਏਕਸੁ ਘਟ ਮਾਹਿ ॥ ਅਨਿਕ ਰੰਗ ਨਾਨਾ ਦ੍ਰਿਸਟਾਹਿ ॥ ਨਉ ਨਿਧਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਪ੍ਰਭ ਕਾ ਨਾਮੁ ॥ ਦੇਹੀ ਮਹਿ ਇਸ ਕਾ ਬਿਸ੍ਰਾਮੁ ॥ ਸੁੰਨ ਸਮਾਧਿ ਅਨਹਤ ਤਹ ਨਾਦ ॥ ਕਹਨੁ ਨ ਜਾਈ ਅਚਰਜ ਬਿਸਮਾਦ ॥ ਤਿਨਿ ਦੇਖਿਆ ਜਿਸੁ ਆਪਿ ਦਿਖਾਏ ॥ ਨਾਨਕ ਤਿਸੁ ਜਨ ਸੋਝੀ ਪਾਏ ॥ (ਪੰਨਾ 293)

ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਮਨ ਨੂੰ ਨਾਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਿਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।ਜਿਸ ਗੁਰਮੁਖ ਨੇ ਨਾਮ ਰਤਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਮ ਧਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਮ (ਪ੍ਰਭੂ) ਦਾ ਰੂਪ ਰੰਗ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਉਹ ਖੁਦ ਪ੍ਰਭੂ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਹਰੀ ਨਾਮ ਦਾ ਸੰਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਨਾਮ ਤੋਂ ਸੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਜਨ ਨਾਮ ਰਸ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਉਸਦੇ ਮਨ ਤਨ ਵਿਚ ਨਾਮ ਹੀ ਨਾਮ ਵਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਠਦੇ ਬਹਿੰਦੇ ਸੌਂਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਸਹੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਬਾਰੰ ਬਾਰ ਬਾਰ ਪ੍ਰਭੁ ਜਪੀਐ ॥ ਪੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਇਹੁ ਮਨੁ ਤਨੁ ਧ੍ਰਪੀਐ ॥ ਨਾਮ ਰਤਨੁ ਜਿਨਿ ਗੁਰਮੁਖਿ ਪਾਇਆ ॥ ਤਿਸੁ ਕਿਛੁ ਅਵਰੁ ਨਾਹੀ ਦ੍ਰਿਸਟਾਇਆ ॥ ਨਾਮੁ ਧਨੁ ਨਾਮੋ ਰੂਪੁ ਰੰਗੁ ॥ ਨਾਮੋ ਸੁਖੁ ਹਰਿ ਨਾਮ ਕਾ ਸੰਗੁ ॥ ਨਾਮ ਰਸਿ ਜੋ ਜਨ ਤ੍ਰਿਪਤਾਨੇ ॥ ਮਨ ਤਨ ਨਾਮਹਿ ਨਾਮਿ ਸਮਾਨੇ ॥ ਊਠਤ ਬੈਠਤ ਸੋਵਤ ਨਾਮ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਜਨ ਕੈ ਸਦ ਕਾਮ ॥ 6 ॥ ( ਪੰਨਾ 286)

ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਾਮ ਮੰਨਣ ਨਾਲ ਉਲਟੀ ਮੱਤ ਦੀ ਥਾਂ ਚੰਗੀ ਮਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਚ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਨਾਮ ਮੰਨਣ ਨਾਲ ਹਉਮੈ ਮਿਟਦੀ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਰੋਗ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਨਾਮ ਮੰਨਣ ਨਾਲ ਨਾਮ ਮਨ ਵਿਚ ਉਪਜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੌਖਿਆਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਨਾਮ ਮੰਨਣ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਸਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਵਸਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਮ ਉਹ ਰਤਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੁਰਮੁਖ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਧਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਨਾਇ ਮੰਨਿਐ ਦੁਰਮਤਿ ਗਈ ਮਤਿ ਪਰਗਟੀ ਆਇਆ ॥ ਨਾਉ ਮੰਨਿਐ ਹਉਮੈ ਗਈ ਸਭਿ ਰੋਗ ਗਵਾਇਆ ॥ ਨਾਇ ਮੰਨਿਐ ਨਾਮੁ ਊਪਜੈ ਸਹਜੇ ਸੁਖੁ ਪਾਇਆ ॥ ਨਾਇ ਮੰਨਿਐ ਸਾਂਤਿ ਉਪਜੈ ਹਰਿ ਮੰਨਿ ਵਸਾਇਆ ॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਰਤੰਨੁ ਹੈ ਗੁਰਮੁਖਿ
ਹਰਿ ਧਿਆਇਆ ॥ 11 ॥ (ਪੰਨਾ 1242)

ਨਾਮ ਮੰਨਣ ਨਾਲ ਅਪਣੀ ਸੁਰਤ (ਸੋਝੀ- ਮੈਂ ਕੀ ਹਾਂ, ਕਿਉਂ ਹਾਂ, ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ ਆਦਿ ਦੀ ਸੋਝੀ) ਜਾਗਦੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਕਰਨ ਸਮਝਣ ਦੀ ਹਰ ਅਕਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।ਨਾਮ ਮੰਨਣ ਨਾਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਿਫਤ ਸਲਾਹ ਦਾ ਗਾਇਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।ਨਾਮ ਮੰਨਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਭਰਮ ਕੱਟ ਜਾਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।ਨਾਮ ਮੰਨਣ ਨਾਲ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫਤ ਸਲਾਹ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਪਾਂ ਭਰੀ ਮੱਤ ਧੋਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਨਾਮ ਪੂਰੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਜੋ ਉਹ ਆਪ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਨਾਇ ਮੰਨਿਐ ਸੁਰਤਿ ਉਪਜੈ ਨਾਮੇ ਮਤਿ ਹੋਈ॥ ਨਾਇ ਮੰਨਿਐ ਗੁਣ ਉਚਰੈ ਨਾਮੇ ਸੁਖਿ ਸੋਈ ॥ ਨਾਇ ਮੰਨਿਐ ਭ੍ਰਮੁ ਕਟੀਐ ਫਿਰਿ ਦੁਖੁ ਨ ਹੋਈ ॥ ਨਾਇ ਮੰਨਿਐ ਸਾਲਾਹੀਐ ਪਾਪਾਂ ਮਤਿ ਧੋਈ ॥ ਨਾਨਕ ਪੂਰੇ ਗੁਰ ਤੇ ਨਾਉ ਮੰਨੀਐ ਜਿਨ ਦੇਵੈ ਸੋਈ ॥ 12 ॥ (ਪੰਨਾ 1242)

ਨਿਰਲੇਪ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਜੋ ਬਿਆਨੋਂ ਪਰੇ ਹੈ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਖਾਣੀਏਂ? ਨਿਰਲੇਪ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਲਭਣਾ ਕੀ ਔਖਾ ਹੈ ? ਨਿਰਲੇਪ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਤਾਂ ਸਭਨੀਂ ਥਾਈਂ ਵਰਤਦਾ ਵਸਦਾ ਹੈ ।ਪੁੂਰਾ ਗੁਰੁੂ ਤੁਹਾਡੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਉਸਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।ਗੁਰੁੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦ ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਬਖਸ਼ਸ਼ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਗੁਰੂ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:

ਨਾਮੁ ਨਿਰੰਜਨ ਅਲਖੁ ਹੈ ਕਿਉ ਲਖਿਆ ਜਾਈ ॥ ਨਾਮੁ ਨਿਰੰਜਨ ਨਾਲਿ ਹੈ ਕਿਉ ਪਾਈਐ ਭਾਈ ॥ ਨਾਮੁ ਨਿਰੰਜਨ ਵਰਤਦਾ ਰਵਿਆ ਸਭ ਠਾਂਈ ॥ ਗੁਰ ਪੂਰੇ ਤੇ ਪਾਈਐ ਹਿਰਦੈ ਦੇਇ ਦਿਖਾਈ ॥ਨਾਨਕ ਨਦਰੀ ਕਰਮੁ ਹੋਇ ਗੁਰ ਮਿਲੀਐ ਭਾਈ ॥ 13 ॥ (ਪੰਨਾ 1242)

ਜਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਮ ਮਨ ਵਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੀ ਸਿਫਤ ਸਲਾਹ ਕਰੀਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਮਲੇਵਾ ਉਪਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੁਖ ਵੰਡਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਨਾਮਲੇਵਾ ਨੂੰ ਲਾਹਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਨਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਦੁੱਖ ਹੀ ਦੁੱਖ ਹੈ। ਬੜੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਕਰਮ ਕਮਾਉਣ ਤੇ ਵੀ ਵਿਕਾਰ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਜਪਿਆ ਤਾਂ ਸੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਨਾਮ ਬਿਨਾ ਤਾਂ ਦੁੱਖ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਨਾਮੁ ਮੰਨਿ ਵਸੈ ਨਾਮੋ ਸਾਲਾਹੀ ॥ ਨਾਮੋ ਨਾਮੁ ਸਦਾ ਸੁਖਦਾਤਾ ਨਾਮੋ ਲਾਹਾ ਪਾਇਦਾ ॥ 6 ॥ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਸਭ ਦੁਖੁ ਸੰਸਾਰਾ ॥ ਬਹੁ ਕਰਮ ਕਮਾਵਹਿ ਵਧਹਿ ਵਿਕਾਰਾ ॥ ਨਾਮੁ ਨ ਸੇਵਹਿ ਕਿਉ ਸੁਖੁ ਪਾਈਐ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਦੁਖੁ ਪਾਇਦਾ ॥ 7 ॥ (ਪੰਨਾ 1061)
ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਆਪ ਹੀ ਸੱਚਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਖਪਾਉਂਦਾ ਵੀ ਹੈ।ਗੁਰਮੁਖ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੱਚੇ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਸੁੱਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।(ਪੰਨਾ 1062)
ਆਪਿ ਸਿਰੰਦਾ ਸਚਾ ਸੋਈ ॥ ਆਪਿ ਉਪਾਇ ਖਪਾਏ ਸੋਈ ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਹੋਵੈ ਸੁ ਸਦਾ ਸਲਾਹੇ ਮਿਲਿ ਸਾਚੇ ਸੁਖੁ ਪਾਇਦਾ ॥ 14 ॥ (ਪੰਨਾ 1062)
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਜੋ ਵੀ ਮੇਰਾ ਹੈ ਉਹ ਸਭ ਤੇਰਾ ਹੈ ਜੋ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਰਚਿਆ ਹੈ।ਸਭ ਜੀਅ ਜੰਤ ਤੇਰੇ ਹੀ ਰਚੇ ਹਨ। ਗੁਰੁ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੇ ਮਾਨਵ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਨਾਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦਿਲ ਵਿਚ ਰੱਖ ਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਇਹ ਮੱਤ ਮਨ ਵਸਾ ਲੈ।
ਸਭਿ ਮੇਰਾ ਤੇਰਾ ਤੁਧੁ ਆਪੇ ਕੀਆ ॥ ਸਭਿ ਤੇਰੇ ਜੰਤ ਤੇਰੇ ਸਭਿ ਜੀਆ ॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਸਮਾਲਿ ਸਦਾ ਤੂ ਗੁਰਮਤੀ ਮੰਨਿ ਵਸਾਇਦਾ ॥ 16 ॥ (ਪੰਨਾ 1061-1062)
ਪ੍ਰਭੂ ਤਂੋ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ (ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ) ਹੋਈ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਨਾਮ ਸੱਚੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕਿਤੋਂ ਨਹੀਂ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ।ੁ
ਨਾਮੈ ਹੀ ਤੇ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਹੋਆ ਬਿਨੁ ਸਤਿਗੁਰ ਨਾਮੁ ਨ ਜਾਪੈ ।(ਪੰਨਾ )
ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੱਚਾ ਕਰਕੇ ਜਾਣੀਏ ਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਬਣ ਕੇ ਰਹੀਏ। ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸੱਚੀ ਵਡਿਆਈ ਗੁਰੂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਚੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਪਾਇਆਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਕੋ ਸੱਚਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਇਹ ਤੱਥ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਵੀਚਾਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਜੇ ਆਪੇ ਮੇਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਖਸ਼ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਸੰਵਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੱਚਾ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਵਸਦਾ ਹੈ ਇਸਨੂੰ ਕੋਈ ਗੁਰਮੁਖ ਹੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਜੰਮਣਾ ਤੇ ਮਰਣਾ ਹੁਕਮੋ ਹੀ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਤੱਥ ਗੁਰਮੁਖ ਆਪ ਹੀ ਪਛਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ:
ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਸਤਿ ਕਰਿ ਜਾਣੈ ਗੁਰ ਕੈ ਭਾਇ ਪਿਆਰੇ ॥ ਸਚੀ ਵਡਿਆਈ ਗੁਰ ਤੇ ਪਾਈ ਸਚੈ ਨਾਇ ਪਿਆਰੇ ॥ ਏਕੋ ਸਚਾ ਸਭ ਮਹਿ ਵਰਤੈ ਵਿਰਲਾ ਕੋ ਵੀਚਾਰੇ ॥ ਆਪੇ ਮੇਲਿ ਲਏ ਤਾ ਬਖਸੇ ਸਚੀ ਭਗਤਿ ਸਵਾਰੇ ॥ 7 ॥ ਸਭੋ ਸਚੁ ਸਚੁ ਸਚੁ ਵਰਤੈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਕੋਈ ਜਾਣੈ ॥ ਜੰਮਣ ਮਰਣਾ ਹੁਕਮੋ ਵਰਤੈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਆਪੁ ਪਛਾਣੈ ॥ਨਾਮੁ ਧਿਆਏ ਤਾ ਸਤਿਗੁਰੁ ਭਾਏ ਜੋ ਇਛੈ ਸੋ ਫਲੁ ਪਾਏ ॥ ਨਾਨਕ ਤਿਸ ਦਾ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਹੋਵੈ ਜਿ ਵਿਚਹੁ ਆਪੁ ਗਵਾਏ ॥ 8 ॥ 1 ॥(ਪੰਨਾ 754)
ਉਸਦਾ ਭਾਣਾ ਮੰਨਣ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਸਾਥ ਹੀ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਭਾਣੇ ਤੇ ਸਭਿ ਸੁਖ ਪਾਵੈ ਸੰਤਹੁ ਅੰਤੇ ਨਾਮੁ ਸਖਾਈ ॥ 12 ॥(ਪੰਨਾ 910)

ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਜਪਣ ਨੂੰ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਅਸਲ ਆਰਤੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਬਿਨਾ ਸਾਰਾ ਜੱਗ ਪਸਾਰਾ ਝੂਠਾ ਹੈ।

ਨਾਮੁ ਤੇਰੋ ਆਰਤੀ ਮਜਨੁ ਮੁਰਾਰੇ ॥ ਹਰਿ ਕੇ ਨਾਮ ਬਿਨੁ ਝੂਠੇ ਸਗਲ ਪਾਸਾਰੇ ॥ 1 ॥ (ਪੰਨਾ 694)

ਸਤਿਨਾਮੁ
ਸਤਿਨਾਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ ਹੈ:

‘ਸਤਿ ਨਾਮੁ ਤੇਰਾ ਪਰਾ ਪੂਰਬਲਾ ॥ੁ’ (ਪੰਨਾ

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਤੁਕਾਂ ਵਿਚ ਸਤਿ ਨਾਮੁ, ਨਾਮੁ, ਸਿਰੀ ਰਾਮ, ਹਰਿ, ਗੋਬਿੰਦ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਨਿਰਭਉ ਆਦਿ ਬਰਾਬਰ ਜਪਣ ਲਈ ਕਿਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਭਾਵ ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਾਮ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਹੀ ਹਨ:

ਜਪਿ ਮਨ ਮੇਰੇ ਸਤਿ ਨਾਮੁ ਸਦਾ ਸਤ ਨਾਮੁ।। (ਪੰਨਾ 670)
ਜਪਿ ਮਨ ਮੇਰੇ ਤੂ ਏਕੋ ਨਾਮੁ ।। (ਪੰਨਾ 558)
ਜਪਹੁ ਤ ਏਕੋ ਨਾਮਾ (ਪੰਨਾ 728)
ਜਪਿ ਮਨ ਸਿਰੀ ਰਾਮ ।। ਪੰਨਾ 1202)
ਜਪਿ ਮਨ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮ ਗੋਬਿੰਦੇ।। (ਪੰਨਾ 800)
ਜਪਿ ਜਪਿ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਕਦੇ ਨ ਝੂਰੀਐ।। (ਪੰਨਾ 398)
ਜਪਿ ਮਨ ਪਰਮੇਸੁਰੁ ਪਰਧਾਨੁ।। (ਪੰਨਾ 1337)
ਜਪਿ ਮਨ ਹਰਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਿਸਤਰੈ।(ਪੰਨਾ 1263)
ਜਪਿ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਭ ਏਕੋ ਸੋਈ।। (ਪੰਨਾ 740)
ਜਪ ਮਨ ਨਿਰਭਉ (ਪੰਨਾ 1201)

ਸਤਿਨਾਮ ਧਿਆਉਣ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਕਾਮਧੇਨ ਵਾਂਗ ਸਾਰੀਆਂ ਇਛਾਵਾਂ ਪੂਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਧਿਆਕੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹਰਿ ਪੁਰਖ ਨਿਰੰਜਨ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆਂ ਮੁੱਖ ਉੱਜਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਛਾ ਪੂਰਕੁ ਸਰਬ ਸੁਖਦਾਤਾ ਹਰਿ ਜਾ ਕੈ ਵਸਿ ਹੈ ਕਾਮਧੇਨਾ ॥ ਸੋ ਐਸਾ ਹਰਿ ਧਿਆਈਐ ਮੇਰੇ ਜੀਅੜੇ ਤਾ ਸਰਬ ਸੁਖ ਪਾਵਹਿ ਮੇਰੇ ਮਨਾ ॥ 1 ॥ ਜਪਿ ਮਨ ਸਤਿ ਨਾਮੁ ਸਦਾ ਸਤਿ ਨਾਮੁ ॥ ਹਲਤਿ ਪਲਤਿ ਮੁਖ ਊਜਲ ਹੋਈ ਹੈ ਨਿਤ ਧਿਆਈਐ ਹਰਿ ਪੁਰਖੁ ਨਿਰੰਜਨਾ ॥ (ਪੰਨਾ 670)

ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸਟ ਸੱਚੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕੀਤੇ ਆਕਾਰ ਸੱਚੇ ਹਨ। ਹਰ ਥਾਂ ਉਹ ਸੱਚਾ ਆਪ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੀਤਾ ਪਸਾਰਾ ਸੱਚਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਸਚ ਕਰਕੇ ਮੰਨਿਆਂ ਹੈ ਉਹ ਜਨ ਹੀ ਸਚ ਭਾਵ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਿਚ ਸਮਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸਾਚੀ ਦ੍ਰਿਸਟਿ ਸਾਚਾ ਆਕਾਰੁ ॥ ਸਚੁ ਵਰਤੈ ਸਾਚਾ ਪਾਸਾਰੁ ॥ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮੁ ਜਿਨਿ ਸਚੁ ਕਰਿ ਜਾਤਾ ॥ ਨਾਨਕ ਸੋ ਜਨੁ ਸਚਿ ਸਮਾਤਾ ॥ 8 ॥ 15 ॥ (ਪੰਨਾ 283)

ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਮ ਦੀ ਆਰਤੀ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਸਤਿਨਾਮ ਦਾ ਭੋਗ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ ਭਾਵ ਸਤਿਨਾਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸਰਵ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟ ਨਾਮ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਨਾਮੁ ਤੇਰੋ ਆਸਨੋ ਨਾਮੁ ਤੇਰੋ ਉਰਸਾ ਨਾਮੁ ਤੇਰਾ ਕੇਸਰੋ ਲੇ ਛਿਟਕਾਰੇ ॥ ਨਾਮੁ ਤੇਰਾ ਅੰਭੁਲਾ ਨਾਮੁ ਤੇਰੋ ਚੰਦਨੋ ਘਸਿ ਜਪੇ ਨਾਮੁ ਲੇ ਤੁਝਹਿ ਕਉ ਚਾਰੇ ॥ 1 ॥ ਨਾਮੁ ਤੇਰਾ ਦੀਵਾ ਨਾਮੁ ਤੇਰੋ ਬਾਤੀ ਨਾਮੁ ਤੇਰੋ ਤੇਲੁ ਲੇ ਮਾਹਿ ਪਸਾਰੇ ॥ ਨਾਮ ਤੇਰੇ ਕੀ ਜੋਤਿ ਲਗਾਈ ਭਇਓ ਉਜਿਆਰੋ ਭਵਨ ਸਗਲਾਰੇ ॥ 2 ॥ ਨਾਮੁ ਤੇਰੋ ਤਾਗਾ ਨਾਮੁ ਫੂਲ ਮਾਲਾ ਭਾਰ ਅਠਾਰਹ ਸਗਲ ਜੂਠਾਰੇ ॥ ਤੇਰੋ ਕੀਆ ਤੁਝਹਿ ਕਿਆ ਅਰਪਉ ਨਾਮੁ ਤੇਰਾ ਤੁਹੀ ਚਵਰ ਢੋਲਾਰੇ ॥ 3 ॥ ਦਸ ਅਠਾ ਅਠਸਠੇ ਚਾਰੇ ਖਾਣੀ ਇਹੈ ਵਰਤਣਿ ਹੈ ਸਗਲ ਸੰਸਾਰੇ ॥ ਕਹੈ ਰਵਿਦਾਸੁ ਨਾਮੁ ਤੇਰੋ ਆਰਤੀ ਸਤਿ ਨਾਮੁ ਹੈ ਹਰਿ ਭੋਗ ਤੁਹਾਰੇ ॥ 4 ॥ 3 ॥ (ਪੰਨਾ 694)
ਸਤਿਨਾਮ ਪ੍ਰਭੂ/ 1ਓ ਦਾ ਹੀ ਸੁਖਦਾਇਕ ਨਾਮ ਹੈ:

ਸਤਿਨਾਮ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ (ਪਰਾ ਪੂਰਬਲਾ) ਨਾਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।ਸਤਿਨਾਮ ਸਤਿ+ਨਾਮ ਦਾ ਜੋੜ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਆਪ ਵੀ ਸੱਚਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸੇ ਸਤਿ ਦਾ ਸਭ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਸਤਿ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਧਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸਤਿ ਹਨ।ਉਸ ਵਿਚ ਟਿਕਣ ਵਾਲੀ ਸੁਰਤ ਵੀ ਸਤਿ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਜਸ ਵੀ ਸਤਿ ਹੇੈ ਜੋ ਉਹ ਸੁਣਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਭੇਦ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਸਭ ਸਤਿ ਜਾਪਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸਤਿ ਸਰੂਪ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਮੰਨ ਲਿਆ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਕਰਨ ਕਰਾਵਣ ਵਾਲੇ ਕਰਤਾ ਦਾ ਮੂਲ ਪਛਾਣ ਲਿਆ।ਨਾਮ ਰਾਮ, ਹਰੀ, ਪ੍ਰਭੂ, ਬਿਸੰਬਰ, ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਹੀ ਨਾਮ ਹੈ।ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਵਿਚ ਸਤਿ ਨਾਮੁ, ਨਾਮੁ, ਸਿਰੀ ਰਾਮ, ਹਰਿ, ਗੋਬਿੰਦ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਨਿਰਭਉ ਆਦਿ ਬਰਾਬਰ ਜਪਣ ਲਈ ਕਿਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਭਾਵ ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਾਮ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਹੀ ਹਨ।

 

[Dalvinder Singh Grewal]

ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ: ਜੋ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਰੂਪੀ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸਵੱਖਤੇ ਉੱਠ ਕੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਨਾਮ ਧਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਮਤ ਕਰਕੇ ਸਵਖੱਤੇ ਸਵੇਰੇ ਪਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਮ ਰੂਪੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿਚ ਨਹਾਉਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਨਾਮ ਰਸ ਵਿਚ ਨਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਉਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਦੋਖ ਪਾਪ ਉਤਰ ਗਏ ਹਨ।ਫਿਰ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹੇ ਉਹ ਗੁਰਬਾਣੀ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਠਦੇ ਬਹਿੰਦੇ ਹਰਿ ਨਾਮ ਧਿਆਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।ਜੋ ਹਰ ਸਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇ ਹਰ ਬੁਰਕੀ ਮੂੰਹ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਹਰੀ ਨੂੰ ਧਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਗੁਰਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਦੇ ਮਨ ਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਗੁਰਸਿੱਖ ਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਿਆਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਗੁਰਸਿੱਖ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਗੁਰਸਿੱਖ ਦੀ ਧੂੜ ਲੋਚਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਪ ਵੀ ਨਾਮ ਜਪਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਮ ਜਪਾਉਂਦਾ ਹੈ:

ਗੁਰ ਸਤਿਗੁਰ ਕਾ ਜੋ ਸਿਖੁ ਅਖਾਏ ਸੁ ਭਲਕੇ ਉਠਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਵੈ ॥ ਉਦਮੁ ਕਰੇ ਭਲਕੇ ਪਰਭਾਤੀ ਇਸਨਾਨੁ ਕਰੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਰਿ ਨਾਵੈ ॥ ਉਪਦੇਸਿ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਹਰਿ ਜਪੁ ਜਾਪੈ ਸਭਿ ਕਿਲਵਿਖ ਪਾਪ ਦੋਖ ਲਹਿ ਜਾਵੈ ॥ ਫਿਰਿ ਚੜੈ ਦਿਵਸੁ ਗੁਰਬਾਣੀ ਗਾਵੈ ਬਹਦਿਆ ਉਠਦਿਆ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਵੈ ॥ ਜੋ ਸਾਸਿ ਗਿਰਾਸਿ ਧਿਆਏ ਮੇਰਾ ਹਰਿ ਹਰਿ ਸੋ ਗੁਰਸਿਖੁ ਗੁਰੂ ਮਨਿ ਭਾਵੈ ॥ ਜਿਸ ਨੋ ਦਇਆਲੁ ਹੋਵੈ ਮੇਰਾ ਸੁਆਮੀ ਤਿਸੁ ਗੁਰਸਿਖ ਗੁਰੂ ਉਪਦੇਸੁ ਸੁਣਾਵੈ ॥ ਜਨੁ ਨਾਨਕੁ ਧੂੜਿ ਮੰਗੈ ਤਿਸੁ ਗੁਰਸਿਖ ਕੀ ਜੋ ਆਪਿ ਜਪੈ ਅਵਰਹ ਨਾਮੁ ਜਪਾਵੈ ॥ ੨ ॥ (ਮ: ੪, ਪੰਨਾ ੩੦੫)

ਜਪਣਾ ਕੀ ਹੈ?
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਵਾਹਿਗੁ੍ਰੂ ਨਾਲ ਸਿਧਾ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵਾਹਿਗੁ੍ਰੂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬਾਰੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਹੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਕਿਹੜਾ ਰੂਪ ਅਰਾਧਾਂ?ਕਿਹੜਾ ਜੋਗ ਲੈ ਕੇ ਕਾਇਆ ਸਾਧਾਂ?ਤੇਰੇ ਕਿਹੜੇ ਗੁਣ ਲੈ ਕੇ ਗਾਵਾਂ?ਹੇ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਮੇਸ਼ਵਰ ਕਿਹੜੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਰਿਝਾਵਾਂ?ਤੇਰੀ ਕਿਹੜੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂ?ਕਿਹੜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਇਹ ਭਵਜਲ ਤਰਾਂ?ਕਿਹੜਾ ਤਪ ਕਰਾਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਤਪ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ?ਕਿਹੜੇ ਨਾਮ ਜਪੇ ਤੇ ਹਉਮੈਂ ਦੀ ਮੈਲ ਉਤਰੇ?

ਕਵਨ ਰੂਪੁ ਤੇਰਾ ਆਰਾਧਉ ॥ ਕਵਨ ਜੋਗ ਕਾਇਆ ਲੇ ਸਾਧਉ ॥ ੧ ॥ ਕਵਨ ਗੁਨੁ ਜੋ ਤੁਝੁ ਲੈ ਗਾਵਉ ॥ ਕਵਨ ਬੋਲ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਰੀਝਾਵਉ ॥ ੧ ॥ ਰਹਾਉ ॥ ਕਵਨ ਸੁ ਪੂਜਾ ਤੇਰੀ ਕਰਉ ॥ ਕਵਨ ਸੁ ਬਿਧਿ ਜਿਤੁ ਭਵਜਲ ਤਰਉ ॥ ੨ ॥ ਕਵਨ ਤਪੁ ਜਿਤੁ ਤਪੀਆ ਹੋਇ ॥ ਕਵਨੁ ਸੁ ਨਾਮੁ ਹਉਮੈ ਮਲੁ ਖੋਇ ॥ ੩ ॥ (ਗਉੜੀ ਮ.੫, ਪੰਨਾ ੧੮੬)

ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਗੇ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੇ ਮੇਰੇ ਮਨ! ਜੋ ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਹੈ ਸਦਾ ਸਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਜਪੋ, ਮਨ ਵਿਚ ਧਿਆਓ। ਮਨ ਨੂੰ ਉਸ ਉਪਰ ਹੀ ਆਸ਼ਾ ਰਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਉਸੇ ਦਾ ਹੀ ਆਦਿ ਜੁਗਾਦਿ ਤੋਂ ਭਰੋਸਾ ਬਣਿਆ ਹੋiੲਆ ਹੈ।ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਵਿਚੋਂ ਸਦਾ ਸੁੱਖ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਉਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਗਾਉਣਾ ਹੈ।

ਰੇ ਮਨ ਮੇਰੇ ਤੂੰ ਤਾ ਕਉ ਸੇਵਿ ॥ ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਅਪਰੰਪਰ ਦੇਵ ॥ ੨ ॥ ਤਿਸੁ ਊਪਰਿ ਮਨ ਕਰਿ ਤੂੰ ਆਸਾ ॥ ਆਦਿ ਜੁਗਾਦਿ ਜਾ ਕਾ ਭਰਵਾਸਾ ॥ ੩ ॥ ਜਾ ਕੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਸਦਾ ਸੁਖੁ ਹੋਇ ॥ ਨਾਨਕੁ ਗਾਵੈ ਗੁਰ ਮਿਲਿ ਸੋਇ॥ ੪ ॥ ੩੯ ॥ ੧੦੮ ॥ (ਗਉੜੀ ਮ. ੫, ਪੰਨਾ ੧੮੮)

ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਗੁਣ, ਉਹ ਪੂਜਾ, ਉਹ ਗਿਆਨ, ਉਹ ਧਿਆਨ ਸਾਰੇ ਕਰੋ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਦਿਆਲੂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਣ ਮਿਲੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪ੍ਰਭੂ ਵਰਗੇ ਗੁਣ ਹਨ ਉਹ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ:

ਗੁਣ ਪੂਜਾ ਗਿਆਨ ਧਿਆਨ ਨਾਨਕ ਸਗਲ ਘਾਲ ॥ ਜਿਸ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਸਤਿਗੁਰੁ ਮਿਲੈ ਦਇਆਲ ॥ ੪ ॥ ਤਿਸ ਹੀ ਗੁਨੁ ਤਿਨ ਹੀ ਪ੍ਰਭੁ ਜਾਤਾ ॥ ਜਿਸ ਕੀ ਮਾਨਿ ਲੇਇ ਸੁਖਦਾਤਾ ॥ ੧ ॥ (ਗਉੜੀ ਮ.੫, ਪੰਨਾ ੧੮੭)

ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਉਸ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਮਿਲਾਪ ਹੋ ਗਿਆ:

ਸੋਈ ਪਛਾਤਾ ਜਿਨਹਿ ਉਪਾਇਆ ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਭਿ ਆਪਿ ਮਿਲਾਇਆ ॥ (ਗਉੜੀ ਮ. ੫, ਪੰਨਾ ੧੮੪)

ਉਹ ਹੀ ਬਾਂਹ ਪਕੜ ਕੇ ਅਪਣਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਹਰੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਨਾ ਤੇ ਸਦਾ ਹੀ ਜਪਣਾ ਹੈ:

ਬਾਹ ਪਕਰਿ ਲੀਨੋ ਕਰਿ ਅਪਨਾ॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਕਥਾ ਸਦਾ ਜਪੁ ਜਪਨਾ॥ ੨ ॥ (ਗਉੜੀ ਮ. ੫, ਪੰਨਾ ੧੮੪)

ਇਸ ਲਈ ਇਕ ਓਅੰਕਾਰ ਦਾ ਨਾਮ, ਰਾਮ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਣਾ ਹੈ:

ਰਾਮ ਨਾਮ ਜਪਿ ਏਕੰਕਾਰੁ ॥ (ਗਉੜੀ ਮ.੫, ਪੰਨਾ ੧੮੫)

ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਉਸੇ ਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਸਭਨਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਸੇ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਹੈ ਜੋ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਹੈ, ਕੋਈ ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਣਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਮਨੁਖ ਦਾ ਰੂਪ ਕਰਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਨਣਾ ਭਾਵ ਕਿਸੇ ਮਨੁਖ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪੂਜਣਾ। ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਨੂੰ ਜਪਣ ਨਾਲ ਨਿਮਾਣੇ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੀ ਸਾਰ ਤਤੁ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦਾ ਦਿਤਾ ਨਾਮ ਜਪਿਆ ਜਾਵੇ।

ਸਗਲ ਸਿਆਨਪ ਛਾਡਿ ॥ ਕਰਿ ਸੇਵਾ ਸੇਵਕ ਸਾਜਿ ॥ ਅਪਨਾ ਆਪੁ ਸਗਲ ਮਿਟਾਇ ॥ ਮਨ ਚਿੰਦੇ ਸੇਈ ਫਲ ਪਾਇ ॥ ੧ ॥ ਹੋਹੁ ਸਾਵਧਾਨ ਅਪੁਨੇ ਗੁਰ ਸਿਉ ॥ ਆਸਾ ਮਨਸਾ ਪੂਰਨ ਹੋਵੈ ਪਾਵਹਿ ਸਗਲ ਨਿਧਾਨ ਗੁਰ ਸਿਉ ॥ ੧ ॥ ਰਹਾਉ ॥ ਦੂਜਾ ਨਹੀ ਜਾਨੈ ਕੋਇ ॥ ਸਤਗੁਰੁ ਨਿਰੰਜਨੁ ਸੋਇ ॥ ਮਾਨੁਖ ਕਾ ਕਰਿ ਰੂਪੁ ਨ ਜਾਨੁ ॥ ਮਿਲੀ ਨਿਮਾਨੇ ਮਾਨੁ ॥ ੨ ॥ ਗੁਰ ਕੀ ਹਰਿ ਟੇਕ ਟਿਕਾਇ ॥ ਅਵਰ ਆਸਾ ਸਭ ਲਾਹਿ ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਮਾਗੁ ਨਿਧਾਨੁ ॥ ਤਾ ਦਰਗਹ ਪਾਵਹਿ ਮਾਨੁ ॥ ੩ ॥ ਗੁਰ ਕਾ ਬਚਨੁ ਜਪਿ ਮੰਤੁ ॥ ਏਹਾ ਭਗਤਿ ਸਾਰ ਤਤੁ ॥ (ਰਾਮਕਲੀ ਮਹਲਾ ੫, ਪੰਨਾ ੮੯੫)

ਉਸਦੀ ਮਤ ਸਹੀ ਹੈ ਜੋ ਹਰੀ ਨੂੰ ਸਿਮਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਸਹੀ ਮਤ ਵੀ ਹਰੀ ਆਪ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਸੁ ਮਤਿ ਸਾਰੁ ਜਿਤੁ ਹਰਿ ਸਿਮਰੀਜੈ ॥ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਜਿਸੁ ਆਪੇ ਦੀਜੈ ॥ (ਰਾਮਕਲੀ ਮਹਲਾ ੫, ਪੰਨਾ ੮੯੫)

ਇਸ ਲਈ ਉਠਦੇ ਬਹਿੰਦੇ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪ।

ਊਠਤ ਬੈਠਤ ਹਰਿ ਜਾਪੁ ॥ (ਰਾਮਕਲੀ ਮਹਲਾ ੫, ਪੰਨਾ ੮੯੫)

ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਕਰਾਵਣ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਹੈ। ਉਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਸਦਾ ਮਨ ਵਿਚ ਜਪਿਆ ਕਰੋ। ਉਸੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕਰੋ। ਮੇਰੇ ਮਿਤ੍ਰ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਸਹਜ ਅਤੇ ਸੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣਗੇ।

ਕਰਨ ਕਰਾਵਨ ਆਪਿ ॥ ਤਿਸ ਕਉ ਸਦਾ ਮਨ ਜਾਪਿ ॥ ਤਿਸ ਕੀ ਸੇਵਾ ਕਰਿ ਨੀਤ ॥ ਸਚੁ ਸਹਜੁ ਸੁਖੁ ਪਾਵਹਿ ਮੀਤ ॥ ੨ ॥ (ਰਾਮਕਲੀ ਮਹਲਾ ੫, ਪੰਨਾ ੮੯੬)

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਅਰਦਾਸ ਸੁਣੋ ਤੇ ਅਪਣੇ ਸੇਵਕ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿਉ। ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪੀ ਚਲੋ ਜਿਸ ਦਾ ਪਰਤਾਪ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੈ:

ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਅਰਦਾਸਿ ਸੁਣੀਜੈ ॥ ਅਪਣੇ ਸੇਵਕ ਕਉ ਦਰਸਨੁ ਦੀਜੈ ॥ ਨਾਨਕ ਜਾਪੀ ਜਪੁ ਜਾਪੁ ॥ ਸਭ ਤੇ ਊਚ ਜਾ ਕਾ ਪਰਤਾਪੁ ॥ ੪ ॥ ੩੨ ॥ ੪੩ ॥ (ਰਾਮਕਲੀ ਮਹਲਾ ੫, ਪੰਨਾ ੮੯੬)

ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੋ ਜਾਵੇ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸੇ ਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁੱਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:

ਜਿਸ ਕਾ ਤੂ ਤਿਸ ਕਾ ਸਭੁ ਕੋਇ ॥ ਤਿਸਹਿ ਅਰਾਧਿ ਸਦਾ ਸੁਖੁ ਹੋਇ ॥ ੧ ॥ (ਰਾਮਕਲੀ ਮਹਲਾ ੫, ਪੰਨਾ ੮੯੬)

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਉਸ ਇਕੋ ਕਰਤਾ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਜਪਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫਤ ਸਲਾਹ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਇਕੋ ਨੂੰ ਹੀ ਸਿਮਰਨਾ ਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਲਗਾਤਾਰ ਉਸੇ ਇਕ ਦੇ ਹੀ ਗੁਣ ਗਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਮਨੋ ਤਨੋ ਇਕੋ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਕੋ ਇਕ ਆਪ ਸਭ ਕੁਝ ਹਰੀ ਹੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪ ਰਿਹਾ ਹੈ ਵਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਇਕੋ ਤੋਂ ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਰ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋਏ ਭਾਵ ਕਈ ਸ਼੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਤੇ ਸਿਮਟੀਆਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਾਧਿਆ ਉਹ ਪਾਰ ਹੋ ਗਏ ਆਵਾਗਮਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ। ਮਨ ਤੇ ਤਨ ਤੋਂ ਜਿਸ ਨੇ ਇਕੋ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਜਪਿਆ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਤੇ ਉਸਦੀ ਸਾਰੀ ਸ਼੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ।

ਏਕੋ ਜਪਿ ਏਕੋ ਸਾਲਾਹਿ ॥ ਏਕੁ ਸਿਮਰਿ ਏਕੋ ਮਨ ਆਹਿ ॥ ਏਕਸ ਕੇ ਗੁਨ ਗਾਉ ਅਨੰਤ ॥ ਮਨਿ ਤਨਿ ਜਾਪਿ ਏਕ ਭਗਵੰਤ ॥ ਏਕੋ ਏਕੁ ਏਕੁ ਹਰਿ ਆਪਿ ॥ ਪੂਰਨ ਪੂਰਿ ਰਹਿਓ ਪ੍ਰਭੁ ਬਿਆਪਿ ॥ ਅਨਿਕ ਬਿਸਥਾਰ ਏਕ ਤੇ ਭਏ ॥ ਏਕੁ ਅਰਾਧਿ ਪਰਾਛਤ ਗਏ ॥ ਮਨ ਤਨ ਅੰਤਰਿ ਏਕੁ ਪ੍ਰਭੁ ਰਾਤਾ ॥ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਨਾਨਕ ਇਕੁ ਜਾਤਾ ॥ ੮ ॥ (ਸੁਖਮਨੀ ਮ: ੫, ਪੰਨਾ ੨੮੯)

ਗੁਰੂ ਜੀ ਅੱਗੇ ਸਾਰੇ ਸੰਤਾਂ ਸਜਣਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਆਦਿ ਤਿਆਗ ਕੇ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਣ ਦੀ ਤਾਕੀਦ ਕਰਦਿਆਂ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਿਮਰ ਸਿਮਰ ਕੇ ਸੁੱਖ ਪਾਵੋ, ਆਪ ਵੀ ਜਪੋ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਪਾਵੋ। ਭਗਤੀ ਭਾਉ ਸਦਕਾ ਜਗ ਭਵਸਾਗਰ ਤਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।ਭਗਤੀ ਬਿਨਾ ਤਨ ਨੇ ਤਾਂ ਮਿੱਟੀ ਹੋਣਾ ਹੀ ਹੈ।ਨਾਮ ਦੇ ਸੁਖ ਭਰਪੂਰ ਖਜ਼ਾਨੇ ਨਾਲ ਸਭ ਦਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਹਲੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕੀਤਿਆਂ ਵੀ ਤਾਂ ਬੁਢੇ ਹੀ ਹੋਣਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਗੁਣਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪੋ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਦੇਖਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ:

ਸਾਜਨ ਸੰਤ ਕਰਹੁ ਇਹੁ ਕਾਮੁ ॥ ਆਨ ਤਿਆਗਿ ਜਪਹੁ ਹਰਿ ਨਾਮੁ॥ਸਿਮਰਿ ਸਿਮਰਿ ਸਿਮਰਿ ਸੁਖ ਪਾਵਹੁ ॥ ਆਪਿ ਜਪਹੁ ਅਵਰਹ ਨਾਮੁ ਜਪਾਵਹੁ ॥ ਭਗਤਿ ਭਾਇ ਤਰੀਐ ਸੰਸਾਰੁ ॥ ਬਿਨੁ ਭਗਤੀ ਤਨੁ ਹੋਸੀ ਛਾਰੁ ॥ ਸਰਬ ਕਲਿਆਣ ਸੂਖ ਨਿਧਿ ਨਾਮੁ ॥ ਬੂਡਤ ਜਾਤ ਪਾਏ ਬਿਸ੍ਰਾਮੁ ॥ ਸਗਲ ਦੂਖ ਕਾ ਹੋਵਤ ਨਾਸੁ ॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਜਪਹੁ ਗੁਨਤਾਸੁ ॥ ੫ ॥ (ਪੰਨਾ ੨੯੦)

ਉਸ ੧ ਓਅੰਕਾਰ ਦੀ ਧੁਨ ਤੇ ਰਾਗ ਇਕੋ ਹੈ ਤੇ ਇਕੋ ਨੂੰ ਹੀ ਅਲਾਪਣਾ ਹੈ।ਸਭ ਕੁਝ ਉਹ ਇਕੋ ਹੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਸਭਨਾ ਵਿਚ ਉਹ ਇਕੋ ਅਪਣਾ ਆਪ ਵਸਦਾ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਕੋ ਗੁਰ ਰਾਹੀਂ ਸੁਰਤ ਉਸ ਇਕੋ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਤੇ ਉਸ ਇਕੋ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਤਨ ਮਨ ਜੁਟਿਆ ਹੋਵੇ।

ਓਅੰਕਾਰਿ ਏਕ ਧੁਨਿ ਏਕੈ ਏਕੈ ਰਾਗੁ ਅਲਾਪੈ ॥ ਏਕਾ ਦੇਸੀ ਏਕੁ ਦਿਖਾਵੈ ਏਕੋ ਰਹਿਆ ਬਿਆਪੈ ॥ ਏਕਾ ਸੁਰਤਿ ਏਕਾ ਹੀ ਸੇਵਾ ਏਕੋ ਗੁਰ ਤੇ ਜਾਪੈ ॥ ੧ ॥ (ਰਾਮਕਲੀ ਮਹਲਾ ੫, ਪੰਨਾ ੮੮੫)

ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਸਦਾ ਸਤਿਨਾਮ ਜਪਣ ਦੀ ਤਾਕੀਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾਮ ਜਪਣ ਨਾਲ ਦੋਨੱ ਲੋਕੱ ਵਿਚ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਜਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਮੈਲ ਰਹਿਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਨਾਮ ਸਦੱ ਧਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ:

ਜਪਿ ਮਨ ਸਤਿ ਨਾਮੁ ਸਦਾ ਸਤਿ ਨਾਮੁ ॥ ਹਲਤਿ ਪਲਤਿ ਮੁਖ ਊਜਲ ਹੋਈ ਹੈ ਨਿਤ ਧਿਆਈਐ ਹਰਿ ਪੁਰਖੁ ਨਿਰੰਜਨਾ ॥ (ਮ: ੪, ਪੰਨਾ ੬੭੦)

ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਸਤਿਨਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਪਰਾ ਪੂਰਬਲਾ ਨਾਮ ਮੰਨਦੇ ਹਨ:

ਕਿਰਤਮ ਨਾਮ ਕਥੇ ਤੇਰੇ ਜਿਹਬਾ ॥ ਸਤਿ ਨਾਮੁ ਤੇਰਾ ਪਰਾ ਪੂਰਬਲਾ ॥ (ਪੰਨਾ ੧੦੮੩)

ਇਕੱਲਾ ਇਕ, ਓਅੰਕਾਰ ਜਾਂ ਸਤਿਨਾਮ ਹੀ ਨਹੀਂ ਉਸਦੇ ਤਾਂ ਅਸੰਖਾਂ ਨਾਮ ਹਨ[ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅਸੰਖ ਨਾਉਂ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਅਸੰਖ ਥਾਵੀਂ ਭਾਵ ਹਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵਸਦਾ ਹੈ ।

ਅਸੰਖ ਨਾਵ ਅਸੰਖ ਥਾਵ (ਪੰਨਾ ੪)

ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰਾਮ ਰਾਮ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਕੋਈ ਖੁਦਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈ: ਕੋਈ ਗੋਸਾਈਂ ਤੇ ਕੋਈ ਅਲਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।ਉਹ ਈਸ਼ਵਰ ਉਹ ਕਰੀਮ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਕਾਰਣ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਆਪ ਹੀ ਜਿਸ ਰਹੀਮ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਾਰੇ ਲੋਚਦੇ ਹਨ।

ਕੋਈ ਬੋਲੈ ਰਾਮ ਰਾਮ ਕੋਈ ਖੁਦਾਇ ॥ ਕੋਈ ਸੇਵੈ ਗੁਸਈਆ ਕੋਈ ਅਲਾਹਿ ॥ ੧ ॥ ਕਾਰਣ ਕਰਣ ਕਰੀਮ ॥ ਕਿਰਪਾ ਧਾਰਿ ਰਹੀਮ ॥ ੧ ॥ ਰਹਾਉ ॥ (ਰਾਮਕਲੀ ਮਹਲਾ ੫, ਪੰਨਾ ੮੮੫)

ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਗੋਬਿੰਦ, ਗੋਪਾਲ ਲਾਲ ਕੋਈ ਵੀ ਜਪੀਏ ਤਾਂ ਨਾਮ ਜਪਣ ਤੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਹਾਂ ਕਾਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ।

ਜਪਿ ਗੋਬਿੰਦੁ ਗੋਪਾਲ ਲਾਲੁ ॥ ਰਾਮ ਨਾਮ ਸਿਮਰਿ ਤੂ ਜੀਵਹਿ ਫਿਰਿ ਨ ਖਾਈ ਮਹਾ ਕਾਲੁ ॥ ੧ ॥ (ਰਾਮਕਲੀ ਮਹਲਾ ੫, ਪੰਨਾ ੮੮੫)

ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਨਾਮ ਜਪਣਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਹੈ। ਜਪੀਏ ਤਾਂ ਇਕੋ ਨਾਮ ਬਾਕੀ ਸਭ ਕੰਮ ਬੇਫਾਇਦਾ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਨਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਠਉਰ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਵੀ ਸਿਰਜਣਾ ਹੋਈ ਹੈ ਸਭ ਨਾਮ ਤੋਂ ਹੀ ਹੈ:

ਜਪਹੁ ਤ ਏਕੋ ਨਾਮਾ।। ਅਵਰਿ ਨਿਰਾਫਲ ਕਾਮਾ।।੧।। ਰਹਾਉ।। (ਮ: ੧, ਪੰਨਾ ੭੨੮)
ਜੇਤਾ ਕੀਤਾ ਤੇਤਾ ਨਾਉ।। ਵਿਣੁ ਨਾਵੈ ਨਾਹੀ ਕੋ ਥਾਉ।। (ਪੰਨਾ ੪)

ਨਾਮ ਜਪਣਾ ਤਾਂ ਹੀ ਸਕਦਾ ਜੇ ਕੋਈ ਅਪਣਾ ਆਪਾ ਗਵਾਵੇ, ਹਰਿ ਨਾਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਰਚ ਜਾਵੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਚਾ ਸਤਿਗੁਰ ਤੁਠ ਪਵੇ ਤੇ ਮਿਹਰ ਕਰੇ:

ਆਪਿ ਜਪਾਏ ਜਪੇ ਸੋ ਨਾਉ।ਆਪਿ ਗਵਾਏ ਸੁ ਹਰਿ ਗੁਨ ਗਾਉ।। (ਸੁਖਮਨੀ ਮ: ੫, ਪੰਨਾ ੨੭੦)
ਜਨੁ ਰਾਤਾ ਹਰਿ ਨਾਮ ਕੀ ਸੇਵਾ।। (ਸੁਖਮਨੀ, ਮ: ੫, ਪੰਨਾ ੨੬੫)
ਨਿਹਚਲ ਸਚੁ ਖੁਦਾਇ ਏਕੁ ਖੁਦਾਇ ਬੰਦਾ ਅਬਿਨਾਸੀ।। (ਡੱਖਣੇ ਮ: ੫, ਪੰਨਾ ੧੧੦੦)
ਨਾਮ ਸਤਿ ਸਤਿ ਧਿਆਵਨ ਹਾਰ।। (ਸੁਖਮਨੀ, ਮ: ੫, ਪੰਨਾ ੨੮੫)
ਰਾਮ ਜਪਿਉ ਜੀਅ ਐਸੇ ਐਸੇ।। ਧ੍ਰੂ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਜਪਿਉ ਹਰਿ ਜੈਸੇ।। (ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ, ਪੰਨਾ ੩੩੭)
ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਹੋਇ ਦਇਆਲੁ ਤਾਂ ਗੁਰੁ ਪੂਰਾ ਮੇਲਾਵਏ ॥ ੫ ॥ (ਪੰਨਾ ੧੩੨੨)
ਰਮਈਆ ਗੁਨ ਗਾਈਐ ॥ ਜਾ ਤੇ ਪਾਈਐ ਪਰਮ ਨਿਧਾਨੁ ॥ ੧ ॥(ਪੰਨਾ ੩੩੭)
ਆਰਾਧਿ ਏਕੰਕਾਰੁ ਸਾਚਾ ਨਿਤ ਦੇਇ ਚੜੈ ਸਵਾਇਆ ॥ (ਪੰਨਾ ੬੮੮)

ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਕਰੀਮ, ਰਹੀਮ, ਅਲਾ, ਖੁਦਾ, ਓਮ, ਭਗਵੰਤ, ਗੁਸਾਈਂ, ਖਾਲਕ, ਜਗਨਨਾਥ, ਜਗਜੀਵਨ, ਮਾਧੋ, ਭਉ-ਭੰਜਨ, ਰਿਖੀਕੇਸ਼, ਗੋਪਾਲ, ਗੋਵਿੰਦ, ਮੁਕੰਦ, ਮਿਹਰਬਾਨ, ਮੌਲਾ, ਪੀਰ, ਪੈਗੰਬਰ, ਸ਼ੇਖ, ਦਿਲਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਕੁਰਾਨ-ਕਤੇਬ ਤੋਂ ਪਾਕ, ਨਾਰਾਇਣ, ਨਰਹਰ, ਦਇਆਲ, ਰਾਮ, ਵਾਸਦੇਵ, ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਚਲਤ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸਭ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਕਾਰਣ, ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਤਪਾਲਣ ਵਾਲਾ, ਬੇਅੰਤ, ਸਮਝਣ, ਬਿਆਨਣ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸਭ ਹੱਦਾਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਸਭ ਥਾਈਂ ਸਭ ਵਿਚ ਵਸਦਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਸਾਰੇ ਭਰਮ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਚਾ ਗੁਰੂ ਮਿਲਾਉਣ ਲਈ, ਭਗਤੀ, ਬੰਦਗੀ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਿਹਰ ਲਈ ਬਿਨਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਕਾਰਨ ਕਰਨ ਕਰੀਮ ॥ ਸਰਬ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲ ਰਹੀਮ ॥ ਅਲਹ ਅਲਖ ਅਪਾਰ ॥ ਖੁਦਿ ਖੁਦਾਇ ਵਡ ਬੇਸੁਮਾਰ ॥ ੧ ॥ ਓੁਂ ਨਮੋ ਭਗਵੰਤ ਗੁਸਾਈ ॥ ਖਾਲਕੁ ਰਵਿ ਰਹਿਆ ਸਰਬ ਠਾਈ ॥ ੧ ॥ ਰਹਾਉ ॥ ਜਗੰਨਾਥ ਜਗਜੀਵਨ ਮਾਧੋ ॥ ਭਉ ਭੰਜਨ ਰਿਦ ਮਾਹਿ ਅਰਾਧੋ ॥ ਰਿਖੀਕੇਸ ਗੋਪਾਲ ਗੋੁਵਿੰਦ ॥ ਪੂਰਨ ਸਰਬਤ੍ਰ ਮੁਕੰਦ ॥ ੨ ॥ ਮਿਹਰਵਾਨ ਮਉਲਾ ਤੂਹੀ ਏਕ ॥ ਪੀਰ ਪੈਕਾਂਬਰ ਸੇਖ ॥ ਦਿਲਾ ਕਾ ਮਾਲਕੁ ਕਰੇ ਹਾਕੁ ॥ ਕੁਰਾਨ ਕਤੇਬ ਤੇ ਪਾਕੁ ॥ ੩ ॥ ਨਾਰਾਇਣ ਨਰਹਰ ਦਇਆਲ ॥ ਰਮਤ ਰਾਮ ਘਟ ਘਟ ਆਧਾਰ ॥ ਬਾਸੁਦੇਵ ਬਸਤ ਸਭ ਠਾਇ ॥ ਲੀਲਾ ਕਿਛੁ ਲਖੀ ਨ ਜਾਇ ॥ ੪ ॥ ਮਿਹਰ ਦਇਆ ਕਰਿ ਕਰਨੈਹਾਰ ॥ ਭਗਤਿ ਬੰਦਗੀ ਦੇਹਿ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਗੁਰਿ ਖੋਏ ਭਰਮ ॥ ਏਕੋ ਅਲਹੁ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ॥ ੫ ॥ ੩੪ ॥ ੪੫ ॥ (ਰਾਮਕਲੀ ਮਹਲਾ ੫, ਪੰਨਾ ੮੯੬-੭)

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚੋਂ ਇਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਤਲਾਸ਼ਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਪੁੰਨ ਦਾਨ ਜਪ ਤਪ Awid ijqny vI krm hn aunHW qoN ਉਪਰ ਨਾਮ ਜਪਣਾ ਹੀ ਮੁੱਖ ਮੰਨਿਆਂ ਗਿਆ ਹੈ:

ਪੁਨਿ ਦਾਨ ਜਪ ਤਪ ਜੇਤੇ ਸਭ ਊਪਰਿ ਨਾਮੁ।। (ਮ: ੫, ਪੰਨਾ ੪੦੧)

ਜੋ ਮਨੁਖੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਉਮਰ ਮਿਲੀ ਹੈ ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਗੋਬਿੰਦ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਮਰ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕਾਰਜ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੇ ਨਹੀਂ, ਬਸ ਸਾਧ-ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਮਿਲ ਕੇ ਕੇਵਲ ਨਾਮ ਭਜਣਾ ਹੈ:

ਭਈ ਪਰਾਪਤਿ ਮਾਨੁਖ ਦੇਹੁਰੀਆ ॥ ਗੋਬਿੰਦ ਮਿਲਣ ਕੀ ਇਹ ਤੇਰੀ ਬਰੀਆ ॥ ਅਵਰਿ ਕਾਜ ਤੇਰੈ ਕਿਤੈ ਨ ਕਾਮ ॥ ਮਿਲੁ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਭਜੁ ਕੇਵਲ ਨਾਮ ॥ ੧॥ (ਆਸਾ ਮਹਲਾ ੫, ਪੰਨਾ ੧੨)

ਮਨਾ, ਹਰੀ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿਚ ਜਾ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪ।ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਸ਼ਬਦ (ਨਾਮ) ਜਦ ਅੰਦਰ ਵਸ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਹਰੀ ਵਿਸਰਦਾ ਨਹੀਂ।

ਮਨ ਰੇ ਸਦਾ ਭਜਹੁ ਹਰਿ ਸਰਣਾਈ ॥ ਗੁਰ ਕਾ ਸਬਦੁ ਅੰਤਰਿ ਵਸੈ ਤਾ ਹਰਿ ਵਿਸਰਿ ਨ ਜਾਈ ॥ ੧ ॥(ਪੰਨਾ ੩੧)

ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੇ ਧਿਆਨ ਬਾਰੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੈ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਇਹ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰਕ ਧੰਦਾ ਹੈ। ਕਬੀਰ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਮ ਜਪਣ ਬਿਨਾ ਜਗ ਅੰਧ ਗੁਬਾਰ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ:

ਗਿਆਨੀ ਧਿਆਨੀ ਬਹੁ ਉਪਦੇਸੀ ਇਹੁ ਜਗੁ ਸਗਲੋ ਧੰਧਾ॥ ਕਹਿ ਕਬੀਰ ਇਕ ਰਾਮ ਨਾਮ ਬਿਨੁ ਇਆ ਜਗੁ ਮਾਇਆ ਅੰਧਾ ॥ ੨ ॥ (ਪੰਨਾ ੩੩੮)

ਤੀਰਥਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਪਰਬਤਾਂ ਤੇ ਭਟਕਣਾ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤੀਰਥ ਨਾਮ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਤੇ ਅੰਦਰ ਗਿਆਨ ਦਾ ਵਸਣਾ ਵਡ ਤੀਰਥ ਹੈ:

ਤੀਰਥਿ ਨਾਵਣ ਜਾਉ ਤੀਰਥੁ ਨਾਮੁ ਹੈ ॥ ਤੀਰਥੁ ਸਬਦ ਬੀਚਾਰੁ ਅੰਤਰਿ ਗਿਆਨੁ ਹੈ ॥ (ਮ.੧, ਪੰਨਾ ੬੮੭)

ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਜਪਣ ਵਿਚ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ ਤੇ ਭੁਲਣਾ ਮੌਤ ਹੈ।ਸਤਿਨਾਮ ਜਪਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਔਖਾ ਪਰ ਜੇ ਸੱਚੇ ਨਾਮ ਦੀ ਭੁੱਖ ਜਾਗ ਪਏ ਤਾਂ ਉਹ ਭੁੱਖ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਮਿਟਾ ਦੇਵੇਗੀ ਖਾ ਜਾਵੇਗੀ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਸੱਚਾ ਹੈ ਤੇ ਸੱਚਾ ਹੈ ਉਸਦਾ ਨਾਮ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਆਖਾ ਜੀਵਾ ਵਿਸਰੈ ਮਰਿ ਜਾਉ ॥ ਆਖਣਿ ਅਉਖਾ ਸਾਚਾ ਨਾਉ ॥ ਸਾਚੇ ਨਾਮ ਕੀ ਲਾਗੈ ਭੂਖ ॥ ਉਤੁ ਭੂਖੈ ਖਾਇ ਚਲੀਅਹਿ ਦੂਖ ॥ ੧ ॥ ਸੋ ਕਿਉ ਵਿਸਰੈ ਮੇਰੀ ਮਾਇ ॥ ਸਾਚਾ ਸਾਹਿਬੁ ਸਾਚੈ ਨਾਇ ॥ ੧ ॥ (ਆਸਾ ਮਹਲਾ ੧, ਪੰਨਾ ੯)

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਬਦ ਹਨ ਪਰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਲਫਜ਼ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।ਦਰਅਸਲ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜਾਂ ਵਾਹਗੁਰੂ ਵਾਹਿ (ਵਾਹ) + ਗੁਰੂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹੈ।ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਵਾਹ ਜਾਂ ਵਾਹਿ ਸਾਡੇ ਮਨ ਦੀ ਅਚਰਜ ਅਵਸਥਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਸਮਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਵਾਹੁ ਵਾਹੁ ਆਪਿ ਅਖਾਇਦਾ ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਸਚੁ ਸੋਇ ॥ ਵਾਹੁ ਵਾਹੁ ਸਿਫਤਿ ਸਲਾਹ ਹੈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਬੂਝੈ ਕੋਇ ॥ ਵਾਹੁ ਵਾਹੁ ਬਾਣੀ ਸਚੁ ਹੈ ਸਚਿ ਮਿਲਾਵਾ ਹੋਇ ॥ ਨਾਨਕ ਵਾਹੁ ਵਾਹੁ ਕਰਤਿਆ ਪ੍ਰਭੁ ਪਾਇਆ ਕਰਮਿ ਪਰਾਪਤਿ ਹੋਇ ॥ ੧ ॥ (ਸਲੋਕੁ ਮਃ ੩, ਪੰਨਾ ੫੧੪)
ਵਾਹੁ ਵਾਹੁ ਅਗੰਮ ਅਥਾਹ ਹੈ ਵਾਹੁ ਵਾਹੁ ਸਚਾ ਸੋਇ।। (ਪੰਨਾ ੫੧੫)
ਵਾਹੁ ਵਾਹੁ ਗੁਰਸਿਖ ਨਿਤ ਕਰੇਸੇ ਮਨ ਚਿੰਦਿਆ ਫਲ ਪਾਇ।। (ਪੰਨਾ ੫੧੫)
ਵਾਹੁ ਮੇਰੇ ਸਾਹਿਬਾ ਵਾਹੁ।। (ਪੰਨਾ ੭੫੫)
ਵਾਹੁ ਵਾਹੁ ਸਤਿਗੁਰ ਨਿਰੰਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਅੰਤੁ ਨ ਪਾਰਾਵਾਰ।। (ਪੰਨਾ ੧੪੨੧)
ਵਾਹੁ ਵਾਹੁ ਕਾ ਬਡਾ ਤਮਾਸਾ ॥ ਆਪੇ ਹਸੈ ਆਪਿ ਹੀ ਚਿਤਵੈ ਆਪੇ ਚੰਦੁ ਸੂਰੁ ਪਰਗਾਸਾ ॥ ਆਪੇ ਜਲੁ ਆਪੇ ਥਲੁ ਥੰਮੑਨੁ ਆਪੇ ਕੀਆ ਘਟਿ ਘਟਿ ਬਾਸਾ ॥ ਆਪੇ ਨਰੁ ਆਪੇ ਫੁਨਿ ਨਾਰੀ ਆਪੇ ਸਾਰਿ ਆਪ ਹੀ ਪਾਸਾ ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸੰਗਤਿ ਸਭੈ ਬਿਚਾਰਹੁ ਵਾਹੁ ਵਾਹੁ ਕਾ ਬਡਾ ਤਮਾਸਾ ॥ ੨ ॥ ੧੨ ॥ (ਪੰਨਾ ੧੪੦੩)

ਭੱਟਾਂ ਦੇ ਸਵਈਆਂ ਵਿਚ ਤੇਰਾਂ ਵਾਰ ‘ਵਾਹਿਗੁਰੂ’ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ‘ਵਾਹਗੁਰੂ’ ਇਕੋ ਹੀ ਅਰਥ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ ਜੋ ਚੌਥੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਹੈ ਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੈ।

ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਾਹਿ ਜੀਉ ॥ ਕਵਲ ਨੈਨ ਮਧੁਰ ਬੈਨ ਕੋਟਿ ਸੈਨ ਸੰਗ ਸੋਭ ਕਹਤ ਮਾ ਜਸੋਦ ਜਿਸਹਿ ਦਹੀ ਭਾਤੁ ਖਾਹਿ ਜੀਉ ॥ ਦੇਖਿ ਰੂਪੁ ਅਤਿ ਅਨੂਪੁ ਮੋਹ ਮਹਾ ਮਗ ਭਈ ਕਿੰਕਨੀ ਸਬਦ ਝਨਤਕਾਰ ਖੇਲੁ ਪਾਹਿ ਜੀਉ ॥ ਕਾਲ ਕਲਮ ਹੁਕਮੁ ਹਾਥਿ ਕਹਹੁ ਕਉਨੁ ਮੇਟਿ ਸਕੈ ਈਸੁ ਬੰਮੵü ਗ੍ਹਾਨੁ ਧ੍ਹਾਨ ਧਰਤ ਹੀਐ ਚਾਹਿ ਜੀਉ ॥ ਸਤਿ ਸਾਚੁ ਸ੍ਰੀ ਨਿਵਾਸੁ ਆਦਿ ਪੁਰਖੁ ਸਦਾ ਤੁਹੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਾਹਿ ਜੀਉ ॥ ੧੬ ॥ ਰਾਮ ਨਾਮ ਪਰਮ ਧਾਮ ਸੁਧ ਬੁਧ ਨਿਰੀਕਾਰ ਬੇਸੁਮਾਰ ਸਰਬਰ ਕਉ ਕਾਹਿ ਜੀਉ ॥ ਸੁਥਰ ਚਿਤ ਭਗਤ ਹਿਤ ਭੇਖੁ ਧਰਿਓ ਹਰਨਾਖਸੁ ਹਰਿਓ ਨਖ ਬਿਦਾਰਿ ਜੀਉ ॥ ਸੰਖ ਚਕ੍ਰ ਗਦਾ ਪਦਮ ਆਪਿ ਆਪੁ ਕੀਓ ਛਦਮ ਅਪਰੰਪਰ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਲਖੈ ਕਉਨੁ ਤਾਹਿ ਜੀਉ ॥ ਸਤਿ ਸਾਚੁ ਸ੍ਰੀ ਨਿਵਾਸੁ ਆਦਿ ਪੁਰਖੁ ਸਦਾ ਤੁਹੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਾਹਿ ਜੀਉ ॥ ੨ ॥ ੭ ॥ ਪੀਤ ਬਸਨ ਕੁੰਦ ਦਸਨ ਪ੍ਰਿਅ ਸਹਿਤ ਕੰਠ ਮਾਲ ਮੁਕਟੁ ਸੀਸਿ ਮੋਰ ਪੰਖ ਚਾਹਿ ਜੀਉ ॥ ਬੇਵਜੀਰ ਬਡੇ ਧੀਰ ਧਰਮ ਅੰਗ ਅਲਖ ਅਗਮ ਖੇਲੁ ਕੀਆ ਆਪਣੈ ਉਛਾਹਿ ਜੀਉ ॥ ਅਕਥ ਕਥਾ ਕਥੀ ਨ ਜਾਇ ਤੀਨਿ ਲੋਕ ਰਹਿਆ ਸਮਾਇ ਸੁਤਹ ਸਿਧ ਰੂਪੁ ਧਰਿਓ ਸਾਹਨ ਕੈ ਸਾਹਿ ਜੀਉ ॥ ਸਤਿ ਸਾਚੁ ਸ੍ਰੀ ਨਿਵਾਸੁ ਆਦਿ ਪੁਰਖੁ ਸਦਾ ਤੁਹੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਾਹਿ ਜੀਉ ॥ ੩ ॥ ੮ ॥ (ਸਵ ੪, ਗਯੰਦ, ੬:੧, ਪੰਨਾ ੧੪੦੨-੧੪੦੩)

ਸੇਵਕ ਕੈ ਭਰਪੂਰ ਜੁਗੁ ਜੁਗੁ ਵਾਹਗੁਰੂ ਤੇਰਾ ਸਭੁ ਸਦਕਾ ॥ ਨਿਰੰਕਾਰੁ ਪ੍ਰਭੁ ਸਦਾ ਸਲਾਮਤਿ ਕਹਿ ਨ ਸਕੈ ਕੋਊ ਤੂ ਕਦ ਕਾ ॥ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਿਸਨੁ ਸਿਰੇ ਤੈ ਅਗਨਤ ਤਿਨ ਕਉ ਮੋਹੁ ਭਯਾ ਮਨ ਮਦ ਕਾ ॥ ਚਵਰਾਸੀਹ ਲਖ ਜੋਨਿ ਉਪਾਈ ਰਿਜਕ ਦੀਆ ਸਭ ਹੂ ਕਉ ਤਦ ਕਾ ॥ ਸੇਵਕ ਕੈ ਭਰਪੂਰ ਜੁਗੁ ਜੁਗੁ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਤੇਰਾ ਸਭੁ ਸਦਕਾ ॥ ੧ ॥ ੧੧ ॥ (ਪੰਨਾ ੧੪੦੩) ਕੀਆ ਖੇਲੁ ਬਡ ਮੇਲੁ ਤਮਾਸਾ ਵਾਹਗੁਰੂ ਤੇਰੀ ਸਭ ਰਚਨਾ ॥ (ਪੰਨਾ ੧੪੦੪)

ਸਾਰ
‘ਜਪੁ’ ਭਾਵ ਜਪਣਾ, ਗੁਰ ਪਰਸਾਦਿ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਰਾਹੀਂ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਰਾਹੀਂ ਜਪਣਾ, ਯਾ ਗੁਰੂ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੀ ਜੁਗਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜਪਣਾ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ‘ਜਪੁ’ ਦੇ ‘ਭਜ’, ‘ਸਿਮਰਨ’, ‘ਧਿਆਉਣ’ ਆਦਿ ਰੂਪ ਵੀ ਆਏ ਹਨ।ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ: ਜੋ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਰੂਪੀ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸਵੱਖਤੇ ਉੱਠ ਕੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਨਾਮ ਧਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਮਤ ਕਰਕੇ ਸਵਖੱਤੇ ਸਵੇਰੇ ਪਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਮ ਰੂਪੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿਚ ਨਹਾਉਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਨਾਮ ਰਸ ਵਿਚ ਨਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਗੁਰੂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਉਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਦੋਖ ਪਾਪ ਉਤਰ ਗਏ ਹਨ।ਫਿਰ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹੇ ਉਹ ਗੁਰਬਾਣੀ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਠਦੇ ਬਹਿੰਦੇ ਹਰਿ ਨਾਮ ਧਿਆਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।ਜੋ ਹਰ ਸਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਤੇ ਹਰ ਬੁਰਕੀ ਮੂੰਹ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਹਰੀ ਨੂੰ ਧਿਆਉਂਦਾ ਹੈ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਗੁਰਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਦੇ ਮਨ ਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਿਆਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਗੁਰਸਿੱਖ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ । ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਗੁਰਸਿੱਖ ਦੀ ਧੂੜ ਲੋਚਦੇ ਹਨ ਜੋ ਆਪ ਵੀ ਨਾਮ ਜਪਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਮ ਜਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਮ ਜਪਣ ਵਿਚ ਹੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੈ ਤੇ ਭੁਲਣਾ ਆਤਮਿਕ ਮੌਤ ਹੈ।ਸਤਿਨਾਮ ਜਪਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਔਖਾ ਪਰ ਜੇ ਸੱਚੇ ਨਾਮ ਦੀ ਭੁੱਖ ਜਾਗ ਪਏ ਤਾਂ ਉਹ ਭੁੱਖ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਮਿਟਾ ਦੇਵੇਗੀ ਦੁੱਖ ਖਾ ਜਾਵੇਗੀ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਸੱਚਾ ਹੈ ਤੇ ਸੱਚਾ ਹੈ ਉਸਦਾ ਨਾਮ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੁਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਦਕਾ ਹੀ ਦਿਆਲੂ ਸਤਿਗੁਰ ਨਾਲ ਮੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ॥ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਉਸ ਇਕੋ ਕਰਤਾ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਜਪਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫਤ ਸਲਾਹ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਇਕੋ ਨੂੰ ਹੀ ਸਿਮਰਨਾ ਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਲਗਾਤਾਰ ਉਸੇ ਇਕ ਦੇ ਹੀ ਗੁਣ ਗਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।ਮਨੋ ਤਨੋ ਇਕੋ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਇਕੋ ਇਕ ਆਪ ਸਭ ਕੁਝ ਹਰੀ ਹੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪ ਰਿਹਾ ਹੈ ਵਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਇਕੋ ਤੋਂ ਅਨੇਕਾਂ ਵਾਰ ਵਿਸਥਾਰ ਹੋਏ ਭਾਵ ਕਈ ਸ਼੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਤੇ ਸਿਮਟੀਆਂ।ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਾਧਿਆ ਉਹ ਪਾਰ ਹੋ ਗਏ ਆਵਾਗਮਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ।ਮਨ ਤੇ ਤਨ ਤੋਂ ਜਿਸ ਨੇ ਇਕੋ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਜਪਿਆ ਹੈ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਮਿਹਰ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਤੇ ਉਸਦੀ ਸਾਰੀ ਸ਼੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ।

ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਸਦਾ ਸਤਿਨਾਮ ਜਪਣ ਦੀ ਤਾਕੀਦ ਕਰਦੀ ਹੈ । ਨਾਮ ਜਪਣ ਨਾਲ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਰ ਉਜਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਨਾਮ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਧਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਅਸੰਖ ਨਾਉਂ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਅਸੰਖ ਥਾਵੀਂ ਭਾਵ ਹਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵਸਦਾ ਹੈ ।ਮੂਲ ਮੰਤ੍ਰ ਵਿਚ ਦਿਤਾ ਵਾਹਿਗੁਰੁ ਦਾ ਹਰ ਨਾਮ ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਿਹਰ ਸਦਕਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਵੀ ਨਾਮ ਜਪਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਬਦ ਹਨ ਪਰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਲਫਜ਼ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਕਿਤੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।ਦਰਅਸਲ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜਾਂ ਵਾਹਗੁਰੂ ਵਾਹਿ (ਵਾਹ) + ਗੁਰੂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਹੈ।ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਵਾਹ ਜਾਂ ਵਾਹਿ ਸਾਡੇ ਮਨ ਦੀ ਅਚਰਜ ਅਵਸਥਾ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਸਮਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।​

 

[Dalvinder Singh Grewal]

ਨਾਮ ਜਪਣ ਦੇ ਲਾਭ​

ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉਤਮ ਧਰਮ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਣਾ ਤੇ ਨਿਰਮਲ (ਸੁੱਚੇ) ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਮ ਕਿਰਿਆ ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਰਾਹੀਂ ਦੁਰਮਤ ਦੂਰ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਉਦਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਭਲਾ ਉਦਮ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸਦਾ ਜਪੀ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਬਾਣੀ ਰਸਨਾ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦਾ ਜਸ ਬਖਾਨਣਾ ਹੈ।ਸਾਰਿਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਮ ਥਾਂ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਹਰ ਨਾਮ ਵਸਦਾ ਹੈ:

ਸਰਬ ਧਰਮ ਮਹਿ ਸ੍ਰੇਸਟ ਧਰਮੁ ॥ ਹਰਿ ਕੋ ਨਾਮੁ ਜਪਿ ਨਿਰਮਲ ਕਰਮੁ ॥ ਸਗਲ ਕ੍ਰਿਆ ਮਹਿ ਊਤਮ ਕਿਰਿਆ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਦੁਰਮਤਿ ਮਲੁ ਹਿਰਿਆ ॥ ਸਗਲ ਉਦਮ ਮਹਿ ਉਦਮੁ ਭਲਾ ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਜਪਹੁ ਜੀਅ ਸਦਾ ॥ ਸਗਲ ਬਾਨੀ ਮਹਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਾਨੀ ॥ ਹਰਿ ਕੋ ਜਸੁ ਸੁਨਿ ਰਸਨ ਬਖਾਨੀ ॥ ਸਗਲ ਥਾਨ ਤੇ ਓਹੁ ਊਤਮ ਥਾਨੁ ॥ ਨਾਨਕ ਜਿਹ ਘਟਿ ਵਸੈ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ॥ ੮ ॥ ੩ ॥ (ਪੰਨਾ ੨੬੬)

ਨਾਮ ਰਸ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:

ਅਮਰੁ ਹੋਵੈ ਜੋ ਨਾਮ ਰਸੁ ਪਾਵੈ ॥ (ਪੰਨਾ ੧੦੧)

ਸਚੇ ਸਬਦ (ਨਾਮ) ਨਾਲ ਸੱਚੀ ਇਜ਼ਤ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਨਾਮ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਬਿਨਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਇਹ ਸਭ ਬਣਤ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ;

ਸਚੈ ਸਬਦਿ ਸਚੀ ਪਤਿ ਹੋਈ ॥ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਮੁਕਤਿ ਨ ਪਾਵੈ ਕੋਈ ॥ ਬਿਨੁ ਸਤਿਗੁਰ ਕੋ ਨਾਉ ਨ ਪਾਏ ਪ੍ਰਭਿ ਐਸੀ ਬਣਤ ਬਣਾਈ ਹੇ ॥ ੯ ॥ (ਪੰਨਾ ੧੦੪੬)

ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਿਮਰਿਆਂ ਮਨ ਦੀ ਮੈਲ ਲੱਥ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:

ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਸਿਮਰਿਨ ਮਨ ਕੀ ਮਲੁ ਜਾਇ।।ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮੁ ਰਿਦ ਮਾਹਿ ਸਮਾਇ।। (ਮ: ੫, ਪੰਨਾ ੨੬੩)

ਨਾਮ ਚਿਤ ਵਿਚ ਵਸਾਇਆਂ ਮਾਇਆ ਦਾ ਬੰਧਨ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:

ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਸਮਾਲਿ ਤੂ ਬਧਾ ਛੂਟਹਿ ਜਿਤੁ।। (ਪੰਨਾ ੭੨੯)

ਜੋ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਵਹਿਣਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਛੁਟਦੇ ਉਹ ਨਾਮ ਜਪਿਆਂ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਨੇਕਾਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਜਿਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਉਸਨੂੰ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਇਕ ਦਮ ਆ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਨੇਕ ਜੂਨਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮ ਮਰਨ ਤੇ ਯਮ ਦੇ ਚਕਰ ਵਿਚ ਪਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਨਾਮ ਜਪਦਿਆਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਉਣ ਜਾਣਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।ਬੰਦਾ ਅਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਮੈਲ ਤੇ ਮਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਧੋਂਦਾ, ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੁ ਅਜਿਹਾ ਨਾਮ ਜਪਣ ਵਿਚ ਮਨ ਰੰਗ ਲਉ ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਇਹ ਨਾਮ ਸਾਧੂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ:

ਛੂਟਤ ਨਹੀ ਕੋਟਿ ਲਖ ਬਾਹੀ ॥ ਨਾਮੁ ਜਪਤ ਤਹ ਪਾਰਿ ਪਰਾਹੀ ॥ ਅਨਿਕ ਬਿਘਨ ਜਹ ਆਇ ਸੰਘਾਰੈ ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਤਤਕਾਲ ਉਧਾਰੈ ॥ ਅਨਿਕ ਜੋਨਿ ਜਨਮੈ ਮਰਿ ਜਾਮ ॥ ਨਾਮੁ ਜਪਤ ਪਾਵੈ ਬਿਸ੍ਰਾਮ ॥ ਹਉ ਮੈਲਾ ਮਲੁ ਕਬਹੁ ਨ ਧੋਵੈ ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਕੋਟਿ ਪਾਪ ਖੋਵੈ ॥ ਐਸਾ ਨਾਮੁ ਜਪਹੁ ਮਨ ਰੰਗਿ ॥ ਨਾਨਕ ਪਾਈਐ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ॥ ੩ ॥ (ਪੰਨਾ ੨੬੪)

ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਜੀਵ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਜੁਗਤੀ ਹੈ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਹੈ, ਜੀਵ ਤੇ ਰੂਪ ਰੰਗ ਚੜਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਣ ਲੱਗੇ ਕਦੇ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਜਨ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਸੋਭਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਰਬ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਦਾ ਭੋਗ ਲਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਕਦੇ ਵਿਛੋੜਾ ਨਹੀਂ ਸਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਜਿਸ ਨੇ ਵੀ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦi ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਜਪਿਆ ਹੈ ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਪੂਜਦੇ ਹਨ:

ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਜਨ ਕਉ ਮੁਕਤਿ ਜੁਗਤਿ ॥ ਹਰਿ ਕੈ ਨਾਮਿ ਜਨ ਕਉ ਤ੍ਰਿਪਤਿ ਭੁਗਤਿ ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਜਨ ਕਾ ਰੂਪ ਰੰਗੁ ॥ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਜਪਤ ਕਬ ਪਰੈ ਨ ਭੰਗੁ ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਜਨ ਕੀ ਵਡਿਆਈ ॥ ਹਰਿ ਕੈ ਨਾਮਿ ਜਨ ਸੋਭਾ ਪਾਈ ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਜਨ ਕਉ ਭੋਗ ਜੋਗ ॥ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਜਪਤ ਕਛੁ ਨਾਹਿ ਬਿਓਗੁ ॥ ਜਨੁ ਰਾਤਾ ਹਰਿ ਨਾਮ ਕੀ ਸੇਵਾ ॥ ਨਾਨਕ ਪੂਜੈ ਹਰਿ ਹਰਿ ਦੇਵਾ ॥ ੬ ॥ (ਪੰਨਾ ੨੬੪-੨੬੫)

ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਭਵ ਸਾਗਰੋਂ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਿਛ ਹੈ ਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਉਣ ਨਾਲ ਕਾਮਧੇਨ ਵਾਂਗ ਹਰ ਇਛਾ ਪੂਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਮ ਹੈ, ਨਾਮ ਸੁਣਿਆਂ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦਰਦ ਲਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਸੰਤਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਨਾਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਸਦੀ ਹੈ, ਸੰਤ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨਾਲ ਸਭ ਬੁਰੀ ਮਤ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸੰਤ ਦਾ ਸੰਗ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਸੋ ਸੰਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਨਾਮ ਧਿਆਏ ਜਾਓ ਕਿਉਂਕਿ ਨਾਮ ਬਰਾਬਰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਮ ਕੋਈ ਗੁਰਮੁਖ ਜਨ ਹੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਪਾਰਜਾਤੁ ਇਹੁ ਹਰਿ ਕੋ ਨਾਮ ॥ ਕਾਮਧੇਨ ਹਰਿ ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਮ ॥ ਸਭ ਤੇ ਊਤਮ ਹਰਿ ਕੀ ਕਥਾ ॥ ਨਾਮੁ ਸੁਨਤ ਦਰਦ ਦੁਖ ਲਥਾ ॥ ਨਾਮ ਕੀ ਮਹਿਮਾ ਸੰਤ ਰਿਦ ਵਸੈ ॥ ਸੰਤ ਪ੍ਰਤਾਪਿ ਦੁਰਤੁ ਸਭੁ ਨਸੈ ॥ ਸੰਤ ਕਾ ਸੰਗੁ ਵਡਭਾਗੀ ਪਾਈਐ ॥ ਸੰਤ ਕੀ ਸੇਵਾ ਨਾਮੁ ਧਿਆਈਐ ॥ ਨਾਮ ਤੁਲਿ ਕਛੁ ਅਵਰੁ ਨ ਹੋਇ ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਮੁ ਪਾਵੈ ਜਨੁ ਕੋਇ ॥ ੮ ॥ ੨ ॥ (ਪੰਨਾ ੨੬੫)

ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿਚ ਸਦਾ ਹੀ ਸੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਕਾਲ-ਪੁਰਖ ਦਾ ਨਾਮ ਸਿਮਰੋ। ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਸਦਕਾ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਵੀ ਮਿਟ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਮਿਲਕੇ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਆਤਮਕ ਮੌਤੇ ਮਰਿਆ ਮਨੁਖ ਵੀ ਦੁਬਾਰਾ ਜੀਵਨ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਹਲਤਿ ਸੁਖੁ ਪਲਤਿ ਸੁਖੁ ਨਿਤ ਸੁਖੁ ਸਿਮਰਨੋ ਨਾਮੁ ਗੋਬਿੰਦ ਕਾ ਸਦਾ ਲੀਜੈ ॥ ਮਿਟਹਿ ਕਮਾਣੇ ਪਾਪ ਚਿਰਾਣੇ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਮਿਲਿ ਮੁਆ ਜੀਜੈ ॥ ੧ ॥ (ਧਨਾਸਰੀ ਮਹਲਾ ੫, ਪੰਨਾ ੬੮੩)

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰ ਨਾਮ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ ਉਹ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚਾਰਦੇ ਹਨ। ਸਚੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਖੜਿਆਂ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਝਲਕਦੀ ਹੈ, ਚਿਹਰੇ ਦਗ ਦਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬੈਠਦੇ ਉਠਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵਿਸਰਦਾ ਜੋ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਅਕਾਲ-ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਕਰਤਾਰ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਮੇਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵਿਛੜਦੇ।ਗੁਰੂ ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਚਾਕਰੀ ਲੋਹਾ ਚਬਣ ਵਾਂਗ ਕਰੜੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੇ ਉਹ ਅਪਣੀ ਨਦਰ ਮਿਹਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਸਚੇ ਸਤਿਗੁਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲਗੇ ਸੰਸਾਰ ਭਉਜਲ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੂੰਹ ਮੰਗਿਆ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੰਦਰ ਵਿਵੇਕ ਬੁਧੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਜਨਮਦੇ ਹਨ ।ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਤਿਗੁਰ ਮਿਲੇ ਤੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭ ਪਾਈਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਨਿਵਾਰਣਹਾਰ ਹੈ:

ਜਿਨਾ ਅੰਦਰਿ ਨਾਮੁ ਨਿਧਾਨੁ ਹੈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵੀਚਾਰਿ ॥ ਤਿਨ ਕੇ ਮੁਖ ਸਦ ਉਜਲੇ ਤਿਤੁ ਸਚੈ ਦਰਬਾਰਿ ॥ ਤਿਨ ਬਹਦਿਆ ਉਠਦਿਆ ਕਦੇ ਨ ਵਿਸਰੈ ਜਿ ਆਪਿ ਬਖਸੇ ਕਰਤਾਰਿ ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਮਿਲੇ ਨ ਵਿਛੁੜਹਿ ਜਿ ਮੇਲੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰਿ ॥ ੧੫ ॥ ਗੁਰ ਪੀਰਾਂ ਕੀ ਚਾਕਰੀ ਮਹਾਂ ਕਰੜੀ ਸੁਖ ਸਾਰੁ ॥ ਨਦਰਿ ਕਰੇ ਜਿਸੁ ਆਪਣੀ ਤਿਸੁ ਲਾਏ ਹੇਤ ਪਿਆਰੁ ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਕੀ ਸੇਵੈ ਲਗਿਆ ਭਉਜਲੁ ਤਰੈ ਸੰਸਾਰੁ ॥ ਮਨ ਚਿੰਦਿਆ ਫਲੁ ਪਾਇਸੀ ਅੰਤਰਿ ਬਿਬੇਕ ਬੀਚਾਰੁ ॥ ਨਾਨਕ ਸਤਿਗੁਰਿ ਮਿਲਿਐ ਪ੍ਰਭੁ ਪਾਈਐ ਸਭੁ ਦੂਖ ਨਿਵਾਰਣਹਾਰੁ ॥ ੧੬ ॥ (ਪੰਨਾ ੧੩੨੨)

ਮਾਤਾ, ਪਿਤਾ, ਪੁੱਤਰ, ਮਿਤਰ ਜਾਂ ਭਾਈ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਮਦਦਗਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣੇ, ਉਥੇ ਤਾਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਸਹਾਈ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਦ ਵੱਡੇ ਭਿਆਨਕ ਜਮਦੂਤ ਤੈਨੂੰ ਦਰੜਣਗੇ ਉਥੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਤੇਰਾ ਸੰਗੀ ਸਹਾਈ ਹੋਵੇਗਾ।ਜਦ ਵੀ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਮੁਸੀਬਤ ਆਣ ਪਵੇਗੀ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਪਲ ਵਿਚ ਤੇਰਾ ਉਧਾਰ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ, ਪਾਰ ਉਤਾਰਾ ਕਰੇਗਾ। ਅਨੇਕਾਂ ਪੁੰਨ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਵੀ ਤਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਸਿਰਫ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ। ਹੇ ਮਨ! ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਮ ਜਪ ਤਾਂ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਸੁੱਖ ਪਾਵੇਂਗਾ।

ਜਹ ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਸੁਤ ਮੀਤ ਨ ਭਾਈ ॥ ਮਨ ਊਹਾ ਨਾਮੁ ਤੇਰੈ ਸੰਗਿ ਸਹਾਈ ॥ ਜਹ ਮਹਾ ਭਇਆਨ ਦੂਤ ਜਮ ਦਲੈ ॥ ਤਹਿ ਕੇਵਲ ਨਾਮੁ ਸੰਗਿ ਤੇਰੈ ਚਲੈ ॥ ਜਹ ਮੁਸਕਲ ਹੋਵੈ ਅਤਿ ਭਾਰੀ ॥ ਹਰਿ ਕੋ ਨਾਮੁ ਖਿਨ ਮਾਹਿ ਉਧਾਰੀ ॥ ਅਨਿਕ ਪੁਨਹਚਰਨ ਕਰਤ ਨਹੀ ਤਰੈ ॥ ਹਰਿ ਕੋ ਨਾਮੁ ਕੋਟਿ ਪਾਪ ਪਰਹਰੈ ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਮੁ ਜਪਹੁ ਮਨ ਮੇਰੇ ॥ ਨਾਨਕ ਪਾਵਹੁ ਸੂਖ ਘਨੇਰੇ ॥ ੧ ॥ (ਪੰਨਾ ੨੬੪)

ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਣ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਸੁਖੀ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੱਖ ਕ੍ਰੋੜ ਪਾਰ ਲੰਘਾਣ ਲਈ ਭਵ-ਸਾਗਰ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੇ ਇਹ ਤਾਂ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆਂ ਹੀ ਤਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਮਾਇਆ ਕਿਤਨੀ ਵੀ ਹੋਵੇ ਉਸ ਨਾਲ ਪਿਆਸ ਨਹੀਂ ਬੁਝਦੀ, ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਪਿਆਸ ਮਿਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਰਾਹ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਣੀ ਨੇ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਤਾਂ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨੇ ਹੀ ਸਹਾਈ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਨਾਮ ਮਨ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਈਏ ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਰਮਗਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸਗਲ ਸ੍ਰਿਸਟਿ ਕੋ ਰਾਜਾ ਦੁਖੀਆ ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਜਪਤ ਹੋਇ ਸੁਖੀਆ ॥ ਲਾਖ ਕਰੋਰੀ ਬੰਧੁ ਨ ਪਰੈ ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਜਪਤ ਨਿਸਤਰੈ ॥ ਅਨਿਕ ਮਾਇਆ ਰੰਗ ਤਿਖ ਨ ਬੁਝਾਵੈ ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਜਪਤ ਆਘਾਵੈ ॥ ਜਿਹ ਮਾਰਗਿ ਇਹੁ ਜਾਤ ਇਕੇਲਾ ॥ ਤਹ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਸੰਗਿ ਹੋਤ ਸੁਹੇਲਾ ॥ ਐਸਾ ਨਾਮੁ ਮਨ ਸਦਾ ਧਿਆਈਐ ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਪਰਮ ਗਤਿ ਪਾਈਐ ॥ ੨ ॥ (ਪੰਨਾ ੨੬੪)

ਪ੍ਰਭੂ ਆਪੇ ਸਭ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪੇ ਸਭ ਨੂੰ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਮਾਂ ਪਿਉ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਸਾਰ ਖਬਰ ਰਖਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ: ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਧਿਆਉਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਯੁਗ ਯੁਗ ਸੋਭਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ:

ਆਪੇ ਸੇਵਾ ਲਾਇਅਨੁ ਆਪੇ ਬਖਸ ਕਰੇਇ ॥ ਸਭਨਾ ਕਾ ਮਾ ਪਿਉ ਆਪਿ ਹੈ ਆਪੇ ਸਾਰ ਕਰੇਇ ॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਨਿ ਤਿਨ ਨਿਜ ਘਰਿ ਵਾਸੁ ਹੈ ਜੁਗੁ ਜੁਗੁ ਸੋਭਾ ਹੋਇ ॥ ੨ ॥ (ਮ ੩, ਪੰਨਾ ੬੫੩)

ਬੜੇ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ, ਸਿਮ੍ਰਤੀਆਂ ਢੰਢੋਲ ਵੇਖੇ ਪਰ ਜੇ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਜਪਿਆ ਤਾਂ ਸਭ ਬੇਫਾਇਦਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਨਾਮ ਅਮੋਲ ਹੈ। ਜਾਪ, ਤਾਪ, ਗਿਆਨ, ਧਿਆਨ , ਛੇ ਸ਼ਾਸ਼ਤਰ, ਸਿਮ੍ਰਤੀਆਂ, ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ, ਕਰਮ ਧਰਮ-ਕਿਰਿਆ ਸਾਰੇ ਤਿਆਗੇ, ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਭਟਕਿਆ, ਬੜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ, ਪੁੰਨ ਦਾਨ ਹੋਮ ਬੜੇ ਕੀਤੇ, ਸਰੀਰ ਕਟਾ ਕੇ ਹੋਮ ਵੀ ਚਾੜ੍ਹਿਆ ਭਾਵ ਬਲੀ ਦਿਤੀ, ਬੜੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤ ਤੇ ਨੇਮ ਕੀਤੇ ਪਰ ਜੇ ਨਾਮ ਦੀ ਵੀਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਸਭ ਵਿਅਰਥ।ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਨਾਮ ਜਪਿਆਂ ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤੇ ਹੈ:

ਬਹੁ ਸਾਸਤ੍ਰ ਬਹੁ ਸਿਮ੍ਰਿਤੀ ਪੇਖੇ ਸਰਬ ਢਢੋਲਿ ॥ ਪੂਜਸਿ ਨਾਹੀ ਹਰਿ ਹਰੇ ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਅਮੋਲ ॥ ੧ ॥ (ਪੰਨਾ ੨੬੫) ਅਸਟਪਦੀ ॥ ਜਾਪ ਤਾਪ ਗਿਆਨ ਸਭਿ ਧਿਆਨ ॥ ਖਟ ਸਾਸਤ੍ਰ ਸਿਮ੍ਰਿਤਿ ਵਖਿਆਨ ॥ ਜੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰਮ ਧ੍ਰਮ ਕਿਰਿਆ ॥ ਸਗਲ ਤਿਆਗਿ ਬਨ ਮਧੇ ਫਿਰਿਆ ॥ ਅਨਿਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕੀਏ ਬਹੁ ਜਤਨਾ ॥ ਪੁੰਨ ਦਾਨ ਹੋਮੇ ਬਹੁ ਰਤਨਾ ॥ ਸਰੀਰੁ ਕਟਾਇ ਹੋਮੈ ਕਰਿ ਰਾਤੀ ॥ ਵਰਤ ਨੇਮ ਕਰੈ ਬਹੁ ਭਾਤੀ ॥ ਨਹੀ ਤੁਲਿ ਰਾਮ ਨਾਮ ਬੀਚਾਰ ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਮੁ ਜਪੀਐ ਇਕ ਬਾਰ ॥ ੧ ॥ (ਸਲੋਕੁ, ਪੰਨਾ ੨੬੫)

ਹੇ ਨਿਰਗੁਣਿਆਰੇ ਬਾਲੜੇ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਭਾਲ।ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਰਚਿਆ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਚਿੱਤ ਵਿਚ ਰੱਖ ਅਖੀਰ ਤਕ ਉਸੇ ਨੇ ਹੀ ਸਾਥ ਪੁਗਾਉਣਾ ਹੈ:

ਨਿਰਗੁਨੀਆਰ ਇਆਨਿਆ ਸੋ ਪ੍ਰਭੁ ਸਦਾ ਸਮਾਲਿ ॥ ਜਿਨਿ ਕੀਆ ਤਿਸੁ ਚੀਤਿ ਰਖੁ ਨਾਨਕ ਨਿਬਹੀ ਨਾਲਿ॥ ੧ ॥

ਜੋ ਮੁਖੜੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸਲਾਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਰੱਬ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਸਾਫ ਲਿਸ਼ਕਦੇ ਹਨ:

ਜਿਤੁ ਮੁਖਿ ਸਦਾ ਸਾਲਾਹੀਐ ਭਾਗਾ ਰਤੀ ਚਾਰਿ ॥ ਨਾਨਕ ਤੇ ਮੁਖ ਊਜਲੇ ਤਿਤੁ ਸਚੈ ਦਰਬਾਰਿ ॥ ੨ ॥ (ਪੰਨਾ ੪੭੩)

ਚੁਰਾਸੀ ਲੱਖ ਜੂਨਾਂ ਵਿਚ ਭਟਕਦੇ ਨੂੰ ਦੁਰਲਭ ਮਾਨਸ ਜਨਮ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨ ਵਿਚ ਨਾਮ ਸੰਭਾਲ (ਜਪ) ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਜੀਵਨ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਿਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ:

ਲਖ ਚਉਰਾਸੀਹ ਭ੍ਰਮਤਿਆ ਦੁਲਭ ਜਨਮੁ ਪਾਇਓਇ॥ ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਸਮਾਲਿ ਤੂੰ ਸੋ ਦਿਨੁ ਨੇੜਾ ਆਇਓਇ।।੪ ॥ (ਪੰਨਾ ੫੦)

ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ: ਹੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਰਾਮ ਦੇ ਗੁਣ ਚਿਤ ਵਿਚ ਧਾਰ। ਸਮਝ ਕਿ ਜੋ ਸਭ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਕੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੇ ਤੈਨੂੰ ਸਾਜਿਆ, ਸੰਵਾਰਿਆ ਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਸ਼ੰਗਾਰ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਗਰਭ ਜੂਨੀ ਦੀ ਅਗਨੀ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਲਿਆਂਦਾ, ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਦੁਧ ਪਿਆਲਿਆ, ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਭੋਜਨ, ਸੁੱਖ ਤੇ ਅਕਲ ਦਿਤੀ। ਜਦ ਬੁਢਾਪਾ ਆਇਆ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਦੇਖ ਭਾਲ ਲਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਦਿਤੇ, ਜੋ ਖਾਣਾ ਤੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾਉਣ ਤਕ ਗਏ।ਹੇ ਨਿਰਗੁਣਿਆਰੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਗੁਣ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ।ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਹੀ ਬਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਰਮਈਆ ਕੇ ਗੁਨ ਚੇਤਿ ਪਰਾਨੀ ॥ ਕਵਨ ਮੂਲ ਤੇ ਕਵਨ ਦ੍ਰਿਸਟਾਨੀ ॥ ਜਿਨਿ ਤੂੰ ਸਾਜਿ ਸਵਾਰਿ ਸੀਗਾਰਿਆ ॥ ਗਰਭ ਅਗਨਿ ਮਹਿ ਜਿਨਹਿ ਉਬਾਰਿਆ ॥ ਬਾਰ ਬਿਵਸਥਾ ਤੁਝਹਿ ਪਿਆਰੈ ਦੂਧ ॥ ਭਰਿ ਜੋਬਨ ਭੋਜਨ ਸੁਖ ਸੂਧ ॥ ਬਿਰਧਿ ਭਇਆ ਊਪਰਿ ਸਾਕ ਸੈਨ ॥ ਮੁਖਿ ਅਪਿਆਉ ਬੈਠ ਕਉ ਦੈਨ ॥ ਇਹੁ ਨਿਰਗੁਨੁ ਗੁਨੁ ਕਛੂ ਨ ਬੂਝੈ ॥ ਬਖਸਿ ਲੇਹੁ ਤਉ ਨਾਨਕ ਸੀਝੈ ॥ ੧ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਧਰ ਊਪਰਿ ਸੁਖਿ ਬਸਹਿ ॥ ਸੁਤ ਭ੍ਰਾਤ ਮੀਤ ਬਨਿਤਾ ਸੰਗਿ ਹਸਹਿ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਪੀਵਹਿ ਸੀਤਲ ਜਲਾ ॥ ਸੁਖਦਾਈ ਪਵਨੁ ਪਾਵਕੁ ਅਮੁਲਾ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਭੋਗਹਿ ਸਭਿ ਰਸਾ ॥ ਸਗਲ ਸਮਗ੍ਰੀ ਸੰਗਿ ਸਾਥਿ ਬਸਾ ॥ ਦੀਨੇ ਹਸਤ ਪਾਵ ਕਰਨ ਨੇਤ੍ਰ ਰਸਨਾ ॥ ਤਿਸਹਿ ਤਿਆਗਿ ਅਵਰ ਸੰਗਿ ਰਚਨਾ ॥ ਐਸੇ ਦੋਖ ਮੂੜ ਅੰਧ ਬਿਆਪੇ ॥ ਨਾਨਕ ਕਾਢਿ ਲੇਹੁ ਪ੍ਰਭ ਆਪੇ ॥ ੨ ॥ (ਪੰਨਾ ੨੬੬-੨੬੭)

ਸੰਤ ਕਾ ਮਾਰਗੁ ਧਰਮ ਕੀ ਪਉੜੀ ਕੋ ਵਡਭਾਗੀ ਪਾਏ ॥ ਕੋਟਿ ਜਨਮ ਕੇ ਕਿਲਬਿਖ ਨਾਸੇ ਹਰਿ ਚਰਣੀ ਚਿਤੁ ਲਾਏ ॥ ੨ ॥ ਉਸਤਤਿ ਕਰਹੁ ਸਦਾ ਪ੍ਰਭ ਅਪਨੇ ਜਿਨਿ ਪੂਰੀ ਕਲ ਰਾਖੀ ॥ ਜੀਅ ਜੰਤ ਸਭਿ ਭਏ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਸਤਿਗੁਰ ਕੀ ਸਚੁ ਸਾਖੀ ॥ ੩ ॥ ਬਿਘਨ ਬਿਨਾਸਨ ਸਭਿ ਦੁਖ ਨਾਸਨ ਸਤਿਗੁਰਿ ਨਾਮੁ ਦ੍ਰਿੜਾਇਆ ॥ ਖੋਏ ਪਾਪ ਭਏ ਸਭਿ ਪਾਵਨ ਜਨ ਨਾਨਕ ਸੁਖਿ ਘਰਿ ਆਇਆ ॥ ੪ ॥ ੩ ॥ ੫੩ ॥(ਪੰਨਾ ੬੨੧-੬੨੨)

ਸਾਡੇ ਵਡਭਾਗ ਹਨ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸੋਹਣਾ ਮਨੁਖਾ ਸਰੀਰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਇਹੋ ਮੌਕਾ ਹੈ।ਜੇਕਰ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦਾ ਕੋਈ ਉਦਮ ਉਪਰਾਲਾ ਨਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਵਿਅਰਥ ਜਾਣਗੇ ਤੇ ਜਿੰਦ ਨੂੰ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਣਗੇ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੈ ਕੇਵਲ ਨਾਮ ਜਪ। ਨਾਮ ਜਪਣ ਦਾ ਸਦਕਾ ਭਵਜਲ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕੇਂਗਾ। ਜੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿਚ ਰੰਗਿਆ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਜਨਮ ਬਿਰਥਾ ਜਾਣਾ ਹੈ।ਨਾ ਜਪ ਨਾ ਤਪ ਨਾ ਸੰਜਮ ਨਾ ਧਰਮ ਕਮਾਇਆ ਹੈ ਨਾ ਸਾਧ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ ਨਾ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਿਆ ਹੈ।ਸਾਡੇ ਕਰਮ ਨੀਚ ਹਨ ਪਰ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿਚ ਆ ਗਏ ਹਾਂ ਹੁਣ ਤਾਂ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਰੱਖੇਗਾ।

ਭਈ ਪਰਾਪਤਿ ਮਾਨੁਖ ਦੇਹੁਰੀਆ ॥ ਗੋਬਿੰਦ ਮਿਲਣ ਕੀ ਇਹ ਤੇਰੀ ਬਰੀਆ ॥ ਅਵਰਿ ਕਾਜ ਤੇਰੈ ਕਿਤੈ ਨ ਕਾਮ ॥ ਮਿਲੁ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਭਜੁ ਕੇਵਲ ਨਾਮ ॥ ੧ ॥ ਸਰੰਜਾਮਿ ਲਾਗੁ ਭਵਜਲ ਤਰਨ ਕੈ ॥ ਜਨਮੁ ਬ੍ਰਿਥਾ ਜਾਤ ਰੰਗਿ ਮਾਇਆ ਕੈ ॥ ੧ ॥ ਰਹਾਉ ॥ ਜਪੁ ਤਪੁ ਸੰਜਮੁ ਧਰਮੁ ਨ ਕਮਾਇਆ ॥ ਸੇਵਾ ਸਾਧ ਨ ਜਾਨਿਆ ਹਰਿ ਰਾਇਆ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਹਮ ਨੀਚ ਕਰੰਮਾ ॥ ਸਰਣਿ ਪਰ ਕੀ ਰਾਖਹੁ ਸਰਮਾ ॥ ੨ ॥ ੪ ॥ (ਆਸਾ ਮ ੫, ਪੰਨਾ ੧੨)

ਨਾਮ ਨ ਜਪੀਏ ਤਾਂ ਕੀ ਘਾਟਾ ਹੈ?

ਹਰ ਭਜਨ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਦਾ ਪਾਰ ਉਤਾਰਾ ਨਹੀਂ, ਨਾਮ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ:

ਬਿਨੁ ਹਰਿ ਭਜਨ ਨਾਹੀ ਨਿਸਤਾਰਾ ਸੂਖੁ ਨ ਕਿਨਹੂੰ ਲਹਿਆ ॥ ੧ ॥ (ਮ.੫, ਪੰਨਾ ੨੧੫)

ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ, ਅਸ਼ਰਧਕ ਤਾਂ ਆਵਾਗਵਨ ਦੇ ਫੇਰ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:

ਬਿਨੁ ਹਰਿ ਸੇਵਾ ਸੁਖੁ ਨਹੀ ਹੋ ਸਾਕਤ ਆਵਹਿ ਜਾਹਿ ॥ ੩ ॥ (ਮ. ੫, ਪੰਨਾ ੨੧੪)

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਉਚਾਰਿਆ, ਨਾਮ ਰਸ ਬਿਨਾ ਉਹ ਤਾਂ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਥੁੱਕ ਹੀ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ:

ਜਿਤੁ ਮੁਖਿ ਨਾਮੁ ਨ ਊਚਰਹਿ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਰਸ ਖਾਹਿ॥ ਨਾਨਕ ਏਵੈ ਜਾਣੀਐ ਤਿਤੁ ਮੁਖਿ ਥੁਕਾ ਪਾਹਿ॥ ੧ ॥ ਮ ੧ ॥ (ਪੰਨਾ ੪੭੩)

ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਧਾਤਾ ਹੀ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਉਹ ਦਿਨ ਰਾਤ ਜਲਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਕਿਰਤਘਣ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸਹਾਰਾ ਦੇਵੇਗਾ ਉਹ ਤਾਂ ਨਰਕੀਂ ਪਵੇਗਾ:

ਜਿਸ ਨੋ ਬਿਸਰੈ ਪੁਰਖੁ ਬਿਧਾਤਾ ॥ ਜਲਤਾ ਫਿਰੈ ਰਹੈ ਨਿਤ ਤਾਤਾ ॥ ਅਕਿਰਤਘਣੈ ਕਉ ਰਖੈ ਨ ਕੋਈ ਨਰਕ ਘੋਰ ਮਹਿ ਪਾਵਣਾ ॥ ੭ ॥ (ਪੰਨਾ ੧੦੮੬)

ਸਿਮਰਨ ਬਿਨਾ ਸਾਰਾ ਕੀਤਾ ਕਰਾਇਆ ਧ੍ਰਿਗ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਾਵਾਂ ਦੀ ਚੁੰਝ ਵਿਸ਼ਟੇ ਵਿਚ ਹੋਵੇ। ਸਿਮਰਨ ਬਿਨਾ ਕੁਤੇ ਵਰਗਾ ਜੀਵਨ ਹੈ ਅਸ਼ਰਧਕ ਬੇਸਵਾ ਦੇ ਬਿਨਾ-ਕੁਲ-ਨਾਮੇ ਪੁਤਾਂ ਵਾਲੀ ਗਲ ਹੈ:

ਬਿਨੁ ਸਿਮਰਨ ਧ੍ਰਿਗੁ ਕਰਮ ਕਰਾਸ ॥ ਕਾਗ ਬਤਨ ਬਿਸਟਾ ਮਹਿ ਵਾਸ ॥ ੨ ॥ ਬਿਨੁ ਸਿਮਰਨ ਭਏ ਕੂਕਰ ਕਾਮ ॥ ਸਾਕਤ ਬੇਸੁਆ ਪੂਤ ਨਿਨਾਮ ॥ ੩ ॥ (ਪੰਨਾ ੨੩੯)

ਸਿਮਰਨ ਬਿਨਾ ਤਾਂ ਬੰਦਾ ਉਸ ਬਾਰਾਂ ਸਿੰਘੇ ਵਰਗਾ ਹੈ ਜੋ ਬਾਹਰੋਂ ਸਿੰਘੀ ਭਾਲਦਾ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਕੂੜ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਅਸ਼ਰਧਕ ਦਾ ਆਖਰ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਕਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਿਮਰਨ ਬਿਨਾ ਜੀਵ ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਗਧੇ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਅਸ਼ਰਧਕ ਜਿਸ ਥਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਰਿਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਮਰਨ ਬਿਨਾ ਜੀਵ ਹਲਕੇ ਕੁੱਤੇ ਵਾਂਗ ਹੈ।ਲੋਭੀ ਅਸ਼ਰਧਕ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਸਿਮਰਨ ਬਿਨ ਜੀਵਨ ਤਾਂ ਆਤਮ ਘਾਤ ਹੈ। ਅਸ਼ਰਧਕ ਨੀਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਨਾ ਕੋਈ ਕੁਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਨਾ ਕੋਈ ਜਾਤ:

ਬਿਨੁ ਸਿਮਰਨ ਜੈਸੇ ਸੀਙ ਛਤਾਰਾ ॥ ਬੋਲਹਿ ਕੂਰੁ ਸਾਕਤ ਮੁਖੁ ਕਾਰਾ ॥ ੪ ॥ ਬਿਨੁ ਸਿਮਰਨ ਗਰਧਭ ਕੀ ਨਿਆਈ ॥ ਸਾਕਤ ਥਾਨ ਭਰਿਸਟ ਫਿਰਾਹੀ ॥ ੫ ॥ ਬਿਨੁ ਸਿਮਰਨ ਕੂਕਰ ਹਰਕਾਇਆ ॥ ਸਾਕਤ ਲੋਭੀ ਬੰਧੁ ਨ ਪਾਇਆ ॥ ੬ ॥ ਬਿਨੁ ਸਿਮਰਨ ਹੈ ਆਤਮ ਘਾਤੀ ॥ ਸਾਕਤ ਨੀਚ ਤਿਸੁ ਕੁਲੁ ਨਹੀ ਜਾਤੀ ॥ ੭ ॥ (ਪੰਨਾ ੨੩੯)

ਹੇ ਗੋਬਿੰਦ ਰੂਪ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ! ਨਾਮ ਬਖਸ਼ੋ ਅਤੇ ਮਿਲਾਪ ਬਖਸ਼ੋ ਕਿਉਂਕਿ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਦੁਨਿਆਵੀ ਮੋਹ ਤੇ ਪਿਆਰ ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਹਨ ਤੇ ਫਿਟਕਾਰਨ ਯੋਗ ਹਨ।ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਯਾਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸਭ ਖਾਣ, ਪੀਣਾ, ਪਹਿਨਣਾ ਇਵੇਂ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੁੱਤਾ ਗੰਦਗੀ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਮਾਰਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ।ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਨਾਮ ਭੁਲਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਜਿਤਨੇ ਵੀ ਹੋਰ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਮੁਰਦੇ ਨੂੰ ਸ਼ਿੰਗਾਰਨ ਵਾਂਗ ਹਨ ਵਿਅਰਥ ਹਨ।ਜੋ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਭੁਲਾਕੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਪਦਾਰਥ ਭੋਗਣ ਵਿਚ ਲਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਪਰ ਦੁਨਿਆਵੀ ਪਦਾਰਥ ਭੋਗਣ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰਕ ਰੋਗ ਜ਼ਰੂਰ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਜਿਹੜਾ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਨਾਮੁ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਹੋਰ ਕੰਮ ਕਾਜ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਵਿਖਾਵੇ ਵਿਅਰਥ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਨਾਮੁ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਤ ਨਹੀਂ ਜੋੜਦਾ ਉਹ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਹੀ ਮਿਥੇ ਹੋਏ ਧਾਰਮਿਕ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਸਦਾ ਨਰਕਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਨੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਿਮਰਿਆ ਉਸਦੀ ਹਾਲਤ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਚੋਰ ਪਾੜ ਲਾਉਂਦਾ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕੋਲੋਂ ਮਾਰਾਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਪਿਆ ਸੜਦਾ ਹੈ ।ਨਾਮ ਨਾ ਜਪਣ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਜਮ ਪੁਰੀ ਵਿਚ ਬੱਧਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਉਪਰ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟਾਂ ਸਹਾਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਇਜ਼ਤ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਖਾਵੇ, ਉਦਮ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਰੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਮੁ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵਿਅਰਥ ਕਰਮ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਹੀ ਨਾਮ ਸਿਮਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਆਪ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦਾ ਹੈ:

ਮਿਲੁ ਮੇਰੇ ਗੋਬਿੰਦ ਅਪਨਾ ਨਾਮੁ ਦੇਹੁ ॥ ਨਾਮ ਬਿਨਾ ਧ੍ਰਿਗੁ ਧ੍ਰਿਗੁ ਅਸਨੇਹੁ ॥ ੧ ॥ ਰਹਾਉ ॥ ਨਾਮ ਬਿਨਾ ਜੋ ਪਹਿਰੈ ਖਾਇ ॥ ਜਿਉ ਕੂਕਰ ਜੂਠਨ ਮਹਿ ਪਾਇ ॥ ੧ ॥ ਨਾਮ ਬਿਨਾ ਜੇਤਾ ਬਿਉਹਾਰੁ ॥ ਜਿਉ ਮਿਰਤਕ ਮਿਥਿਆ ਸੀਗਾਰੁ ॥ ੨ ॥ ਨਾਮੁ ਬਿਸਾਰਿ ਕਰੇ ਰਸ ਭੋਗ ॥ ਸੁਖੁ ਸੁਪਨੈ ਨਹੀ ਤਨ ਮਹਿ ਰੋਗ ॥ ੩ ॥ ਨਾਮੁ ਤਿਆਗਿ ਕਰੇ ਅਨ ਕਾਜ ॥ ਬਿਨਸਿ ਜਾਇ ਝੂਠੇ ਸਭਿ ਪਾਜ ॥ ੪ ॥ ਨਾਮ ਸੰਗਿ ਮਨਿ ਪ੍ਰੀਤਿ ਨ ਲਾਵੈ ॥ ਕੋਟਿ ਕਰਮ ਕਰਤੋ ਨਰਕਿ ਜਾਵੈ ॥ ੫ ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਜਿਨਿ ਮਨਿ ਨ ਆਰਾਧਾ ॥ ਚੋਰ ਕੀ ਨਿਆਈ ਜਮ ਪੁਰਿ ਬਾਧਾ ॥ ੬ ॥ ਲਾਖ ਅਡੰਬਰ ਬਹੁਤੁ ਬਿਸਥਾਰਾ ॥ ਨਾਮ ਬਿਨਾ ਝੂਠੇ ਪਾਸਾਰਾ ॥ ੭ ॥ ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਸੋਈ ਜਨੁ ਲੇਇ ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਨਾਨਕ ਜਿਸੁ ਦੇਇ ॥ ੮ ॥ ੧੦ ॥ (ਮ ੫, ਪੰਨਾ ੨੪੦)

ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਜਪਿਆ ਉਹ ਤਾਂ ਨੀਚ ਹਨ:

ਨਾਨਕ ਨਾਵੈ ਬਾਝ ਸਨਾਤਿ।। (ਪੰਨਾ ੧੦)

ਸੌਂਦਿਆਂ ਰਾਤ ਗਵਾ ਦਿਤੀ ਤੇ ਖਾਂਦਿਆਂ ਦਿਨ। ਹੀਰੇ ਵਰਗੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਕੌਡੀਆਂ ਭਾਅ ਗੁਆ ਦਿਤਾ। ਰਾਮ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ; ਹੇ ਬੇਵਕੂਫ ਪਿਛੋਂ ਪਛਤਾਣਾ ਪਵੇਗਾ:

ਰੈਣਿ ਗਵਾਈ ਸੋਇ ਕੈ ਦਿਵਸੁ ਗਵਾਇਆ ਖਾਇ ॥ ਹੀਰੇ ਜੈਸਾ ਜਨਮੁ ਹੈ ਕਉਡੀ ਬਦਲੇ ਜਾਇ ॥ ੧ ॥ ਨਾਮੁ ਨ ਜਾਨਿਆ ਰਾਮ ਕਾ ॥ ਮੂੜੇ ਫਿਰਿ ਪਾਛੈ ਪਛੁਤਾਹਿ ਰੇ ॥ ੧ ॥ ਰਹਾਉ ॥ (ਗਉੜੀ ਬੈਰਾਗਣਿ ਮਹਲਾ ੧, ਪੰਨਾ ੧੫੬)

ਜੋ ਲੋਕ ਵੱਡੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਰੋਗ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਮਾਇਆ ਤੇ ਵਡਿਆਈ ਵੱਡੀ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਅਸਲੋਂ ਵੱਡਾ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਲਿਵ ਲਾਈ ਹੈ। ਜ਼ਿਮੀਦਾਰ ਜ਼ਮੀਨ ਖਾਤਰ ਰੋਜ਼ ਖਪਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਛੱਡਣ ਤਕ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਹੀਂ ਬੁਝਦੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਇਹ ਤਤ ਕਢਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭਜਨ ਬਿਨਾ ਛੁਟਕਾਰਾ ਨਹੀਂ:

ਵਡੇ ਵਡੇ ਜੋ ਦੀਸਹਿ ਲੋਗ ॥ ਤਿਨ ਕਉ ਬਿਆਪੈ ਚਿੰਤਾ ਰੋਗ ॥ ੧ ॥ ਕਉਨ ਵਡਾ ਮਾਇਆ ਵਡਿਆਈ ॥ ਸੋ ਵਡਾ ਜਿਨਿ ਰਾਮ ਲਿਵ ਲਾਈ ॥ ੧ ॥ ਰਹਾਉ ॥ ਭੂਮੀਆ ਭੂਮਿ ਊਪਰਿ ਨਿਤ ਲੁਝੈ ॥ ਛੋਡਿ ਚਲੈ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਨਹੀ ਬੁਝੈ ॥ ੨ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਇਹੁ ਤਤੁ ਬੀਚਾਰਾ ॥ ਬਿਨੁ ਹਰਿ ਭਜਨ ਨਾਹੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ॥ ੩ ॥ ੪੪ ॥ (ਗਉੜੀ ਮਹਲਾ ੫, ਪੰਨਾ ੧੮੮)

ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁਖਾ ਦੇਹੀ ਪਾਈ ਹੈ। ਨਾਮ ਨਾ ਜਪਣਾ ਤਾਂ ਆਤਮ ਘਾਤ ਕਰਨ ਵਾਂਗ ਹੈ।ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਅਜਿਹਿਆਂ ਦਾ ਜੀਣਾ ਮਰਿਆਂ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਨਾਮ ਬਿਨਾ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਨਹੀਂ:

ਦੁਲਭ ਦੇਹ ਪਾਈ ਵਡਭਾਗੀ ॥ ਨਾਮੁ ਨ ਜਪਹਿ ਤੇ ਆਤਮ ਘਾਤੀ ॥ ੧ ॥ ਮਰਿ ਨ ਜਾਹੀ ਜਿਨਾ ਬਿਸਰਤ ਰਾਮ ॥ ਨਾਮ ਬਿਹੂਨ ਜੀਵਨ ਕਉਨ ਕਾਮ ॥ ੧ ॥ (ਮ.੫, ਪੰਨਾ ੧੮੮)

ਜਿਵੇਂ ਦਾਣਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਖਾਲੀ ਛਿਲੜ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਉਹ ਮੂੰਹ ਸੁੰਨੇ ਹਨ ਜੋ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਜਪਦੇ।ਇਸ ਲਈ ਮਨੁਖ ਨੂੰ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਾਮ ਬਿਨਾ ਬੇਗਾਨੀ ਦੇਹ ਧ੍ਰਿਗ ਹੈ ਤੇ ਮਥੇ ਤੇ ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦਾ। ਭਗਤੀ ਬਿਨਾ ਮੀਤ ਮਿਲਣ ਕੇਹਾ? ਜੀਵ ਰੂਪੀ ਨਾਰੀ ਸੁਹਾਗਣ ਕਿਵੇਂ ? ਨਾਮ ਭੁਲਾ ਕੇ ਜੋ ਹੋਰ ਸੁਆਦਾਂ ਵਿਚ ਜੁੜਿਆ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਇਛਾ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ:

ਕਣ ਬਿਨਾ ਜੈਸੇ ਥੋਥਰ ਤੁਖਾ ॥ ਨਾਮ ਬਿਹੂਨ ਸੂਨੇ ਸੇ ਮੁਖਾ ॥ ੧ ॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਜਪਹੁ ਨਿਤ ਪ੍ਰਾਣੀ ॥ ਨਾਮ ਬਿਹੂਨ ਧ੍ਰਿਗੁ ਦੇਹ ਬਿਗਾਨੀ ॥ ੧ ॥ ਰਹਾਉ ॥ ਨਾਮ ਬਿਨਾ ਨਾਹੀ ਮੁਖਿ ਭਾਗੁ ॥ ਭਗਤ ਬਿਹੂਨ ਕਹਾ ਸੋਹਾਗੁ ॥ ੨ ॥ ਨਾਮੁ ਬਿਸਾਰਿ ਲਗੈ ਅਨ ਸੁਆਇ ॥ ਤਾ ਕੀ ਆਸ ਨ ਪੂਜੈ ਕਾਇ ॥ ੩ ॥ (ਗਉੜੀ ਮਹਲਾ ੫, ਪੰਨਾ ੧੯੨)

ਸਾਰ
ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉਤਮ ਧਰਮ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਣਾ ਤੇ ਨਿਰਮਲ (ਸੁੱਚੇ) ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਮ ਕਿਰਿਆ ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਰਾਹੀਂ ਦੁਰਮਤ ਦੂਰ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਉਦਮਾਂ ਵਿਚੋਂ ਭਲਾ ਉਦਮ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸਦਾ ਜਪੀ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੀ ਬਾਣੀ ਰਸਨਾ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦਾ ਜਸ ਬਖਾਨਣਾ ਹੈ।ਸਾਰਿਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉਤਮ ਥਾਂ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਹਰ ਨਾਮ ਵਸਦਾ ਹੈ।ਨਾਮ ਰਸ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਸਚੇ ਸਬਦ (ਨਾਮ) ਨਾਲ ਸੱਚੀ ਇਜ਼ਤ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਨਾਮ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਬਿਨਾ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਇਹ ਸਭ ਬਣਤ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਿਮਰਿਆਂ ਮਨ ਦੀ ਮੈਲ ਲੱਥ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਨਾਮ ਚਿਤ ਵਿਚ ਵਸਾਇਆਂ ਮਾਇਆ ਦਾ ਬੰਧਨ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਜੋ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਵਹਿਣਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਛੁਟਦੇ ਉਹ ਨਾਮ ਜਪਿਆਂ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਨੇਕਾਂ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਜਿਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਤਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਉਸਨੂੰ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਇਕ ਦਮ ਆ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅਨੇਕ ਜੂਨਾਂ ਵਿਚ ਜਨਮ ਮਰਨ ਤੇ ਯਮ ਦੇ ਚਕਰ ਵਿਚ ਪਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਨਾਮ ਜਪਦਿਆਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਉਣ ਜਾਣਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।ਬੰਦਾ ਅਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ ਮੈਲ ਤੇ ਮਲ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਧੋਂਦਾ, ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਨਾਮ ਜਪਣ ਵਿਚ ਮਨ ਰੰਗ ਲਉ ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਇਹ ਨਾਮ ਸਾਧੂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਜੀਵ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਜੁਗਤੀ ਹੈ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਹੈ, ਜੀਵ ਤੇ ਰੂਪ ਰੰਗ ਚੜਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਣ ਲੱਗੇ ਕਦੇ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਜਨ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਸੋਭਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਰਬ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਦੇ ਯੋਗ ਦਾ ਭੋਗ ਲਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਕਦੇ ਵਿਛੋੜਾ ਨਹੀਂ ਸਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ। ਜਿਸ ਨੇ ਵੀ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਜਪਿਆ ਹੈ ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।
ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਭਵ ਸਾਗਰੋਂ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਿਛ ਹੈ ਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਉਣ ਨਾਲ ਕਾਮਧੇਨ ਵਾਂਗ ਹਰ ਇਛਾ ਪੂਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਰੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉਤਮ ਹੈ, ਨਾਮ ਸੁਣਿਆਂ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਦਰਦ ਲਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਸੰਤਪੁਰਸ਼ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਨਾਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਸਦੀ ਹੈ, ਸੰਤ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨਾਲ ਸਭ ਬੁਰੀ ਮਤ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸੰਤ ਦਾ ਸੰਗ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਸੋ ਸੰਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਿਆਂ ਨਾਮ ਧਿਆਏ ਜਾਓ ਕਿਉਂਕਿ ਨਾਮ ਬਰਾਬਰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਮ ਕੋਈ ਗੁਰਮੁਖ ਜਨ ਹੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਰਾਜਾ ਵੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇਗਾ, ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਣ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਸੁਖੀ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਲੱਖ ਕ੍ਰੋੜ ਪਾਰ ਲੰਘਾਣ ਲਈ ਭਵ-ਸਾਗਰ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੇ ਇਹ ਤਾਂ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਲਿਆਂ ਹੀ ਤਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਮਾਇਆ ਕਿਤਨੀ ਵੀ ਹੋਵੇ ਉਸ ਨਾਲ ਪਿਆਸ ਨਹੀਂ ਬੁਝਦੀ, ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਪਿਆਸ ਮਿਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਰਾਹ ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਣੀ ਨੇ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਜਾਣਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਤਾਂ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨੇ ਹੀ ਸਹਾਈ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਨਾਮ ਮਨ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਈਏ ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਰਮਗਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰ ਨਾਮ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ ਉਹ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚਾਰਦੇ ਹਨ। ਸਚੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਖੜਿਆਂ ਤੇ ਪਵਿਤਰਤਾ ਝਲਕਦੀ ਹੈ, ਚਿਹਰੇ ਦਗ ਦਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬੈਠਦੇ ਉਠਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵਿਸਰਦਾ ਜੋ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਕਰਤਾਰ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਮੇਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵਿਛੜਦੇ।ਗੁਰੂਾ ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਚਾਕਰੀ ਲੋਹਾ ਚਬਣ ਵਾਂਗ ਕਰੜੀ ਹੇੈ। ਜਿਸ ਤੇ ਉਹ ਅਪਣੀ ਨਦਰ ਮਿਹਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਸੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਸਚੇ ਸਤਿਗੁਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲਗੇ ਸੰਸਾਰ ਭਉਜਲ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੂੰਹ ਮੰਗਿਆ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅੰਦਰ ਵਿਵੇਕ ਬੁਧੀ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਜਨਮਦੇ ਹਨ ।ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਤਿਗੁਰ ਮਿਲੇ ਤੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭ ਪਾਈਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਨਿਵਾਰਣਹਾਰ ਹੈ ।

ਹਰੀ ਦੇ ਭਜਨ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਦਾ ਪਾਰ ਉਤਾਰਾ ਨਹੀਂ, ਨਾਮ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ, ਅਸ਼ਰਧਕ ਤਾਂ ਆਵਾਗਵਨ ਦੇ ਫੇਰ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਉਚਾਰਿਆ, ਨਾਮ ਰਸ ਬਿਨਾ ਉਹ ਤਾਂ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਥੁੱਕ ਹੀ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ।ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਧਾਤਾ ਹੀ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਉਹ ਦਿਨ ਰਾਤ ਜਲਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਅਕਿਰਤਘਣ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸਹਾਰਾ ਦੇਵੇਗਾ ਉਹ ਤਾਂ ਨਰਕੀਂ ਪਵੇਗਾ। ਸਿਮਰਨ ਬਿਨਾ ਸਾਰਾ ਕੀਤਾ ਕਰਾਇਆ ਧ੍ਰਿਗ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕਾਵਾਂ ਦੀ ਚੁੰਝ ਵਿਸ਼ਟੇ ਵਿਚ ਹੋਵੇ। ਸਿਮਰਨ ਬਿਨਾ ਕੁਤੇ ਵਰਗਾ ਜੀਵਨ ਹੈ ਅਸ਼ਰਧਕ ਬੇਸਵਾ ਦੇ ਬਿਨਾ-ਕੁਲ-ਨਾਮੇ ਪੁਤਾਂ ਵਾਲੀ ਗਲ ਹੈ।ਸਿਮਰਨ ਬਿਨਾ ਤਾਂ ਬੰਦਾ ਉਸ ਬਾਰਾਂ ਸਿੰਘੇ ਵਰਗਾ ਹੈ ਜੋ ਬਾਹਰੋਂ ਸਿੰਘੀ ਭਾਲਦਾ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ।ਸਿਮਰਨ ਵਾਂਗ ਜੀਵ ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਗਧੇ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਅਸ਼ਰਧਕ ਜਿਸ ਥਾਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਰਿਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਮਰਨ ਬਿਨਾ ਜੀਵ ਹਲਕੇ ਕੁੱਤੇ ਵਾਂਗ ਹੈ।ਲੋਭੀ ਦੇਵੀ ਪੂਜਕ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਸਿਮਰਨ ਬਿਨ ਜੀਵਨ ਤਾਂ ਆਤਮ ਘਾਤ ਹੈ। ਅਸ਼ਰਧਕ ਨੀਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਨਾ ਕੋਈ ਕੁਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਨਾ ਕੋਈ ਜਾਤ।

ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਦੁਨਿਆਵੀ ਮੋਹ ਤੇ ਪਿਆਰ ਸਭ ਵਿਅਰਥ ਹਨ ਤੇ ਫਿਟਕਾਰਨ ਯੋਗ ਹਨ।ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਯਾਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸਭ ਖਾਣ, ਪੀਣਾ, ਪਹਿਨਣਾ ਇਵੇਂ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੁੱਤਾ ਗੰਦਗੀ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਮਾਰਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ।ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਨਾਮ ਭੁਲਾ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਜਿਤਨੇ ਵੀ ਹੋਰ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਮੁਰਦੇ ਨੂੰ ਸ਼ਿੰਗਾਰਨ ਵਾਂਗ ਹਨ ਵਿਅਰਥ ਹਨ।ਜੋ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਭੁਲਾਕੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਪਦਾਰਥ ਭੋਗਣ ਵਿਚ ਲਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਵੀ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਪਰ ਦੁਨਿਆਵੀ ਪਦਾਰਥ ਭੋਗਣ ਕਰਕੇ ਸਰੀਰਕ ਰੋਗ ਜ਼ਰੂਰ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਜਿਹੜਾ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਨਾਮੁ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਹੋਰ ਕੰਮ ਕਾਜ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਆਤਮਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੁਨੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਵਿਖਾਵੇ ਵਿਅਰਥ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਨਾਮੁ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਤ ਨਹੀਂ ਜੋੜਦਾ ਉਹ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਹੀ ਮਿਥੇ ਹੋਏ ਧਾਰਮਿਕ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਸਦਾ ਨਰਕਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸਨੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਿਮਰਿਆ ਉਸਦੀ ਹਾਲਤ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਚੋਰ ਪਾੜ ਲਾਉਂਦਾ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਕੋਲੋਂ ਮਾਰਾਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਪਿਆ ਸੜਦਾ ਹੈ ।ਨਾਮ ਨਾ ਜਪਣ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਜਮ ਪੁਰੀ ਵਿਚ ਬੱਧਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਉਪਰ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟਾਂ ਸਹਾਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਇਜ਼ਤ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਖਾਵੇ, ਉਦਮ ਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਿਲਾਰੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਮੁ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵਿਅਰਥ ਕਰਮ ਹਨ ਪ੍ਰੰਤੂ ਉਹੀ ਨਾਮ ਸਿਮਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਆਪ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।​

 

[Dalvinder Singh Grewal]

ਨਾਮ ਜਪੀਏ ਕਿਵੇਂ?
​

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਰਚਦੇ ਪੁਛਦੇ ਹਨ: ਕਿਹੜੀ ਯੋਗ ਕਿਰਿਆ ਨਾਲ ਮਨ ਤਨ ਸਾਧਿਆ ਜਾਵੇ? ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਗੁਣ ਗਾਵਾਂ। ਕਿਹੜੇ ਬੋਲਾਂ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਨੂੰ ਰਿਝਾਵਾਂ, ਖੁਸ਼ ਕਰਾਂ? ਤੇਰੀ ਕਿਹੜੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂ ? ਕਿਹੜਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਵਜਲ ਤਰਿਆ ਜਾਵੇ? ਕਿਹੜਾ ਤਪ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਂ ਦਾ ਤਪੀਆ ਹੋਵਾਂ? ਕਿਹੜਾ ਨਾਮ ਜਪਕੇ ਹਉਮੈ ਮਲ ਲਾਹਾਂ? ਇਸ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ: ਗੁਣ ਪੂਜਾ, ਗਿਆਨ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਸਾਰੀ ਘਾਲ ਕਮਾਈ ਤਦ ਹੀ ਥਾਇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਜਦ ਉਹ ਆਪ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦਿਆਲੂ ਸਤਿਗੁਰ ਆਪ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੇ ਉਹ ਆਪ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੁਖਦਾਤਾ ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਗਲ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
ਕਵਨ ਜੋਗ ਕਾਇਆ ਲੇ ਸਾਧਉ ॥ ੧ ॥ ਕਵਨ ਗੁਨੁ ਜੋ ਤੁਝੁ ਲੈ ਗਾਵਉ ॥ ਕਵਨ ਬੋਲ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਰੀਝਾਵਉ ॥ ੧ ॥ ਰਹਾਉ ॥ ਕਵਨ ਸੁ ਪੂਜਾ ਤੇਰੀ ਕਰਉ ॥ ਕਵਨ ਸੁ ਬਿਧਿ ਜਿਤੁ ਭਵਜਲ ਤਰਉ ॥ ੨ ॥ ਕਵਨ ਤਪੁ ਜਿਤੁ ਤਪੀਆ ਹੋਇ ॥ ਕਵਨੁ ਸੁ ਨਾਮੁ ਹਉਮੈ ਮਲੁ ਖੋਇ ॥ ੩ ॥ ਗੁਣ ਪੂਜਾ ਗਿਆਨ ਧਿਆਨ ਨਾਨਕ ਸਗਲ ਘਾਲ ॥ ਜਿਸ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਸਤਿਗੁਰੁ ਮਿਲੈ ਦਇਆਲ ॥ ੪ ॥ ਤਿਸ ਹੀ ਗੁਨੁ ਤਿਨ ਹੀ ਪ੍ਰਭੁ ਜਾਤਾ ॥ ਜਿਸ ਕੀ ਮਾਨਿ ਲੇਇ ॥ ੧ ॥ ਰਹਾਉ ਦੂਜਾ ॥ ੩੬ ॥ ੧੦੫ ॥ (ਪੰਨਾ ੧੮੬-੧੮੭)

ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾੳਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਸ ਦਾ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਸਦਕਾ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸਦਾ ਆਪ ਹਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋ ਗਿਆ।

ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਜੋ ਗੁਰਿ ਬਖਸਿ ਮਿਲਾਇਆ ॥ ਤਿਸ ਕਾ ਸਭੁ ਕਿਛੁ ਜਿਸ ਕਾ ਹਰਿ ਰਾਇਆ ॥ ੪ ॥ (ਪੰਨਾ ੧੮੭)
ਸਤਿਗੁਰ ਕਾ ਦਰਸਨੁ ਸਫਲੁ ਹੈ ਜੋ ਇਛੈ ਸੋ ਫਲੁ ਪਾਇ॥ ਜਿਨੀ ਸਤਿਗੁਰੁ ਮੰਨਿਆਂ ਹਉ ਤਿਨ ਕੇ ਲਾਗਉ ਪਾਇ ॥ ਨਾਨਕੁ ਤਾ ਕਾ ਦਾਸੁ ਹੈ ਜਿ ਅਨਦਿਨੁ ਰਹੈ ਲਿਵ ਲਾਇ ॥ ੬ ॥ (ਪੰਨਾ ੧੩੨੨)
ਗੁਰਿ ਪੂਰੈ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਦਿੜਾਇਆ ਜਿਨਿ ਵਿਚਹੁ ਭਰਮੁ ਚੁਕਾਇਆ ॥ ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਹਰਿ ਕੀਰਤਿ ਗਾਇ ਕਰਿ ਚਾਨਣੁ ਮਗੁ ਦੇਖਾਇਆ ॥ ਹਉਮੈ ਮਾਰਿ ਏਕ ਲਿਵ ਲਾਗੀ ਅੰਤਰਿ ਨਾਮੁ ਵਸਾਇਆ ॥ ਗੁਰਮਤੀ ਜਮੁ ਜੋਹਿ ਨ ਸਕੈ ਸਚੈ ਨਾਇ ਸਮਾਇਆ ॥ ਸਭੁ ਆਪੇ ਆਪਿ ਵਰਤੈ ਕਰਤਾ ਜੋ ਭਾਵੈ ਸੋ ਨਾਇ ਲਾਇਆ ॥ ਜਨ ਨਾਨਕੁ ਨਾਉ ਲਏ ਤਾਂ ਜੀਵੈ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਖਿਨੁ ਮਰਿ ਜਾਇਆ ॥ ੨੮ ॥ (ਪੰਨਾ ੧੩੩੪)

ਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ ਸਦਕਾ ਹੀ ਜਪ ਕਰਨ ਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨਾਲ ਜੁੜਣ ਦਾ ਅਵਸਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ:

ਗੁਰ ਮੇਰੈ ਸੰਗ ਸਦਾ ਹੈ ਨਾਲੇ।। ਸਿਮਰਿ ਸਿਮਰਿ ਤਿਸੁ ਸਦਾ ਸਮਾਲੇ।। (ਮ: ੫, ਪੰਨਾ ੩੯੪)
ਗੁਰ ਮੂਰਤਿ ਸਿਉ ਲਾਇ ਧਿਆਨੁ।। ਈਹਾ ਊਹਾ ਪਾਵਹਿ ਮਾਨਿ।। (ਮ: ੫: ਪੰਨਾ ੧੯੨)
ਤੁਮੑਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਤੇ ਜਪੀਐ ਨਾਉ ॥ ਸਾਧਸੰਗਿ ਤੁਮਰੇ ਗੁਣ ਗਾਉ ॥ ਤੁਮੑਰੀ ਦਇਆ ਤੇ ਹੋਇ ਦਰਦ ਬਿਨਾਸੁ ॥ ਤੁਮਰੀ ਮਇਆ ਤੇ ਕਮਲ ਬਿਗਾਸੁ ॥ ੩ ॥ (ਪੰਨਾ ੧੧੪੪)
ਗੁਰ ਕੀ ਮਤਿ ਤੂੰ ਲੇਹਿ ਇਆਨੇ ॥ ਭਗਤਿ ਬਿਨਾ ਬਹੁ ਡੂਬੇ ਸਿਆਨੇ ॥ ਹਰਿ ਕੀ ਭਗਤਿ ਕਰਹੁ ਮਨ ਮੀਤ ॥ ਨਿਰਮਲ ਹੋਇ ਤੁਮਾਰੋ ਚੀਤ ॥ ਚਰਨ ਕਮਲ ਰਾਖਹੁ ਮਨ ਮਾਹਿ ॥ ਜਨਮ ਜਨਮ ਕੇ ਕਿਲਬਿਖ ਜਾਹਿ ॥ ਆਪਿ ਜਪਹੁ ਅਵਰਾ ਨਾਮੁ ਜਪਾਵਹੁ ॥ ਸੁਨਤ ਕਹਤ ਰਹਤ ਗਤਿ ਪਾਵਹੁ ॥ ਸਾਰ ਭੂਤ ਸਤਿ ਹਰਿ ਕੋ ਨਾਉ ॥ ਸਹਜਿ ਸੁਭਾਇ ਨਾਨਕ ਗੁਨ ਗਾਉ ॥ ੬ ॥ ਗੁਨ ਗਾਵਤ ਤੇਰੀ ਉਤਰਸਿ ਮੈਲੁ ॥ (ਪੰਨਾ ੨੮੯)

ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸਿੱਖ ਲਈ ਅਮੋਲਕ ਹਨ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਹਾਲਤ ਮੰਨਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ:

ਸਤਿਗੁਰ ਬਚਨੁ ਬਚਨੁ ਹੈ ਨੀਕੋ ਗੁਰ ਬਚਨੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਪਾਵੈਗੋ ॥ ਜਿਉ ਅੰਬਰੀਕਿ ਅਮਰਾ ਪਦ ਪਾਏ ਸਤਿਗੁਰ ਮੁਖ ਬਚਨ ਧਿਆਵੈਗੋ ॥ ੨ ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਸਰਨਿ ਸਰਨਿ ਮਨਿ ਭਾਈ ਸੁਧਾ ਸੁਧਾ ਕਰਿ ਧਿਆਵੈਗੋ ॥ ਦਇਆਲ ਦੀਨ ਭਏ ਹੈ ਸਤਿਗੁਰ ਹਰਿ ਮਾਰਗੁ ਪੰਥੁ ਦਿਖਾਵੈਗੋ ॥ ੩ ॥ ਸਤਿਗੁਰ ਸਰਨਿ ਪਏ ਸੇ ਥਾਪੇ ਤਿਨ ਰਾਖਨ ਕਉ ਪ੍ਰਭੁ ਆਵੈਗੋ ॥ ਜੇ ਕੋ ਸਰੁ ਸੰਧੈ ਜਨ ਊਪਰਿ ਫਿਰਿ ਉਲਟੋ ਤਿਸੈ ਲਗਾਵੈਗੋ ॥ ੪ ॥ ਹਰਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਸਰੁ ਸੇਵਹਿ ਤਿਨ ਦਰਗਹ ਮਾਨੁ ਦਿਵਾਵੈਗੋ ॥ ਗੁਰਮਤਿ ਗੁਰਮਤਿ ਗੁਰਮਤਿ ਧਿਆਵਹਿ ਹਰਿ ਗਲਿ ਮਿਲਿ ਮੇਲਿ ਮਿਲਾਵੈਗੋ ॥ ੫ ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਦੁ ਬੇਦੁ ਹੈ ਗੁਰਮੁਖਿ ਗੁਰ ਪਰਚੈ ਨਾਮੁ ਧਿਆਵੈਗੋ॥(ਮ: 4, ਪੰਨਾ 1311)

ਜੋ ਸੱਚੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਇਕ ਮਨ ਇੱਕ ਚਿੱਤ ਧਿਆਉਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਜਿਨਾ ਇਕ ਮਨਿ ਇਕ ਚਿਤਿ ਧਿਆਇਆ ਸਤਿਗੁਰ ਸਉ ਚਿਤੁ ਲਾਇ ॥ (ਪੰਨਾ ੧੩੨੩)

ਸੋ ਜਪੁ ਸੋ ਤਪੁ ਜਿ ਸਤਿਗੁਰ ਭਾਵੈ।। (ਪੰਨਾ, ੫੦੯)

ਜਪ ਕਰਨ ਦੀ ਜੁਗਤ ਸਾਨੂੰ ਗੁਰੂ ਕੋਲੋਂ ਪਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਪੂਰੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਸਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬਾਣੀ ਪੂਰੇ ਗੁਰ ਤੇ ਉਪਜੀ ਹੈ ਉਸ ਰਾਹੀ ਸੱਚੇ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਵਿਚ ਸਮਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:

ਵਾਹੁ ਵਾਹੁ ਪੂਰੇ ਗੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ।। ਪੂਰੇ ਗੁਰ ਤੇ ਉਪਜੀ ਸਾਚਿ ਸਮਾਣੀ।। (ਮ: ੩, ਪੰਨਾ ੭੫੪)

ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਪਾਇਆ ਸ਼ਬਦ ਭਾਵ ਨਾਮ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਉਤਾਰਨਾ ਹੈ:

ਗੁਰ ਕਾ ਸਬਦੁ ਰਿਦ ਅੰਤਰਿ ਧਾਰੈ।। (ਮ: ੫, ਪੰਨਾ ੨੩੬)

ਗੁਰੂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਅੰਦਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ:

ਆਤਮ ਰਾਮ ਪਰਗਾਸ ਗੁਰ ਤੇ ਹੋਵੈ।। (ਮ: ੩, ਪੰਨਾ ੧੨੩)

ਜਪ ਗਰੂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਮਿਹਰ ਸਦਕਾ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਜਿਸ ਨੋ ਦਇਆਲੁ ਹੋਵੈ ਮੇਰਾ ਸੁਆਮੀ ਤਿਸੁ ਗੁਰਸਿਖ ਗੁਰੂ ਉਪਦੇਸੁ ਸੁਣਾਵੈ ॥ (ਪੰਨਾ ੩੦੫)

ਅਪਣੇ ਸਚੇ ਸਤਿਗੁਰ ਦੇ ਕੁਰਬਾਨ ਜਾਵਾਂ ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਤਮ ਚੀਨਣ ਦਾ ਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਦਾ ਪਰਮ ਪਵਿਤ੍ਰ ਰੰਗ ਮਾਨਣ ਦਾ ਅਵਸਰ ਦਿਤਾ:

ਸਤਿਗੁਰ ਅਪੁਨੇ ਕਉ ਕੁਰਬਾਨੀ ॥ ਆਤਮ ਚੀਨਿ ਪਰਮ ਰੰਗ ਮਾਨੀ ॥ ੧ ॥ ਰਹਾਉ ॥ (ਪੰਨਾ ੧੮੭)

ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣਨਾ, ਉਸਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਪਾਉਣਾ ਤੇ ਨਾਮ ਦੇ ਤੀਰਥ ਵਿਚ ਅੰਦਰ ਹੀ ਨਹਾ ਕੇ ਸਾਰੀ ਮਨ ਦੀ ਮੈਲ ਲਾਹੁਣੀ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਉਹ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਇਤਨੀ ਜਾਅ ਨਹੀਂ।ਗੁਣ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।

ਸੁਣਿਆ ਮੰਨਿਆ ਮਨਿ ਕੀਤਾ ਭਾਉ ॥ ਅੰਤਰਗਤਿ ਤੀਰਥਿ ਮਲਿ ਨਾਉ ॥ ਸਭਿ ਗੁਣ ਤੇਰੇ ਮੈ ਨਾਹੀ ਕੋਇ ॥ਵਿਣੁ ਗੁਣ ਕੀਤੇ ਭਗਤਿ ਨ ਹੋਇ ।। (ਪੰਨਾ ੪)

ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤੀ ਦੀ ਜੁਗਤ ਜਦ ਤਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਤਦ ਤਕ ਜਪ, ਤਪ, ਸੰਜਮ, ਵਰਤ, ਇਸਨਾਨ ਕਿਸ ਕੰਮ ਦੇ?

ਕਿਆ ਜਪੁ ਕਿਆ ਤਪੁ ਸੰਜਮੋ ਕਿਆ ਬਰਤੁ ਕਿਆ ਇਸਨਾਨੁ॥ ਜਬ ਲਗੁ ਜੁਗਤਿ ਨ ਜਾਨੀਐ ਭਾਉ ਭਗਤਿ ਭਗਵਾਨ॥ ੨ ॥ (ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ, ਪੰਨਾ ੩੩੭)
ਅੰਤਰਿ ਵਸੈ ਨ ਬਾਹਰਿ ਜਾਇ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਛੋਡਿ ਕਾਹੇ ਬਿਖੁ ਖਾਇ॥ ੧ ॥ ਐਸਾ ਗਿਆਨੁ ਜਪਹੁ ਮਨ ਮੇਰੇ ॥ ਹੋਵਹੁ ਚਾਕਰ ਸਾਚੇ ਕੇਰੇ ॥ ੧ ॥ ਰਹਾਉ ॥ (ਮ. ੧, ਪੰਨਾ ੭੨੮)

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਅੰਦਰ ਸੱਚੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਲਈ ਨਿਹੁੰ ਹੈ, ਦਿਨ ਰਾਤ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਸਮਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸੱਚੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਨਾਲ ਸੱਚੀ ਆਸ਼ਕੀ ਸਦਕਾ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।ਦਿਨ ਰਾਤ ਉਹ ਅਨੰਦ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਹਿਜ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਪਿਆਰ ਪੂਰੇ ਗੁਰ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਿਆਰ ਕਦੇ ਭੰਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਏ ਜਾਦੇ ਹਨ।ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰ ਸੱਚਾ ਨਿਹੁੰ ਹੈ ਉਹ ਪ੍ਰੀਤਮ ਤੋਨ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਜੀ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਗੁਰੂ ਰੂਪੀ ਰੱਬ ਰੂਪੀ ਗੁਰਮੁਖ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲੀਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉਪਰ ਉਹ ਆਪ ਮਿਹਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ! ਮੈਨੂੰ ਜਾਚਕ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਨਾਮ ਦੇਹ ਅਤੇ ਅਪਣੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਲੈ:

ਜਿਨਾ ਗੁਰਮੁਖਿ ਅੰਦਰਿ ਨੇਹੁ ਤੈ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਚੈ ਲਾਇਆ ॥ ਰਾਤੀ ਅਤੈ ਡੇਹੁ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰੇਮਿ ਸਮਾਇਆ ॥ ੯ ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਸਚੀ ਆਸਕੀ ਜਿਤੁ ਪ੍ਰੀਤਮੁ ਸਚਾ ਪਾਈਐ ॥ ਅਨਦਿਨੁ ਰਹਹਿ ਅਨੰਦਿ ਨਾਨਕ ਸਹਜਿ ਸਮਾਈਐ ॥ ੧੦ ॥ ਸਚਾ ਪ੍ਰੇਮ ਪਿਆਰੁ ਗੁਰ ਪੂਰੇ ਤੇ ਪਾਈਐ ॥ ਕਬਹੂ ਨ ਹੋਵੈ ਭੰਗੁ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਈਐ ॥ ੧੧ ॥ ਜਿਨਾ ਅੰਦਰਿ ਸਚਾ ਨੇਹੁ ਕਿਉ ਜੀਵਨਿੑ ਪਿਰੀ ਵਿਹੂਣਿਆ ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਮੇਲੇ ਆਪਿ ਨਾਨਕ ਚਿਰੀ ਵਿਛੁੰਨਿਆ ॥ ੧੨ ॥ ਜਿਨ ਕਉ ਪ੍ਰੇਮ ਪਿਆਰੁ ਤਉ ਆਪੇ ਲਾਇਆ ਕਰਮੁ ਕਰਿ ॥ ਨਾਨਕ ਲੇਹੁ ਮਿਲਾਇ ਮੈ ਜਾਚਿਕ ਦੀਜੈ ਨਾਮੁ ਹਰਿ॥੧੩॥(ਪੰਨਾ ੧੩੨੨)

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਨਾਮ ਦੀ ਕਰੜੀ ਘਾਲ ਦਾ ਬੇੜਾ ਬੰਨ੍ਹ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਜਲ ਵਹਿਣ ਨੂੰ ਪਾਰ ਪਾਏਂਗਾ । ਨਾ ਭਵਸਾਗਰ ਹੋਵੇਗਾ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਵਿਚਲਾ ਤੂਫਾਨ । ਤੇਰਾ ਮਾਰਗ ਸੁਖਾਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।ਇਕੋ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿਚ ਰੰਗ ਸਕਦਾ ਹੈ:

ਜਪ ਤਪ ਕਾ ਬੰਧੁ ਬੇੜੁਲਾ ਜਿਤੁ ਲੰਘਹਿ ਵਹੇਲਾ ॥ ਨਾ ਸਰਵਰੁ ਨਾ ਊਛਲੈ ਐਸਾ ਪੰਥੁ ਸੁਹੇਲਾ ॥ ੧ ॥ ਤੇਰਾ ਏਕੋ ਨਾਮੁ ਮੰਜੀਠੜਾ ਰਤਾ ਮੇਰਾ ਚੋਲਾ ਸਦ ਰੰਗ ਢੋਲਾ ॥ ੧ ॥ ਰਹਾਉ ॥ (ਸੂਹੀ ਮਹਲਾ ੧, ਪੰਨਾ ੭੨੯)

ਕਿਹੜੇ ਸੰਯੋਗ ਅਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮਿਲੀਏ?

ਪਲ ਪਲ ਹਰ ਸਮੇਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨ ਕਮਲਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਪਣੇ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖੋ।ਇਹੋ ਅਰਦਾਸ ਕਰੋ ਕਿ ਹੇ ਸੱਚੇ ਪ੍ਰਭੂ ਮੇਰੇ ਉਤੇ ਅਜਿਹੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੋ ਕਿ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਵੀ ਨਾ ਭੁੱਲੇਂ।

ਕਵਨ ਸੰਜੋਗ ਮਿਲਉ ਪ੍ਰਭ ਅਪਨੇ ॥ ਪਲੁ ਪਲੁ ਨਿਮਖ ਸਦਾ ਹਰਿ ਜਪਨੇ ॥੧॥ ਚਰਨ ਕਮਲ ਪ੍ਰਭ ਕੇ ਨਿਤ ਧਿਆਵਉ ॥ ਕਵਨ ਸੁ ਮਤਿ ਜਿਤੁ ਪ੍ਰੀਤਮੁ ਪਾਵਉ ॥ ੧ ॥ ਰਹਾਉ ॥ ਐਸੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਹੁ ਪ੍ਰਭ ਮੇਰੇ ॥ ਹਰਿ ਨਾਨਕ ਬਿਸਰੁ ਨ ਕਾਹੂ ਬੇਰੇ ॥ ੨ ॥ ੧ ॥ ੧੯ ॥ (ਰਾਗੁ ਬਿਲਾਵਲੁ ਮਹਲਾ ੫ ਘਰੁ ੪ ਦੁਪਦੇ, ਪੰਨਾ ੮੦੬)

ਇਕ ਜੀਭ ਦੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਜੀਭਾਂ ਬਣਾ ਲਈਏ ਤੇ ਹਰ ਜੀਭ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ ਵਾਰ ਉਸ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪੀਏ।ਉਸ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਤੇ ਇਕ ਮਿਕ ਹੋ ਜਾਣ ਲਈ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਣੀਆਂ ਹਨ । ਬੈਕੁੰਠ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਾ ਸੁਣਾ ਨਿਰਗੁਣ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਅਪਣੇ ਆਪ ਮਿਲ ਜਾਏਗਾ ਜੋ ਸਭ ਝੂਠ ਹੈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਮਿਹਰ ਸਦਕਾ ਹੀ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਇਕ ਦੂ ਜੀਭੌ ਲਖ ਹੋਹਿ ਲਖ ਹੋਵਹਿ ਲਖ ਵੀਸ ॥ ਲਖੁ ਲਖੁ ਗੇੜਾ ਆਖੀਅਹਿ ਏਕੁ ਨਾਮੁ ਜਗਦੀਸ ॥ ਏਤੁ ਰਾਹਿ ਪਤਿ ਪਵੜੀਆ ਚੜੀਐ ਹੋਇ ਇਕੀਸ ॥ ਸੁਣਿ ਗਲਾ ਆਕਾਸ ਕੀ ਕੀਟਾ ਆਈ ਰੀਸ ॥ ਨਾਨਕ ਨਦਰੀ ਪਾਈਐ ਕੂੜੀ ਕੂੜੈ ਠੀਸ ॥ ੩੨ ॥ (ਮ ੧, ਪੰਨਾ ੭)

ਗੁਰੂ ਜੀ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੇ ਮਨ ਤੂੰ ਇਕ ਮਨ ਇਕ ਚਿਤ ਹਰੀ ਨੂੰ ਧਿਆ।ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਸਦਾ ਹੀ ਵਡਿਆਈਆਂ ਕਰ, ਉੁਹ ਤਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦੇਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਿੰਦਾ ਪਛਤਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਉਸ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਤੋਂ ਕੁਰਬਾਨ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਦਕਾ ਆਤਮਿਕ ਸੁੱਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।ਗੁਰਮੁਖ ਅਪਣੀ ਹਉਮੈ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ (ਨਾਮ) ਨਾਲ ਜਲਾਕੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਨਾਲ ਇਕ ਮਿਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:

ਏ ਮਨ ਹਰਿ ਜੀ ਧਿਆਇ ਤੂ ਇਕ ਮਨਿ ਇਕ ਚਿਤਿ ਭਾਇ ॥ ਹਰਿ ਕੀਆ ਸਦਾ ਸਦਾ ਵਡਿਆਈਆ ਦੇਇ ਨ ਪਛੋਤਾਇ ॥ ਹਉ ਹਰਿ ਕੈ ਸਦ ਬਲਿਹਾਰਣੈ ਜਿਤੁ ਸੇਵਿਐ ਸੁਖੁ ਪਾਇ ॥ ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖਿ ਮਿਲਿ ਰਹੈ ਹਉਮੈ ਸਬਦਿ ਜਲਾਇ ॥ ੧ ॥ (ਸਲੋਕੁ ਮਃ ੩, ਪੰਨਾ ੬੫੩)

ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੇ ਭਾਈ ਸੰਤੋ! ਰਾਮ ਨਾਮ ਸਿਮਰੇ ਤੇ ਹੀ ਪਾਰ ਉਤਾਰਾ ਹੋਣਾ ਹੈ।ਉਠਦੇ ਬੈਠਦੇ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਧਿਆਈ ਜਾਵੋ।

ਸੰਤਹੁ ਰਾਮ ਨਾਮਿ ਨਿਸਤਰੀਐ ॥ ਊਠਤ ਬੈਠਤ ਹਰਿ ਹਰਿ ਧਿਆਈਐ ਅਨਦਿਨੁ ਸੁਕਿ®ਤੁ ਕਰੀਐ ॥ 1 ॥(ਪੰਨਾ 621)

ਅਪਣੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸਿਮਰੀ ਜਾਉ ਤਾਂ ਯਮ ਕਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਰਬ ਦੇ ਸਚੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਮਨੁਖ ਹਰੀ ਦੇ ਵਾਸੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨ ਕਮਲ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਕੇ ਲੱਖਾਂ ਸੁੱਖ ਬਿਸ਼ਰਾਮ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਜੋ ਦਿਨ ਰਾਤ ਸਿਮਰਦੇ ਹਨ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਰਬਾਨ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਸਿਮਰਿ ਸਿਮਰਿ ਸੁਆਮੀ ਪ੍ਰਭੁ ਅਪੁਨਾ ਨਿਕਟਿ ਨ ਆਵੈ ਜਾਮ ॥ਮੁਕਤਿ ਬੈਕੁੰਠ ਸਾਧ ਕੀ ਸੰਗਤਿ ਜਨ ਪਾਇਓ ਹਰਿ ਕਾ ਧਾਮ ॥ ੧ ॥ ਚਰਨ ਕਮਲ ਹਰਿ ਜਨ ਕੀ ਥਾਤੀ ਕੋਟਿ ਸੂਖ ਬਿਸ੍ਰਾਮ ॥ ਗੋਬਿੰਦੁ ਦਮੋਦਰ ਸਿਮਰਉ ਦਿਨ ਰੈਨਿ ਨਾਨਕ ਸਦ ਕੁਰਬਾਨ ॥ ੨ ॥ ੧੭ ॥ ੪੮ ॥ (ਪੰਨਾ ੬੮੨)

ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਅਪਣੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਔਖ ਨਹੀਂ ਵੇਖਣ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਅਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਪਣੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਹਥ ਦੇ ਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਰ ਸਾਹ ਤੇ ਸੁਰਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਚਿਤ ਜੁੜ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਮਿਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਧੰਨ ਹੈ ਜੋ ਆਦਿ ਤੋਂ ਅੰਤ ਤਕ ਸਦਾ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸੱਚੇ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਚਰਜ ਤੇ ਵਡਿਆਈ ਵੇਖ ਵੇਖ ਮਨ ਨੂੰ ਹੁਲਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਗੁਰੂ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਰੀ ਨੂੰ ਸਿਮਰ ਸਿਮਰ ਕੇ ਅਨੰਦ ਕਰ ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਪੂਰਨ ਪੈਜ ਰਖਦਾ ਹੈ:

ਅਉਖੀ ਘੜੀ ਨ ਦੇਖਣ ਦੇਈ ਅਪਨਾ ਬਿਰਦੁ ਸਮਾਲੇ ॥ ਹਾਥ ਦੇਇ ਰਾਖੈ ਅਪਨੇ ਕਉ ਸਾਸਿ ਸਾਸਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲੇ ॥ ੧ ॥ ਪ੍ਰਭ ਸਿਉ ਲਾਗਿ ਰਹਿਓ ਮੇਰਾ ਚੀਤੁ ॥ ਆਦਿ ਅੰਤਿ ਪ੍ਰਭੁ ਸਦਾ ਸਹਾਈ ਧੰਨੁ ਹਮਾਰਾ ਮੀਤੁ ॥ ਰਹਾਉ ॥ ਮਨਿ ਬਿਲਾਸ ਭਏ ਸਾਹਿਬ ਕੇ ਅਚਰਜ ਦੇਖਿ ਬਡਾਈ ॥ ਹਰਿ ਸਿਮਰਿ ਸਿਮਰਿ ਆਨਦ ਕਰਿ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਭਿ ਪੂਰਨ ਪੈਜ ਰਖਾਈ ॥ ੨ ॥ ੧੫ ॥ ੪੬ ॥ (ਧਨਾਸਰੀ ਮਹਲਾ ੫, ਪੰਨਾ ੬੮੨)

ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਨੂੰ ਭਾਲਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਅੰਦਰਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲੋ ਫਿਰ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਅੰਦਰ ਵੀ ਤੇ ਬਾਹਰ ਵੀ ਹਰ ਵਸਤ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇਗਾ।ਪਾਣੀ, ਅੱਗ, ਹਵਾ, ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਮੂਲ ਤਤਾਂ ਦੇ ਬਣਾਏ ਹਰ ਆਕਾਰ ਵਿਚ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਸਦਾ ਹੈ:

ਅਪੁ, ਤੇਜੁ, ਵਾਇ ਪ੍ਰਿਥਮੀ ਆਕਾਸਾ।ਤਿਨ ਮਹਿ ਪੰਚ ਤਤੁ ਘਰਿ ਵਾਸਾ। (ਪੰਨਾ ੧੦੩੧)

ਹੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ! ਤੇਰੀ ਜੋਤਿ ਸਭਨਾ ਵਿਚ ਪਸਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਜਿਧਰ ਵੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਤੂੰ ਹੀ ਤੂੰ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈਂ।

ਸਰਬ ਜੋਤਿ ਤੇਰੀ ਪਸਰਿ ਰਹੀ।।ਜਹ ਜਹ ਦੇਖਾ ਤਹ ਨਰਹਰੀ।। (ਪੰਨਾ ੮੭੬)

ਬਸ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਅਗੇ ਇਹੋ ਅਰਦਾਸ ਕਰੋ ਕਿ “ਹੇ ਮੇਰੇ ਗੋਬਿੰਦ! ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੋ ਤੇ ਅਪਣਾ ਨਾਮ ਦਿਉ।

ਮਿਲੁ ਮੇਰੇ ਗੋਬਿੰਦ ਅਪਨਾ ਨਾਮੁ ਦੇਹੁ ॥ (ਗਉੜੀ ਮਹਲਾ ੫, ਪੰਨਾ ੨੪੦)

ਨਾਮ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਮਨ ਤਨ ਸਰੋਬਾਰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ । ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਨੇ ਨਾਮ ਰਤਨ ਪਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮ (ਵਾਹਿਗੁਰੂ) ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਾਮ ਹੀ ਧਨ ਅਤੇ ਰੂਪ ਰੰਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਨਾਮ ਜਪਿਆਂ ਨਾਮ ਵਰਗਾ ਬਣ ਜਾਈਦਾ ਹੈ। ਨਾਮ ਤੋਂ ਹਰੀ ਨਾਮ ਦੇ ਸੰਗ ਦਾ ਸੁੱਖ ਪਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਜੋ ਜਨ ਨਾਮ ਰਸ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਤਨ ਨਾਮ ਵਿਚ ਹੀ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਉਹ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:

ਪੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਇਹੁ ਮਨੁ ਤਨੁ ਧ੍ਰਪੀਐ ॥ ਨਾਮ ਰਤਨੁ ਜਿਨਿ ਗੁਰਮੁਖਿ ਪਾਇਆ॥ਤਿਸੁ ਕਿਛੁ ਅਵਰੁ ਨਾਹੀ ਦ੍ਰਿਸਟਾਇਆ॥ ਨਾਮੁ ਧਨੁ ਨਾਮੋ ਰੂਪੁ ਰੰਗੁ ॥ ਨਾਮੋ ਸੁਖੁ ਹਰਿ ਨਾਮ ਕਾ ਸੰਗੁ ॥ ਨਾਮ ਰਸਿ ਜੋ ਜਨ ਤ੍ਰਿਪਤਾਨੇ ॥ ਮਨ ਤਨ ਨਾਮਹਿ ਨਾਮਿ ਸਮਾਨੇ ॥ (ਪੰਨਾ ੨੮੬)

ਕਿਸ ਸਮੇਂ, ਕਿਸ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਨਾਮ ਜਪਣਾ ਹੈ?

ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਣ ਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਸਿਫਤ ਸਲਾਹ ਕਰਨ ਦਾ, ਉਸ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਲਾਉਣ ਦਾ, ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਗਿਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ:

ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਸਚੁ ਨਾਉ ਵਡਿਆਈ ਵਿਚਾਰੁ ॥(ਜਪੁਜੀ ਪਉੜੀ ੪ ਪੰਨਾ ੨)

ਪ੍ਰੰਤੂ ਇਹ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਨਾਮ ਵਾਰ ਵਾਰ ਜਪਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ:

ਬਾਰੰ ਬਾਰ ਬਾਰ ਪ੍ਰਭੁ ਜਪੀਐ ॥ (ਪੰਨਾ ੨੮੬)

ਹਰ ਸਮੇਂ ਸੌਂਦਿਆਂ ਬਹਿੰਦਿਆਂ ਮਾਰਗ ਚਲਦਿਆਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਰੱਖੀਏ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗਾਈਏ:

ਊਠਤ ਬੈਠਤ ਸੋਵਤ ਧਿਆਈਐ ॥ ਮਾਰਗਿ ਚਲਤ ਹਰੇ ਹਰਿ ਗਾਈਐ ॥ 1 ॥ (ਪੰਨਾ 386)

ਸਤਿਸੰਗਤ ਵਿਚ ਜਪਣਾ: ਸਤਿਸੰਗਤ ਵਿਚ ਨਾਮ ਜਪਣ ਦਾ ਅਪਣਾ ਮਹਤਵ ਹੈ:

ਸਤਿਗੁਰ ਪੁਰਖੁ ਹਰਿ ਧਿਆਇਦਾ ਸਤਸੰਗਤਿ ਸਤਿਗੁਰ ਭਾਇ ॥ ਸਤਸੰਗਤਿ ਸਤਿਗੁਰ ਸੇਵਦੇ ਹਰਿ ਮੇਲੇ ਗੁਰੁ ਮੇਲਾਇ॥ ਏਹੁ ਭਉਜਲੁ ਜਗਤੁ ਸੰਸਾਰੁ ਹੈ ਗੁਰੁ ਬੋਹਿਥੁ ਨਾਮਿ ਤਰਾਇ ॥ ਗੁਰਸਿਖੀ ਭਾਣਾ ਮੰਨਿਆ ਗੁਰੁ ਪੂਰਾ ਪਾਰਿ ਲੰਘਾਇ ॥ ਗੁਰਸਿਖਾਂ ਕੀ ਹਰਿ ਧੂੜਿ ਦੇਹਿ ਹਮ ਪਾਪੀ ਭੀ ਗਤਿ ਪਾਂਹਿ ॥ ਧੁਰਿ ਮਸਤਕਿ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭ ਲਿਖਿਆ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਮਿਲਿਆ ਆਇ ॥ ਜਮਕੰਕਰ ਮਾਰਿ ਬਿਦਾਰਿਅਨੁ ਹਰਿ ਦਰਗਹ ਲਏ ਛਡਾਇ ॥ ਗੁਰਸਿਖਾ ਨੋ ਸਾਬਾਸਿ ਹੈ ਹਰਿ ਤੁਠਾ ਮੇਲਿ ਮਿਲਾਇ ॥ ੨੭ ॥ (ਪੰਨਾ ੧੩੩੪)

ਕੀਰਤਨ ਕਰਨਾ: ਰਾਮ ਨਾਮ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨਾ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਲਿਵ ਲਾਉਣ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:

ਗੁਰਿ ਪੂਰੈ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਦਿੜਾਇਆ ਜਿਨਿ ਵਿਚਹੁ ਭਰਮੁ ਚੁਕਾਇਆ ॥ ਰਾਮ ਨਾਮੁ ਹਰਿ ਕੀਰਤਿ ਗਾਇ ਕਰਿ ਚਾਨਣੁ ਮਗੁ ਦੇਖਾਇਆ ॥ ਹਉਮੈ ਮਾਰਿ ਏਕ ਲਿਵ ਲਾਗੀ ਅੰਤਰਿ ਨਾਮੁ ਵਸਾਇਆ ॥ ਗੁਰਮਤੀ ਜਮੁ ਜੋਹਿ ਨ ਸਕੈ ਸਚੈ ਨਾਇ ਸਮਾਇਆ ॥ ਸਭੁ ਆਪੇ ਆਪਿ ਵਰਤੈ ਕਰਤਾ ਜੋ ਭਾਵੈ ਸੋ ਨਾਇ ਲਾਇਆ ॥ ਜਨ ਨਾਨਕੁ ਨਾਉ ਲਏ ਤਾਂ ਜੀਵੈ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਖਿਨੁ ਮਰਿ ਜਾਇਆ ॥ ੨੮ ॥ (ਪੰਨਾ ੧੩੩੪)

ਜੀਭ ਤੋਂ ਦਿਨ ਰਾਤ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਜਸ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਦਾਤ ਪ੍ਰਭੂ ਹੀ ਅਪਣੇ ਜਾਨ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰੂਹ ਤੋਂ ਚਾਅ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਜੋ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ ਸਭ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਅਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਪਛਾਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕੋਯ ਬਖਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਸ ਦਾ ਇਕ ਵੀ ਗੁਣ ਕਹੋ ਪਰ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਜੋ ਅੱਠੇ ਪਹਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹਜ਼ੂਰ ਵਸਦੇ ਹਨ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂਨੂੰ ਹੀ ਪੂਰੇ ਜਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ:

ਬੋਲਹੁ ਜਸੁ ਜਿਹਬਾ ਦਿਨੁ ਰਾਤਿ ॥ ਪ੍ਰਭਿ ਅਪਨੈ ਜਨ ਕੀਨੀ ਦਾਤਿ ॥ ਕਰਹਿ ਭਗਤਿ ਆਤਮ ਕੈ ਚਾਇ ॥ ਪ੍ਰਭ ਅਪਨੇ ਸਿਉ ਰਹਹਿ ਸਮਾਇ ॥ ਜੋ ਹੋਆ ਹੋਵਤ ਸੋ ਜਾਨੈ ॥ ਪ੍ਰਭ ਅਪਨੇ ਕਾ ਹੁਕਮੁ ਪਛਾਨੈ ॥ ਤਿਸ ਕੀ ਮਹਿਮਾ ਕਉਨ ਬਖਾਨਉ ॥ ਤਿਸ ਕਾ ਗੁਨੁ ਕਹਿ ਏਕ ਨ ਜਾਨਉ ॥ ਆਠ ਪਹਰ ਪ੍ਰਭ ਬਸਹਿ ਹਜੂਰੇ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸੇਈ ਜਨ ਪੂਰੇ ॥ ੭ ॥ (ਪੰਨਾ ੨੮੬)

ਗੁਰੂ ਦੇ ਮਨ ਉਹ ਹੀ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਭਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਹ ਨਾਲ ਹਰ ਗਿਰਾਸ (ਬੁਰਕੀ) ਨਾਲ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਨਾਮ ਧਿਆਉਂਦਾ ਹੈ:

ਜੋ ਸਾਸਿ ਗਿਰਾਸਿ ਧਿਆਏ ਮੇਰਾ ਹਰਿ ਹਰਿ ਸੋ ਗੁਰਸਿਖੁ ਗੁਰੂ ਮਨਿ ਭਾਵੈ ॥ (ਪੰਨਾ ੩੦੫)
ਗਗਾ ਗੋਬਿਦ ਗੁਣ ਰਵਹੁ ਸਾਸਿ ਸਾਸਿ ਜਪਿ ਨੀਤ ॥ (ਪੰਨਾ ੨੫੪)

ਉਠਦੇ ਬਹਿੰਦੇ ਸੌਦੇ ਜਾਗਦੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਨਾਮ ਜਪਿਆਂ ਸਭ ਕਾਰਜ ਸੰਪੂਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:

ਊਠਤ ਬੈਠਤ ਸਦ ਤਿਸਹਿ ਧਿਆਈ ॥ (ਪੰਨਾ ੨੭੦)
ਊਠਤ ਬੈਠਤ ਸੋਵਤ ਜਾਗਤ ਇਹੁ ਮਨੁ ਤੁਝਹਿ ਚਿਤਾਰੈ ॥ (ਪੰਨਾ ੮੨੦)
ਪ੍ਰਭ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਹਰਿ ਹਰਿ ਧਿਆਵਉ ॥ ਪ੍ਰਭੂ ਦਇਆ ਤੇ ਮੰਗਲੁ ਗਾਵਉ ॥ ਊਠਤ ਬੈਠਤ ਸੋਵਤ ਜਾਗਤ ਹਰਿ ਧਿਆਈਐ ਸਗਲ ਅਵਰਦਾ ਜੀਉ ॥ ੧ ॥ (ਮਾਝ ਮਹਲਾ ੫, ਪੰਨਾ ੧੦੧)
ਊਠਤ ਬੈਠਤ ਹਰਿ ਹਰਿ ਗਾਈਐ ॥ (ਪੰਨਾ ੧੦੯)

ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦਿਨ ਰਾਤ ਸਿਮਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ:

ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਤੂ ਆਚਾਰ ਬਿਉਹਾਰੀ ॥ ਤਿਸੁ ਪ੍ਰਭ ਕਉ ਸਾਸਿ ਸਾਸਿ ਚਿਤਾਰੀ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਤੇਰਾ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪੁ ॥ ਪ੍ਰਭੁ ਸਿਮਰਹੁ ਸਦਾ ਅਨੂਪੁ ॥ ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਤੇਰੀ ਨੀਕੀ ਜਾਤਿ ॥ ਸੋ ਪ੍ਰਭੁ ਸਿਮਰਿ ਸਦਾ ਦਿਨ ਰਾਤਿ ॥ (ਪੰਨਾ ੨੭੦)

ਅੱਠੇ ਪਹਿਰ ਉਸ ਵਲ ਧਿਆਨ ਹੋਵੇ:

ਆਠ ਪਹਰ ਸਿਮਰਹੁ ਪ੍ਰਭ ਨਾਮੁ ॥ (ਪੰਨਾ ੧੮੪)
ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਅਪਨੇ ਪ੍ਰਭਿ ਕੀਨੇ ਨਾਮ ਅਪੁਨੇ ਕੀ ਕੀਨੀ ਦਾਤਿ ॥ ਆਠ ਪਹਰ ਗੁਨ ਗਾਵਤ ਪ੍ਰਭ ਕੇ ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧੁ ਇਸੁ ਤਨ ਤੇ ਜਾਤ ॥ ੧ ॥ (ਪੰਨਾ ੮੨੦)
ਤਿਸਹਿ ਧਿਆਇ ਜੋ ਏਕ ਅਲਖੈ ॥ ਈਹਾ ਊਹਾ ਨਾਨਕ ਤੇਰੀ ਰਖੈ ॥ ੪ ॥(ਪੰਨਾ ੨੭੦)
ਜਿਹ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਕਰਹਿ ਪੁੰਨ ਬਹੁ ਦਾਨ ॥ ਮਨ ਆਠ ਪਹਰ ਕਰਿ ਤਿਸ ਕਾ ਧਿਆਨ ॥ (ਪੰਨਾ ੨੭੦)

ਸਾਰ

ਗੁਣ ਪੂਜਾ, ਗਿਆਨ, ਧਿਆਨ ਤੇ ਸਾਰੀ ਘਾਲ ਕਮਾਈ ਤਦ ਹੀ ਥਾਇ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਜਦ ਉਹ ਆਪ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦਿਆਲੂ ਸਤਿਗੁਰ ਆਪ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਵਰਗੇ ਗੁਣ ਹੋਣ ਉਹ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਗਲ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।ਨਾਮ ਜਪਿਆਂ ਸਭ ਕਾਰਜ ਸੰਪੂਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ ਸਦਕਾ ਹੀ ਜਪ ਕਰਨ ਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨਾਲ ਜੁੜਣ ਦਾ ਅਵਸਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾੳਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਸ ਦਾ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਸਦਕਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਮੇਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸਦਾ ਆਪ ਹਰੀ ਹੋ ਗਿਆ ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋ ਗਿਆ।ਮਨ, ਬਚਨ ਤੇ ਜੀਭ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਜਪਣਾ ਤੇ ਧਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਇਕ ਜੀਭ ਦੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਜੀਭਾਂ ਬਣਾ ਲਈਏ ਤੇ ਹਰ ਜੀਭ ਤੋਂ ਲੱਖਾਂ ਵਾਰ ਉਸ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪੀਏ।ਉਸ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਤੇ ਇਕ ਮਿਕ ਹੋ ਜਾਣ ਲਈ ਪੌੜੀਆਂ ਚੜ੍ਹਣੀਆਂ ਹਨ ।ਜੀਭ ਤੋਂ ਦਿਨ ਰਾਤ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਜਸ ਬੋਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਦਾਤ ਪ੍ਰਭੂ ਹੀ ਅਪਣੇ ਜਾਨ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।ਸਤਿਸੰਗਤ ਵਿਚ ਨਾਮ ਜਪਣ ਦਾ ਅਪਣਾ ਮਹਤਵ ਹੈ ਰਾਮ ਨਾਮ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨਾ ਵੀ ਉਸ ਨਾਲ ਲਿਵ ਲਾਉ ਵਿਚ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।ਰੂਹ ਤੋਂ ਚਾਅ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਜੋ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਹੋਣਾ ਹੈ ਸਭ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਅਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਹੁਕਮ ਪਛਾਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕੋਣ ਬਖਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਣ ਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਸਿਫਤ ਸਲਾਹ ਕਰਨ ਦਾ, ਉਸ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਲਾਉਣ ਦਾ, ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਗਿਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਅੱਠੇ ਪਹਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹਜ਼ੂਰ ਵਸਦੇ ਹਨ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪੂਰੇ ਜਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਮਨ ਉਹ ਹੀ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਭਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਹ ਨਾਲ ਹਰ ਗਿਰਾਸ (ਬੁਰਕੀ) ਨਾਲ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਨਾਮ ਧਿਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਠਦੇ-ਬਹਿੰਦੇ, ਸੌਦੇ-ਜਾਗਦੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਨੂੰ ਚੇਤੇ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦਿਨ ਰਾਤ ਸਿਮਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।​

 

[Dalvinder Singh Grewal]

ਹੁਕਮੁ​

ਹੁਕਮੀ ਹੋਵਨਿ ਆਕਾਰ ਹੁਕਮੁ ਨ ਕਹਿਆ ਜਾਈ ॥ ਹੁਕਮੀ ਹੋਵਨਿ ਜੀਅ ਹੁਕਮਿ ਮਿਲੈ ਵਡਿਆਈ ॥ ਹੁਕਮੀ ਉਤਮੁ ਨੀਚੁ ਹੁਕਮਿ ਲਿਖਿ ਦੁਖ ਸੁਖ ਪਾਈਅਹਿ ॥ ਇਕਨਾ ਹੁਕਮੀ ਬਖਸੀਸ ਇਕਿ ਹੁਕਮੀ ਸਦਾ ਭਵਾਈਅਹਿ ॥ ਹੁਕਮੈ ਅੰਦਰਿ ਸਭੁ ਕੋ ਬਾਹਰਿ ਹੁਕਮ ਨ ਕੋਇ ॥ ਨਾਨਕ ਹੁਕਮੈ ਜੇ ਬੁਝੈ ਤ ਹਉਮੈ ਕਹੈ ਨ ਕੋਇ ॥ ੨ ॥ (ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਪਉੜੀ ੨, ਪੰਨਾ ੧)

ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਉੜੀ ਵਿਚ ਕੂੜ ਦੀ ਪਾਲ ਤੋੜਣ ਲਈ ਤੇ ਸਚਿਆਰ ਬਣਨ ਲਈ ਹੁਕਮ-ਰਜ਼ਾ- ਵਿਚ ਚਲਣਾ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਕਿਵ ਸਚਿਆਰਾ ਹੋਈਐ ਕਿਵ ਕੂੜੈ ਤੁਟੈ ਪਾਲਿ॥ਹੁਕਮਿ ਰਜਾਈ ਚਲਣਾ ਨਾਨਕ ਲਿਖਿਆ ਨਾਲਿ॥੧॥ (ਜਪੁਜੀ ਪਉੜੀ ੧, ਪੰਨਾ ੧)

ਦੂਸਰੀ ਪਉੜੀ ਹੁਕਮ-ਰਜ਼ਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹਉਮੈ ਤੇ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਤਵ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਹੁਕਮ ਰਜ਼ਾ ਕੀ ਹੈ?

ਹੁਕਮੀ ਹੋਵਨਿ ਆਕਾਰ ਹੁਕਮੁ ਨ ਕਹਿਆ ਜਾਈ ॥ (ਜਪੁਜੀ ਪਉੜੀ ੨, ਪੰਨਾ ੧)

ਉਸਦਾ ਹੁਕਮ ਕੀ ਹੈ ਇਹ ਤਾਂ ਬਿਆਨਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਬੇਅੰਤ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਹੁਕਮ ਵੀ ਬੇਅੰਤ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਥੋੜਾ ਬਹੁਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਜੋ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਆਕਾਰ ਜਗਤ, ਪਦਾਰਥ, ਜੀਵ ਹੋਏ, ਹਨ ਜਾਂ ਹੋਣਗੇ ਸਭ ਉਸੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ-ਰਜ਼ਾ- ਭਾਣੇ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਾ ਹੈ:

ਹੁਕਮੀ ਹੋਵਨਿ ਜੀਅ ਹੁਕਮਿ ਮਿਲੈ ਵਡਿਆਈ ॥ (ਜਪੁਜੀ ਪਉੜੀ ੨, ਪੰਨਾ ੧)

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਬ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨਣਾ, ਉਸਦੀ ਰਜ਼ਾ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ, ਉਸਦਾ ਭਾਣਾ ਮਿਠਾ ਕਰਕੇ ਮੰਨਣਾ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ-ਰਜ਼ਾ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਹੈ।ਹੁਕਮ ਪਛਾਨਣ ਲਈ ਗੁਰਮੁਖ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਜੋ ਸਤਿਗੁਰ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨ ਕੇ ਉਸ ਵਿਚ ਸਮਾਉਂਦਾ ਹੈ:

ਗੁਰਮੁਖਿ ਹੋਇ ਸੁ ਹੁਕਮੁ ਪਛਾਣੈ ਮਾਨੈ ਹੁਕਮੁ ਸਮਾਇਦਾ॥ ੯॥ (੧੦੩੬)

ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਮਿਹਰ ਸਦਕਾ ਹੁਕਮ ਬੁਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੂਲ ਤੱਤ (ਅਸਲੀਅਤ) ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਜੋ ਅਪਣੀ ਹੋਂਦ ਭਾਵ ਹਉਮੈਂ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਯਮਾਂ ਦੀ ਪਕੜ ਵਿਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਜਿਸ ਵਿਚ ਹਉਮੈਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ‘ਮੈੰ’ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਉਹ ਜੂਨਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:

ਹੁਕਮੈ ਬੂਝੈ ਤਤੁ ਪਛਾਣੈ॥ ਇਹੁ ਪਰਸਾਦੁ ਗੁਰੂ ਤੇ ਜਾਣੈ॥ਹੋਂਦਾ ਫੜੀਅਗੁ ਨਾਨਕ ਜਾਣੁ ॥ ਨਾ ਹਉ ਨਾ ਮੈ ਜੂਨੀ ਪਾਣੁ ॥ ੨ ॥ (ਪੰਨਾ ੧੨੮੯)

ਸਾਰੇ ਦਿਨ, ਰਾਤ, ਤਿਥ, ਵਾਰ, ਰੁੱਤ, ਮਹੀਨੇ, ਧਰਤੀ, ਹਰਿਆਵਲ, ਪਾਣੀ, ਪੌਣ, ਅਗਨੀ, ਪਤਾਲ, ਭਵਨ, ਪੁਰੀਆਂ, ਭੂ ਖੰਡ ਤੇ ਹਰ ਆਕਾਰ ਜਿਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਦੀ ਲੋਅ ਜਗਦੀ ਹੈ, ਸਭ ਉਸੇ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ, ਕਿਤਨੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਹੁੰਚ ਹੈ ਹੁਕਮ ਦੀ, ਇਹ ਕਹਿ ਸਕਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ।

ਸਭੇ ਰਾਤੀ ਸਭਿ ਦਿਹ ਸਭਿ ਥਿਤੀ ਸਭਿ ਵਾਰ ॥ ਸਭੇ ਰੁਤੀ ਮਾਹ ਸਭਿ ਸਭਿ ਧਰਤੀ ਸਭਿ ਭਾਰ ॥ ਸਭੇ ਪਾਣੀ ਪਉਣ ਸਭਿ ਸਭਿ ਅਗਨੀ ਪਾਤਾਲ ॥ ਸਭੇ ਪੁਰੀਆ ਖੰਡ ਸਭਿ ਸਭਿ ਲੋਅ ਲੋਅ ਆਕਾਰ ॥ ਹੁਕਮੁ ਨ ਜਾਪੀ ਕੇਤੜਾ ਕਹਿ ਨ ਸਕੀਜੈ ਕਾਰ ॥ (ਆਸਾ ੧, ਪੰਨਾ ੧੨੪੧)

ਹਵਾ, ਜਲ, ਅਸਮਾਨ ਉਸ ਦੇ ਫੁਰਮਾਨ ਦੇ ਤਾਬੇ ਹਨ।ਰੱਬ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਬੰਦਾ ਮਾਇਆ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਅੰਦਰ ਵਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਰਜ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਖੇਡਾਂ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।ਰੱਬ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਅੰਦਰ ਅਸਮਾਨ ਸਭ ਪਾਸੇ ਤਾਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।ਪ੍ਰਭ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਅੰਦਰ ਜੀਵ ਪਾਣੀ, ਸੁਕੀ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਤਿੰਨ੍ਹਾਂ ਜਹਾਨਾਂ ਅੰਦਰ ਵਸਦੇ ਹਨ।ਰੱਬ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਸਦੀਵੀ ਹੀ ਅਪਣਾ ਸੁਆਸ ਲੈਂਦੇ ਅਤੇ ਖਾਣੇ ਦੀ ਇਕ ਬੁਰਕੀ ਤਕ ਵੀ ਅੰਦਰ ਲੰਘਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਰਜ਼ਾ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਅਤੇ ਆਪਾ ਵਿਖਾਲਦਾ ਹੈ।

ਹੁਕਮੇ ਪਉਣ ਪਾਣੀ ਗੈਣਾਰੰ ॥ ਹੁਕਮੇ ਸਿਵ ਸਕਤੀ ਘਰਿ ਵਾਸਾ ਹੁਕਮੇ ਖੇਲ ਖੇਲਾਇਦਾ ॥ ੧੧ ॥ ਹੁਕਮੇ ਆਡਾਣੇ ਆਗਾਸੀ ॥ ਹੁਕਮੇ ਜਲ ਥਲ ਤ੍ਰਿਭਵਣ ਵਾਸੀ ॥ ਹੁਕਮੇ ਸਾਸ ਗਿਰਾਸ ਸਦਾ ਫੁਨਿ ਹੁਕਮੇ ਦੇਖਿ ਦਿਖਾਇਦਾ ॥ ੧੨ ॥ (ਪੰਨਾ ੧੦੩੭)

ਜਿਸ ਨੇ ਪੌਣ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਵਿਚ ਵੀ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਕੀ ਪੀੜ ਭਾਵ ਦੋਨੋਂ ਬਰਾਬਰ ਹਨ।ਧਰਤੀ, ਪਤਾਲ ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਦਰ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖੜੇ ਹਨ। ਇਕਨਾ ਨੂੰ ਉਹ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਕ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਛੇਤੀ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਇਕਨਾ ਨੂੰ ਉਹ ਏਨਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖਾਏ ਖਰਚੇ ਤੇ ਮੁਕਦਾ ਨਹੀਂ ਤੇ ਇਕ ਦਰ ਦਰ ਮੰਗਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਢਹਿੰਦਾ ਬਣਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਕ ਪਲਕ ਵਿਚ ਲਖਾਂ ਢਹਿੰਦੇ ਬਣਦੇ ਹਨ।ਸਭ ਨੂੰ ਉਹ ਨੱਥ ਪਾ ਕੇ ਰਖਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਅਪਣੇ ਕਾਬੂ ਵਿਚ ਰਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਬਖਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਬੰਧਨ ਟੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਕੋਈ ਵਰਣ, ਚਿਨ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਲੇਖਾ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਲਖਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਬਿਆਨਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।ਉਸ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਹੀਏ ਕੀ ਆਖੀਏ ਉਹ ਤਾਂ ਸੱਚੋ ਸੱਚ ਹੈ।ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਕਾਰ ਨੂੰ ਬਿਆਨਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਉਹ ਤਾਂ ਆਪ ਹੀ ਅਕੱਥ ਭਾਵ ਬਿਆਨੋ ਬਾਹਰ ਹੈ । ਉਸ ਅਕੱਥ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣੇ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਰਿਧੀਆਂ, ਸਿਧੀਆਂ, ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਸਾਰੇ ਸੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਪਉਣੈ ਪਾਣੀ ਅਗਨਿ ਜੀਉ ਤਿਨ ਕਿਆ ਖੁਸੀਆ ਕਿਆ ਪੀੜ ॥ ਧਰਤੀ ਪਾਤਾਲੀ ਆਕਾਸੀ ਇਕਿ ਦਰਿ ਰਹਨਿ ਵਜੀਰ ॥ ਇਕਨਾ ਵਡੀ ਆਰਜਾ ਇਕਿ ਮਰਿ ਹੋਹਿ ਜਹੀਰ ॥ ਇਕਿ ਦੇ ਖਾਹਿ ਨਿਖੁਟੈ ਨਾਹੀ ਇਕਿ ਸਦਾ ਫਿਰਹਿ ਫਕੀਰ ॥ ਹੁਕਮੀ ਸਾਜੇ ਹੁਕਮੀ ਢਾਹੇ ਏਕ ਚਸੇ ਮਹਿ ਲਖ ॥ ਸਭੁ ਕੋ ਨਥੈ ਨਥਿਆ ਬਖਸੇ ਤੋੜੇ ਨਥ ॥ ਵਰਨਾ ਚਿਹਨਾ ਬਾਹਰਾ ਲੇਖੇ ਬਾਝੁ ਅਲਖੁ ॥ ਕਿਉ ਕਥੀਐ ਕਿਉ ਆਖੀਐ ਜਾਪੈ ਸਚੋ ਸਚੁ ॥ ਕਰਣਾ ਕਥਨਾ ਕਾਰ ਸਭ ਨਾਨਕ ਆਪਿ ਅਕਥੁ ॥ ਅਕਥ ਕੀ ਕਥਾ ਸੁਣੇਇ ॥ ਰਿਧਿ ਬੁਧਿ ਸਿਧਿ ਗਿਆਨੁ ਸਦਾ ਸੁਖੁ ਹੋਇ ॥ ੧ ॥ (ਸਲੋਕ ਮਃ ੧, ਪੰਨਾ ੧੨੮੯)

ਹਰ ਕੋਈ ਰੱਬੀ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਫਿਰ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਕਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਬਣਾਇਆ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੀ ਨਰਕ, ਸੁਰਗ, ਪਤਾਲ ਰਚੇ ਹਨ ਹੁਕਮ ਵਿਚ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਰਖਦਾ ਹੈ।ਹੁਕਮ ਵਿਚ ਧਰਤੀ ਟਿਕੀ ਹੈ ।

ਹੁਕਮੇ ਆਇਆ ਹੁਕਮਿ ਸਮਾਇਆ ॥ ਹੁਕਮੇ ਦੀਸੈ ਜਗਤੁ ਉਪਾਇਆ ॥ ਹੁਕਮੇ ਸੁਰਗੁ ਮਛੁ ਪਇਆਲਾ ਹੁਕਮੇ ਕਲਾ ਰਹਾਇਦਾ ॥ ੧੦ ॥ (ਰਾਮਕਲੀ, ਮ: ੧, ਪੰਨਾ ੧੦੩੭)

ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਜੀਵ ਸੰਸਾਰਕ ਖਲਜਗਣਾਂ ਵਿਚ ਫਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਉਹ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨਸਾਨ ਘੱਟ ਅਕਲ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਦਾਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਜੋ ਇਹ ਸਭ ਕਰਵਾ ਸਕੇ।

ਹੁਕਮਿ ਸੈਸਾਰੀ ਹੁਕਮੇ ਭਗਤਾ॥ ਹੁਕਮੇ ਹੋਛਾ ਹੁਕਮੇ ਦਾਨਾ ਦੂਜਾ ਨਾਹੀ ਅਵਰੁ ਧੜਾ॥ ੭ ॥ (ਪੰਨਾ ੧੦੮੧)
ਹੁਕਮੀ ਉਤਮੁ ਨੀਚੁ ਹੁਕਮਿ ਲਿਖਿ ਦੁਖ ਸੁਖ ਪਾਈਅਹਿ ॥ (ਜਪੁਜੀ ਪਉੜੀ ੨, ਪੰਨਾ ੧)

ਅਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਉਤਮ ਪੁਰਖ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੀਚ ਬਣਦਾ ਹੈ।ਜੇ ਕੋਈ ਆਪ ਹੀ ਨੀਚ ਤੋਂ ਉਤਮ ਬਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਨੀਚਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਉਤਮ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੀਚ ਕਹੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਉਤਮਤਾ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਜੀਵ ਅਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁਕਮ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਲੇਖਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਭਾਵੇਂ ਫਲ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹੁਕਮ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਕਰਮ ਅਪਣੇ ਆਪ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਕਾਤਲ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਫਾਂਸੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਪਰ ਜੇ ਜੱਜ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਸਜ਼ਾ ਘੱਟ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਮਾਫ ਵੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਇਨਸਾਨ ਉੱਚਾ ਜਾਂ ਨੀਚ ਵਰਤਾਉ ਕਰਦਾ ਹੈ:

ਹੁਕਮੇ ਊਚ ਨੀਚ ਬਿਉਹਾਰ ॥ (ਪੰਨਾ ੨੭੬)

ਉਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਜਿਸ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਾਇਆ (ਨਾਮ ਦਿਤਾ) ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਨਾਮ ਮਨ ਵਸਾ ਦਿਤਾ। ਉਸ ਲਈ ਤਾਂ ਆਪਾ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਭੇਟ ਕਰ ਦੇਈਏ, ਅਪਣਾ ਸਿਰ ਵੀ ਲਾ ਦੇਈਏ।ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਹੁਕਮ ਬੁੱਝ ਲਿਆ ਉਹ ਸਦਾ ਹੀ ਸੁੱਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪ ਹੀ ਕਰਦਾ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਉਹ ਗੁਰਮੁਖ ਅੰਦਰ ਆਪ ਹੀ ਨਾਮ ਵਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਨਾਮ ਮਾਰਗ ਭੁਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾ ਆਪ ਹੀ ਨਾਮ ਮਾਰਗ ਤੇ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਸੱਚੇ ਨਾਮ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸੱਚ ਭਾਵ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਸਮਾਇਆ ਜਾ ਸਕੀਦਾ ਹੈ;

ਤਿਸੁ ਕਿਆ ਦੀਜੈ ਜਿ ਸਬਦੁ ਸੁਣਾਏ ॥ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਨਾਮੁ ਮੰਨਿ ਵਸਾਏ॥ ਇਹੁ ਸਿਰੁ ਦੀਜੈ ਆਪੁ ਗਵਾਏ ॥ ਹੁਕਮੈ ਬੂਝੈ ਸਦਾ ਸੁਖੁ ਪਾਏ ॥ ੩ ॥ ਆਪਿ ਕਰੇ ਤੈ ਆਪਿ ਕਰਾਏ ॥ ਆਪੇ ਗੁਰਮੁਖਿ ਨਾਮੁ ਵਸਾਏ ॥ ਆਪਿ ਭੁਲਾਵੈ ਆਪਿ ਮਾਰਗਿ ਪਾਏ ॥ ਸਚੈ ਸਬਦਿ ਸਚਿ ਸਮਾਏ ॥ ੪ ॥ (ਪੰਨਾ ੪੨੪)

ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪ ਹੀ ਕਰਦਾ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਿਹਰ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਕਿਸ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਗੁਰਮੁਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬੰਧਨ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਲੈ ਅਪਣੇ ਟਿਕਾਣੇ ਤੇ ਲਗਦਾ ਹੈ:

ਆਪਿ ਕਰੇ ਤੈ ਆਪਿ ਕਰਾਏ ॥ ਗੁਰ ਪਰਸਾਦੀ ਕਿਸੈ ਬੁਝਾਏ ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਹੋਵਹਿ ਸੇ ਬੰਧਨ ਤੋੜਹਿ ਮੁਕਤੀ ਕੈ ਘਰਿ ਪਾਇਦਾ ॥ ੮ ॥ (ਪੰਨਾ ੧੦੬੨)

ਉਸਦਾ ਹੁਕਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੀਵ ਚੜ੍ਹਤ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨਸਾਰ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਕਮੋਂ ਹੀ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁਖ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਕਰਕੇ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾਮ ਦੀ ਦਾਤ ਬਖਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਹੋਣ ਤੇ ਹੀ ਦਿਨ ਰਾਤ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਦਾ ਹੈ।ਹੁਕਮ ਹੋਣ ਤੇ ਜਿਉਂਦਾ ਤੇ ਹੁਕਮ ਹੋਣ ਤੇ ਹੀ ਮਰਦਾ ਹੈ।ਰੱਬੀ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਉਹ ਵਡਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਛੋਟਾ ਵੀ। ਰੱਬੀ ਹੁਕਮ ਤੇ ਹੀ ਸੋਗ, ਹਰਖ ਅਤੇ ਅਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹੁਕਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਨਾਮ ਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪਦਾ ਹੈ।ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਅਪਣੀ ਭਗਤੀ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਬੰਦਾ ਆਵਾਗਮਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਹੁਕਮਿ ਉਛਲੈ ਹੁਕਮੇ ਰਹੈ ॥ ਹੁਕਮੇ ਦੁਖੁ ਸੁਖੁ ਸਮ ਕਰਿ ਸਹੈ ॥ ਹੁਕਮੇ ਨਾਮੁ ਜਪੈ ਦਿਨੁ ਰਾਤਿ ॥ ਨਾਨਕ ਜਿਸ ਨੋ ਹੋਵੈ ਦਾਤਿ ॥ ਹੁਕਮਿ ਮਰੈ ਹੁਕਮੇ ਹੀ ਜੀਵੈ ॥ ਹੁਕਮੇ ਨਨ੍ਹਾਂ ਵਡਾ ਥੀਵੈ ॥ ਹੁਕਮੇ ਸੋਗ ਹਰਖ ਆਨੰਦ ॥ ਹੁਕਮੇ ਜਪੈ ਨਿਰੋਧਰ ਗੁਰਮੰਤ ॥ ਹੁਕਮੇ ਆਵਣੁ ਜਾਣੁ ਰਹਾਏ ॥ ਨਾਨਕ ਜਾ ਕਉ ਭਗਤੀ ਲਾਏ ॥ ੨ ॥ (ਮਃ ੫, ਪੰਨਾ ੯੬੨)

ਇਕਨਾ ਹੁਕਮੀ ਬਖਸੀਸ ਇਕਿ ਹੁਕਮੀ ਸਦਾ ਭਵਾਈਅਹਿ ॥ (ਜਪੁਜੀ ਪਉੜੀ ੨, ਪੰਨਾ ੧)

ਕਈਆਂ ਉਪਰ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਮਿਹਰ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਦਕਾ ਅਣਮੰਗੀਆਂ ਮੁਰਾਦਾਂ ਵੀ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾਮ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼, ਧਿਆਨ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼, ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਸਭ ਉਸੇ ਦੀ ਮਿਹਰ ਸਦਕਾ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਿਰਪਾ ਕਿਸੇ ਲੇਖੇ ਜੋਖੇ ਵਿਚ ਨਹੀਂ।ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੂਨਾਂ ਵਿਚ ਭਟਕਣ ਦਾ, ਮਰਨ ਜੀਣ ਦੇ ਚਕਰ, ਅਵਾਗਉਣ ਦੀ ਭੰਵਾਟਣੀਆਂ ਖਾਣ ਦਾ। ਸਭ ਹੁਕਮ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।

ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿਚ ਵਸਾ ਲਉ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਪਣੇ ਮਾਲਿਕ ਭਾਵ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਇਆ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਖ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।ਰੱਬ ਦੇ ਘਰ ਪਰਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰਮੁਖ ਦਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਰੱਬੀ ਫੁਰਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਬੁਝ ਕੇ ਹੀ ਜੀਵ ਨਿਹਾਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਆਪ ਨਿਹਾਲ ਹੋ ਜਾਵੇ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਭਟਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਨੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾਮ ਦਿਤਾ ਉਸੇ ਨੇ ਹੀ ਸੁੱਖ ਪਾਇਆ ਹੈ।ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰੱਬ ਜਿਸ ਉਪਰ ਦਿਆਲ ਹੋ ਜਾਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਬੁਝਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਨਾਮ ਭੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਜੰਮਦਾ ਮਰਦਾ ਹੈ:

ਤਿਸ ਨੋ ਮੰਨਿ ਵਸਾਇ ਜਿਨਿ ਉਪਾਇਆ ॥ ਜਿਨਿ ਜਨਿ ਧਿਆਇਆ ਖਸਮੁ ਤਿਨਿ ਸੁਖੁ ਪਾਇਆ ॥ ਸਫਲੁ ਜਨਮੁ ਪਰਵਾਨੁ ਗੁਰਮੁਖਿ ਆਇਆ ॥ ਹੁਕਮੈ ਬੁਝਿ ਨਿਹਾਲੁ ਖਸਮਿ ਫੁਰਮਾਇਆ ॥ ਜਿਸੁ ਹੋਆ ਆਪਿ ਕ੍ਰਿਪਾਲੁ ਸੁ ਨਹ ਭਰਮਾਇਆ ॥ ਜੋ ਜੋ ਦਿਤਾ ਖਸਮਿ ਸੋਈ ਸੁਖੁ ਪਾਇਆ ॥ ਨਾਨਕ ਜਿਸਹਿ ਦਇਆਲੁ ਬੁਝਾਏ ਹੁਕਮੁ ਮਿਤ ॥ ਜਿਸਹਿ ਭੁਲਾਏ ਆਪਿ ਮਰਿ ਮਰਿ ਜਮਹਿ ਨਿਤ॥ ੨ ॥ (ਮਃ ੫: ਪੰਨਾ ੫੨੩)

ਕਈ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਜੂਨੀਆਂ ਵਿਚ ਭਟਕਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਰਕ:

ਕਈ ਕੋਟਿ ਬਹੁ ਜੋਨੀ ਫਿਰਹਿ॥ (ਪੰਨਾ ੨੭੬)
ਹੁਕਮੇ ਮੁਕਤੀ ਹੁਕਮੇ ਨਰਕਾ ॥ (ਪੰਨਾ ੧੦੮੧)

ਹੁਕਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਗੜ੍ਹ ਟੁਟ ਕੇ ਦਸਮ ਦੁਆਰ ਖੁਲ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਾਸਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਹੁਕਮਿ ਸੰਜੋਗੀ ਗੜਿ ਦਸ ਦੁਆਰ॥ (ਪੰਨਾ ੧੫੨)
ਹੁਕਮ ਸੰਜੋਗੀ ਨਿਜ ਘਰਿ ਜਾਉ॥ (ਗਉ ਮ:੧, ਪੰਨਾ ੨੨੧)
ਹੁਕਮੈ ਅੰਦਰਿ ਸਭੁ ਕੋ ਬਾਹਰਿ ਹੁਕਮ ਨ ਕੋਇ ॥ (ਜਪੁਜੀ ਪਉੜੀ ੨, ਪੰਨਾ ੧)

ਉਸ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹਰ ਇਕ ਤੇ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹਰ ਕਿਰਿਆ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ:

ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮੋਂ ਉਪਜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮੋਂ ਸੁਰਗ, ਨਰਕ, ਪਤਾਲ ਰਚੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਪਣੀ ਰਜ਼ਾ ਅੰਦਰ ਹੀ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਹੁਕਮੇ ਉਪਜੈ ਹੁਕਮਿ ਸਮਾਵੈ ॥ (ਪੰਨਾ ੨੭੬)

ਹੁਕਮੇ ਆਇਆ ਹੁਕਮਿ ਸਮਾਇਆ॥ ਹੁਕਮੇ ਦੀਸੈ ਜਗਤੁ ਉਪਾਇਆ॥ ਹੁਕਮੇ ਸੁਰਗੁ ਮਛੁ ਪਇਆਲਾ ਹੁਕਮੇ ਕਲਾ ਰਹਾਇਦਾ ॥ ੧੦ ॥ (ਪੰਨਾ ੧੦੩੭)

ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਸਰਬ ਵਿਆਪੀ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਬੁੱਝ ਕੇ ਅਪਣਾ ਜੀਵਨ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲ ਲਵੇ ਤਾਂ ਮਨ ਵਿਚ ਹੳਮੈਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ ਊਹੋ ਕੂੜੀ ਹਉਮੈਂ ਜਿਸ ਦੀ ਦੀਵਾਰ ਜੀਵ ਨੇ ਤੋੜਨੀ ਹੈ ਸਚਿਆਰਾ ਬਣਨ ਲਈ।

ਨਾਨਕ ਹੁਕਮੈ ਜੇ ਬੁਝੈ ਤ ਹਉਮੈ ਕਹੈ ਨ ਕੋਇ॥ ੨ ॥ ((ਜਪੁਜੀ ਪਉੜੀ ੨, ਪੰਨਾ ੧)
ਜੇ ਸੱਚਾ ਸਤਿਗੁਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਹੀ ਹੁਕਮ ਵਿਚ ਬਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜੀਵ ਦੀ ਘਾਲ ਥਾਇਂ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਹਉਮੈਂ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਛੁੱਟਦੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਹਉਮੈਂ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:

ਸਤਿਗੁਰਿ ਮਿਲਿਐ ਹੁਕਮੁ ਬੁਝੀਐ ਤਾਂ ਕੋ ਆਵੈ ਰਾਸਿ॥ਆਪਿ ਛੁਟੇ ਨਹ ਛੂਟੀਐ ਨਾਨਕ ਬਚਨਿ ਬਿਣਾਸੁ ॥ ੧ ॥ (ਪੰਨਾ ੧੨੮੯)

ਉਸ ਗੁਰਸਿਖ ਦੇ ਭਾਗ ਪੂਰੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਸ਼ਬਦ (ਭਾਵ ਨਾਮ) ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ । ਸੱਚਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਹਉਮੈ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦਾ ਜਤ ਪਤ ਸੁਰਖਿਅਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪੂਰੈ ਭਾਗਿ ਗੁਰ ਸਬਦਿ ਪਛਾਤਾ॥ ਜਤਿ ਪਤਿ ਸਚੁ ਸਚਾ ਸਚੁ ਸੋਈ ਹਉਮੈ ਮਾਰਿ ਮਿਲਾਇਦਾ॥ ੯ ॥ (ਪੰਨਾ ੧੦੬੨)

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੁਕਮ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਰੋਂਦੇ ਨਹੀਂ ਭਾਵ ਹਤਾਸ਼ ਨਿਰਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਨਾਉ ਪਰੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:

ਜਿਨੀ ਪਛਾਤਾ ਹੁਕਮੁ ਤਿਨੑ ਕਦੇ ਨ ਰੋਵਣਾ॥ ਨਾਉ ਨਾਨਕ ਬਖਸੀਸ ਮਨ ਮਾਹਿ ਪਰੋਵਣਾ॥ ੧੮॥ (ਸਲੋਕ ਮਃ ੫: ਪੰਨਾ ੫੨੩)

ਹੇ ਅਪਹੁੰਚ, ਸਮਝੋਂ ਪਰੇ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ, ਤੇਰਾ ਅੰਤ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਤੈਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਨੁਖ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਆਪਾ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜੋ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਗੁਰ ਮਤ ਦੇ ਕੇ ਬੁਝਾਉਂਦਾ ਹੈਂ।ਪਤਾਲ ਪੁਰੀਆਂ, ਹਰ ਥਾਂ ਪਸਰੀ ਜੋਤ ਤੇ ਤੇਰੇ ਰਚੇ ਸਾਰੇ ਅਕਾਰ ਸਭਨਾਂ ਵਿਚ ਤੇਰਾ ਸਖਤ ਹੁਕਮ ਵਰਤਦਾ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਹੁਕਮੋਂ ਸਭ ਰਚੇ ਜਾਦੇ ਹਨ ਤੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਢਾਹੇ ਜਾਦੇ ਹਨ, ਤੇਰਾ ਹੁਕਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੀਵ ਤੇਰੇ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹੁਕਮ ਉਹ ਹੀ ਬੁਝ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਤੇਰੀ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਸਿਫਤ ਸਲਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਅਪਹੁੰਚ, ਸਮਝੋਂ ਪਰੇ, ਵੇਪਰਵਾਹ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਤੂੰ ਜੇਹੀ ਮਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ ਤੇਹੀ ਸਮਝ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਆਪੇ ਅਪਣਾ ਨਾਮ ਬੁਝਾਉਂਦਾ ਹੈਂ।

ਅਗਮ ਅਗੋਚਰੁ ਅਲਖ ਅਪਾਰਾ ॥ ਕੋਇ ਨ ਜਾਣੈ ਤੇਰਾ ਪਰਵਾਰਾ ॥ ਆਪਣਾ ਆਪੁ ਪਛਾਣਹਿ ਆਪੇ ਗੁਰਮਤੀ ਆਪਿ ਬੁਝਾਇਦਾ ॥ ੪ ॥ ਪਾਤਾਲ ਪੁਰੀਆ ਲੋਅ ਆਕਾਰਾ ॥ ਤਿਸੁ ਵਿਚਿ ਵਰਤੈ ਹੁਕਮੁ ਕਰਾਰਾ ॥ ਹੁਕਮੇ ਸਾਜੇ ਹੁਕਮੇ ਢਾਹੇ ਹੁਕਮੇ ਮੇਲਿ ਮਿਲਾਇਦਾ ॥ ੫ ॥ ਹੁਕਮੈ ਬੂਝੈ ਸੁ ਹੁਕਮੁ ਸਲਾਹੇ ॥ ਅਗਮ ਅਗੋਚਰ ਵੇਪਰਵਾਹੇ ॥ ਜੇਹੀ ਮਤਿ ਦੇਹਿ ਸੋ ਹੋਵੈ ਤੂ ਆਪੇ ਸਬਦਿ ਬੁਝਾਇਦਾ ॥ ੬ ॥ (ਪੰਨਾ ੧੦੬੦-੧੦੬੧)

ਅਪਣੀ ਹਉਮੈਂ ਵਿਚ ਮੈਂ ਮੂਰਖ ਜਾਂ ਸਿਆਣਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਮੋਖਸ਼-ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰਕ ਹਉਮੈ ਭਰੀ ਪਈ ਹੈ ਤੇ ਮਾਇਆ ਨੇ ਹੀ ਹਉਮੈਂ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿਚ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ।ਹਉਮੈ ਕਰਕੇ ਹੀ ਦੁਬਾਰਾ ਜੀਵਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਹਉਮੈਂ ਦੀ ਨਵਿਰਤੀ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਰਬ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਦਰ ਮਿਲੇਗਾ।ਰੱਬੀ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਅਗਿਆਨੀ ਬੰਦਾ ਬਕਦਾ-ਬੋਲਦਾ ਤੇ ਝਗੜਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰੱਬ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਸਮਤ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਦਾ ਰੱਬ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਰੱਬ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।

ਹਉ ਵਿਚਿ ਮੂਰਖੁ ਹਉ ਵਿਚਿ ਸਿਆਣਾ ॥ਮੋਖ ਮੁਕਤਿ ਕੀ ਸਾਰ ਨ ਜਾਣਾ ॥ ਹਉ ਵਿਚਿ ਮਾਇਆ ਹਉ ਵਿਚਿ ਛਾਇਆ ॥ ਹਉਮੈ ਕਰਿ ਕਰਿ ਜੰਤ ਉਪਾਇਆ ॥ ਹਉਮੈ ਬੂਝੈ ਤਾ ਦਰੁ ਸੂਝੈ ॥ ਗਿਆਨ ਵਿਹੂਣਾ ਕਥਿ ਕਥਿ ਲੂਝੈ ॥ ਨਾਨਕ ਹੁਕਮੀ ਲਿਖੀਐ ਲੇਖੁ ॥ ਜੇਹਾ ਵੇਖਹਿ ਤੇਹਾ ਵੇਖੁ ॥ ੧ ॥ (ਮ: ੧, ਪੰਨਾ ੪੬੬)

ਹਉਮੈ ਤੇ ਘੁਮੰਡ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਨਸਾਨ ਵਿਵੇਕ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਪ੍ਰਾਣੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਰੀਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਉਸਨੂੰ ਸਤਿਨਾਮ ਦਾ ਭੋਜਨ ਬਖਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਰਾਤ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਰੱਜਿਆ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਇਹੋ ਸੱਚੀ ਘਾਲ ਹੈ।ਜੋ ਰਜ਼ਾ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਦੇ ਭਾਣੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮੁਸੀਬਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ।ਜੋ ਰੱਬ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸਤਿਨਾਮ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੋਟਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਝੂਠਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਜਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰੱਬੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿਚ ਤਾਂ ਖਰੇ ਹੀ ਸੰਭਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸੱਚਾ ਸੌਦਾ ਪਾਈਦਾ ਹੈ।ਰੱਬ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿਚ ਖੋਟੇ ਸਿਕੇ ਦਿਸਦੇ ਹੀ ਨਹੀਂ ਖੋਟੇ ਤਾਂ ਦੁਬਾਰਾ ਢਲਣ ਲਈ ਫਿਰ ਅੱਗ ਵਿਚ ਪਾਏ ਜਾਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ ਉਹ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹਨ।ਇਕੋ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਬ੍ਰਿਛ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰੂਪੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਫਲ ਚੱਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਉਹ ਸੱਚ ਵਿਚ ਸਮਾਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਭ ਰੱਬੀ ਰਸ ਮਾਣਦੀ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਕੋਈ ਭਰਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਨਾ ਹੀ ਰੱਬੀ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਭੇਦ।ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਰਾਹੀਂ ਤੇ ਸੰਜੋਗਾਂ ਸਦਕਾ ਇਨਸਾਨ ਜਹਾਨ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਵਿਚ ਹੀ ਚਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਔਗੁਣਹਾਰੇ ਨੂੰ ਗੁਣ ਤੇ ਸੱਚੇ ਨਾਮ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਹਉਮੈ ਗਰਬ ਗਵਾਈਐ ਪਾਈਐ ਵੀਚਾਰੁ ॥ ਸਾਹਿਬ ਸਿਉ ਮਨੁ ਮਾਨਿਆ ਦੇ ਸਾਚੁ ਅਧਾਰੁ ॥ ੨ ॥ ਅਹਿਨਿਸਿ ਨਾਮਿ ਸੰਤੋਖੀਆ ਸੇਵਾ ਸਚੁ ਸਾਈ ॥ ਤਾ ਕਉ ਬਿਘਨੁ ਨ ਲਾਗਈ ਚਾਲੈ ਹੁਕਮਿ ਰਜਾਈ ॥ ੩ ॥ ਹੁਕਮਿ ਰਜਾਈ ਜੋ ਚਲੈ ਸੋ ਪਵੈ ਖਜਾਨੈ ॥ ਖੋਟੇ ਠਵਰ ਨ ਪਾਇਨੀ ਰਲੇ ਜੂਠਾਨੈ ॥ ੪ ॥ ਨਿਤ ਨਿਤ ਖਰਾ ਸਮਾਲੀਐ ਸਚੁ ਸਉਦਾ ਪਾਈਐ ॥ ਖੋਟੇ ਨਦਰਿ ਨ ਆਵਨੀ ਲੇ ਅਗਨਿ ਜਲਾਈਐ ॥ ੫ ॥ ਜਿਨੀ ਆਤਮੁ ਚੀਨਿਆ ਪਰਮਾਤਮੁ ਸੋਈ ॥ ਏਕੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਿਰਖੁ ਹੈ ਫਲੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਹੋਈ ॥ ੬ ॥ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਫਲੁ ਜਿਨੀ ਚਾਖਿਆ ਸਚਿ ਰਹੇ ਅਘਾਈ ॥ ਤਿੰਨਾ ਭਰਮੁ ਨ ਭੇਦ ਹੈ ਹਰਿ ਰਸਨ ਰਸਾਈ ॥ ੭ ॥ ਹੁਕਮਿ ਸੰਜੋਗੀ ਆਇਆ ਚਲੁ ਸਦਾ ਰਜਾਈ ॥ ਅਉਗਣਿਆਰੇ ਕਉ ਗੁਣੁ ਨਾਨਕੈ ਸਚੁ ਮਿਲੈ ਵਡਾਈ ॥ ੮ ॥ ੨੦ ॥ (ਆਸਾ ੧, ਪੰਨਾ ੪੨੧)

ਹਉਮੈ ਦੀ ਜ਼ਾਤ ਹੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ ਕਿ ਬੰਦਾ ਸਿਰਫ ਅਪਣੇ ਬਾਰੇ ਹੀ ਸੋਚਦਾ ਸਮਝਦਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਉਮੈਂ ਦੇ ਇਸੇ ਬੰਨਣ ਸਦਕਾ ਬੰਦਾ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕੇ ਜੂਨਾਂ ਵਿਚ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਉਮੈਂ ਕਿਥੋਂ ੳਪੁਜਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕੀ ਸੰਜਮ ਕੀਤੇ ਤੇ ਇਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ? ਹਉਮੈ ਤਾਂ ਰੱਬ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬੰਦਾ ਧੰਦਿਆਂ ਵਿਚ ਭਜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।ਹਉਮੈਂ ਬੜੀ ਲੰਬੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਵਿਚ ਹੈ। ਜੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਅਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰੇ ਤਾਂ ਜੀਵ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ਬਦ ਭਾਵ ਨਾਮ ਕਮਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਰੇ ਸੁਣੋ ਨਾਮ ਜਪਣ ਰਾਹੀਂ ਹਉਮੈਂ ਉਪਰ ਕਾਬੂ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਹਉਮੈ ਏਹਾ ਜਾਤਿ ਹੈ ਹਉਮੈ ਕਰਮ ਕਮਾਹਿ ॥ ਹਉਮੈ ਏਈ ਬੰਧਨਾ ਫਿਰਿ ਫਿਰਿ ਜੋਨੀ ਪਾਹਿ ॥ ਹਉਮੈ ਕਿਥਹੁ ਊਪਜੈ ਕਿਤੁ ਸੰਜਮਿ ਇਹ ਜਾਇ ॥ ਹਉਮੈ ਏਹੋ ਹੁਕਮੁ ਹੈ ਪਇਐ ਕਿਰਤਿ ਫਿਰਾਹਿ ॥ ਹਉਮੈ ਦੀਰਘ ਰੋਗੁ ਹੈ ਦਾਰੂ ਭੀ ਇਸੁ ਮਾਹਿ॥ਕਿਰਪਾ ਕਰੇ ਜੇ ਆਪਣੀ ਤਾ ਗੁਰ ਕਾ ਸਬਦੁ ਕਮਾਹਿ ॥ ਨਾਨਕੁ ਕਹੈ ਸੁਣਹੁ ਜਨਹੁ ਇਤੁ ਸੰਜਮਿ ਦੁਖ ਜਾਹਿ ॥ ੨ ॥ (ਮ: ੨, ਪੰਨਾ ੪੬੬)

ਹਉਮੈਂ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਬੰਦਾ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਨਹੀਂ ਸਮਝ ਸਕਦਾ।ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਗੁਰੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਦੂਆਰਾ ਸਾਈਂ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਈ ਹੈ।‘ਮੈਂ’ ‘ਮੇਰੀ’ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਸੱਚਾ ਸਤਿਗੁਰ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।ਹਉਮੈਂ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪਰਮਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਉਮੈਂ ਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਆਏ ਰਾਜੇ ਬੜੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਚੜ੍ਹਾਈਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਉਮੈ ਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਉਹ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਜੰਮਣ ਮਰਨ ਤੇ ਫਿਰ ਜੰਮਣ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸੋਚਣ ਸਮਝਣ ਨਾਲ ਹੀ ਹਉਮੈ ਦੀ ਨਵਿਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਅਪਣੇ ਚੰਚਲ ਮਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ ਉਹ ਅਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੇ ਪੰਜ ਵਿਸ਼ੇ ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਮੋਹ ਤੇ ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੱਚਾ ਨਾਮ ਹੈ ਉਹ ਰਬ ਦੇ ਮਹਿਲੀਂ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਹਉਮੈ ਕਰਤ ਭੇਖੀ ਨਹੀ ਜਾਨਿਆ ॥ ਗੁਰਮੁਖਿ ਭਗਤਿ ਵਿਰਲੇ ਮਨੁ ਮਾਨਿਆ ॥ ੧ ॥ ਹਉ ਹਉ ਕਰਤ ਨਹੀ ਸਚੁ ਪਾਈਐ ॥ ਹਉਮੈ ਜਾਇ ਪਰਮ ਪਦੁ ਪਾਈਐ ॥ ੧ ॥ ਰਹਾਉ ॥ ਹਉਮੈ ਕਰਿ ਰਾਜੇ ਬਹੁ ਧਾਵਹਿ ॥ ਹਉਮੈ ਖਪਹਿ ਜਨਮਿ ਮਰਿ ਆਵਹਿ ॥ ੨ ॥ ਹਉਮੈ ਨਿਵਰੈ ਗੁਰ ਸਬਦੁ ਵੀਚਾਰੈ ॥ ਚੰਚਲ ਮਤਿ ਤਿਆਗੈ ਪੰਚ ਸੰਘਾਰੈ ॥ ੩ ॥ ਅੰਤਰਿ ਸਾਚੁ ਸਹਜ ਘਰਿ ਆਵਹਿ ॥ ਰਾਜਨੁ ਜਾਣਿ ਪਰਮ ਗਤਿ ਪਾਵਹਿ ॥ ੪ ॥ (ਗਉੜੀ ਮ: ੧, ਪੰਨਾ ੨੨੬)

ਹਉਮੈ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਬੰਧਨਾਂ ਵਿਚ ਜਕੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਆਵਾਗਮਨ ਵਿਚ ਭਟਕਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ: ਨਾਮ ਜਪਣ ਨਾਲ ਹੀ ਭਗਤ ਸੁੱਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ:

ਹਉਮੈ ਬੰਧਨ ਬੰਧਿ ਭਵਾਵੈ ॥ ਨਾਨਕ ਰਾਮ ਭਗਤਿ ਸੁਖੁ ਪਾਵੈ ॥ ੮ ॥ ੧੩ ॥ (ਗਉੜੀ ਮ: ੧, ਪੰਨਾ ੨੨੭)

ਸਾਰ:
ਉਸਦਾ ਹੁਕਮ ਕੀ ਹੈ ਇਹ ਤਾਂ ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਬੇਅੰਤ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਹੁਕਮ ਵੀ ਬੇਅੰਤ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਥੋੜਾ ਬਹੁਤ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਜੋ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਆਕਾਰ, ਪਦਾਰਥ, ਜੀਵ ਹੋਏ, ਹਨ ਜਾਂ ਹੋਣਗੇ ਸਭ ਉਸੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਏ ਹਨ ਤੇ ਹੋਣਗੇ। ਉਸ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਮਿਹਰ ਸਦਕਾ ਹੁਕਮ ਬੁਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੂਲ ਤੱਤ (ਅਸਲੀਅਤ) ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਬ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨਣਾ, ਉਸਦੀ ਰਜ਼ਾ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ, ਉਸਦਾ ਭਾਣਾ ਮਿਠਾ ਕਰਕੇ ਮੰਨਣਾ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ-ਰਜ਼ਾ ਵਿਚ ਰਹਿਣਾ ਹੈ।ਹੁਕਮ ਪਛਾਨਣ ਲਈ ਗੁਰਮੁਖ ਹੋਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਜੋ ਸਤਿਗੁਰ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨ ਕੇ ਉਸ ਵਿਚ ਸਮਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਜੋ ਉਸਦਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਭਾਵ ਨਾਮ ਜਪਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੱਚੇ ਵਿਚ ਮਿਲਕੇ ਉੇਸ ਵਿਚ ਸਮਾ ਜਾਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਹੀਏ? ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਕਾਰ ਨੂੰ ਬਿਆਨਿਆਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਉਹ ਤਾਂ ਆਪ ਹੀ ਅਕੱਥ ਹੈ ਭਾਵ ਬਿਆਨੋ ਬਾਹਰ ਹੈ । ਉਸ ਅਕੱਥ ਕਥਾ ਸੁਣੇ ਤੇ ਤਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਿਧੀਆਂ, ਸਿਧੀਆਂ, ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਸਾਰੇ ਸੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਅਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੋਈ ਉਤਮ ਪੁਰਖ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੀਚ ਬਣਦਾ ਹੈ।ਜੇ ਕੋਈ ਆਪ ਹੀ ਨੀਚ ਤੋਂ ਉਤਮ ਬਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਨੀਚਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਉਤਮ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਨੀਚ ਕਹੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਉਤਮਤਾ ਹੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਜੀਵ ਅਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁਕਮ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਲੇਖਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਭਾਵੇਂ ਫਲ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਹੁਕਮ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਕਰਮ ਅਪਣੇ ਆਪ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਇਨਸਾਨ ਉੱਚਾ ਜਾਂ ਨੀਚ ਵਰਤਾਉ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਿਹਰ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਜੀਵ ਨੂੰ ਅਪਣੇ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਗੁਰਮੁਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬੰਧਨ ਤੋੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਅਪਣੇ ਟਿਕਾਣੇ ਤੇ ਲਗਦਾ ਹੈ।ਹੁਕਮੋਂ ਹੀ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁਖ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਕਰਕੇ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।ਕਈਆਂ ਉਪਰ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਮਿਹਰ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਦਕਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਣਮੰਗੀਆਂ ਮੁਰਾਦਾਂ ਵੀ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਨਾਮ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼, ਧਿਆਨ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼, ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਸਭ ਉਸੇ ਦੀ ਮਿਹਰ ਸਦਕਾ ਹੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।​

 

[P J Singh]

Thank you Dr. Grewal, a lot to digest thanks to your hard work and extensive knowledge. Will review and may come back with some constructive and meaningful dialogue. Gurbani is indeed a subject of thoughtful reflection ( Bibak Budh) and I see this in this thread. Thanks

 

[swarn bains]

dr sahib, you are great

 

[Dalvinder Singh Grewal]

Thanks. You may like to read my book on the subject and also Japuji explained in Sri Guru Granrth Sahib

 

[Ajmer singh Randhawa]

ਜੀਵਨ ਮਕਸਦ

ਡਾ: ਦਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗ੍ਰੇਵਾਲ​

ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਮਨੁਖਾ ਜੀਵਨ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜਗ ਤੇ ਆ ਕੇ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਪੁੱਠੇ-ਸਿੱਧੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਗਲਤਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਵੀ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਾਂ ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਰਨਾ ਕੀ ਹੈ:

ਪ੍ਰਾਣੀ ਤੂੰ ਆਇਆ ਲਾਹਾ ਲੈਣਿ ॥ ਲਗਾ ਕਿਤੁ ਕੁਫਕੜੇ ਸਭ ਮੁਕਦੀ ਚਲੀ ਰੈਣਿ ॥ 1॥ (ਬਿਲਾਵਲ, ਮ:5, ਪੰਨਾ 43)

ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਅਸੀਂ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਵਾਅਦੇ ਵੀ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਾਂ।ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।ਬਸ ਬਿਨਾਂ ਮਕਸਦ ਜੀਵਨ ਬਿਰਥਾ ਹੀ ਲੰਘਦਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਨਾਂ ਹੀ ਸਾਡਾ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਨਾਲ ਵਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਸਾਡਾ ਮਕਸਦ ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦੱਸੇ ? ਸਾਨੂੰ ਸਹੀ ਜਵਾਬ ਦੇਵੇ।ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਤਾਂ ਉਹ ਹੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪ ਪਤਾ ਹੋਵੇ।ਅਖਾਣ ਹੈ “ਗੁਰੂ ਬਿਨਾਂ ਗਤ ਨਹੀਂ” ਸੋ ਸਾਡਾ ਜੀਵਨ ਮਕਸਦ ਕੀ ਹੈ ਤੇ ਅਸੀਂ ਕਰਨਾ ਕੀ ਹੈ ਇਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਣੀ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣੀ:

ਬਿਨੁ ਗੁਰ ਕਿਨੈ ਨ ਪਾਇਓ ਬਿਰਥਾ ਜਨਮੁ ਗਵਾਇ ॥ (ਸਿਰੀ ਰਾਗ, ਮ:3, ਪੰਨਾ 33)

ਸੋ ਬਿਰਥਾ ਜਨਮ ਗਵਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਸਾਨੂੰ ਕਾਮਲ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਸਹੀ ਮਾਰਗ ਪਾਉਣਾ ਹੈ।

ਗੁਰ ਤੇ ਮਾਰਗੁ ਪਾਈਐ ਚੂਕੈ ਮੋਹੁ ਗੁਬਾਰੁ ॥ (ਸਿਰੀ ਰਾਗ, ਮ:3, ਪੰਨਾ 33)

ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਮੋਹ ਹੈ ਜਿਸਦੇ ਹਨੇਰ-ਗੁਬਾਰ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣਾ ਹੈ:

ਤ੍ਰੈ ਗੁਣ ਸਭਾ ਧਾਤੁ ਹੈ ਦੂਜਾ ਭਾਉ ਵਿਕਾਰੁ ॥ (ਸਿਰੀ ਰਾਗ, ਮ: 3, ਪੰਨਾ 33)

ਇਹ ਭਾਉ-ਪਿਆਰ ਜੋ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ (ਰਜੋ, ਤਮੋ, ਸਤੋ ਗੁਣ) ਨਾਲ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਅਸਲੀ ਮਾਰਗ ਮਾਇਆ ਦੇ ਗਰਦ-ਗੁਬਾਰ ਵਿਚ ਗੁਆਚ ਗਿਆ ਹੈ।ਇਸੇ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਗੁਬਾਰ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੋਹ ਗੁਬਾਰ ਕਿਵੇਂ ਖਤਮ ਹੋਵੇ।ਇਹ ਤ੍ਰੈ-ਗੁਣੀ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਨਾਲੋਂ ਨਾਤਾ ਤਾਂ ਸੱਚੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆਂ ਅਤੇ ਉਸੁ ਦੇ ਦੱਸੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਚੱਲਣ ਨਾਲ ਹੀ ਛੁੱਟਣਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਣੀ ਹੈ ।ਇਹ ਰਸਤਾ ਹੈ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਨਾਮ-ਮਾਰਗ ਦਾ:

ਸਬਦਿ ਮਰੈ ਤਾ ਉਧਰੈ ਪਾਏ ਮੋਖ ਦੁਆਰੁ ॥ (ਸਿਰੀ ਰਾਗ, ਮ: 3, ਪੰਨਾ 33)

ਸੱਚੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆਂ ਹੀ ਇਹ ਤੈ੍ਰਗੁਣ ਛੁੱਟਣਗੇ ਤੇ ਚੌਥੇ ਪਦ ਤੇ ਪਹੁੰਚਕੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਦੁਆਰਾ ਮਿਲੇਗਾ:

ਸਤਗੁਰਿ ਮਿਲਿਐ ਤ੍ਰਿਕੁਟੀ ਛੂਟੈ ਚਉਥੈ ਪਦਿ ਮੁਕਤਿ ਦੁਆਰੁ ॥ 2 ॥ ॥ (ਸਿਰੀ ਰਾਗ, ਮ: 3, ਪੰਨਾ 33)

ਪਰ ਗੁਰੂ ਲੱਭੀਏ ਕਿਥੋਂ? ਜੋ ਭੁੱਲੇ ਨੂੰ ਰਸਤਾ ਵਿਖਾਵੇ, ਤ੍ਰੈਗੁਣਾਂ ਤੋਂ, ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਛੁਡਵਾਵੇ, ਅਜਿਹਾ ਗੁਰੂ ਤਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ

ਭੂਲੇ ਮਾਰਗੁ ਜਿਨਹਿ ਬਤਾਇਆ ॥ ਐਸਾ ਗੁਰੁ ਵਡਭਾਗੀ ਪਾਇਆ ॥ 1 ॥ (ਬਿਲਾਵਲੁ ਮ: 5, ਪੰਨਾ 803-804)

ਅਸੀਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਂ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਸਦਾ-ਸਦੀਵੀ ਸੱਚਾ ਗੁਰੂ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੱਚਾ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਸਾਨੂੰ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਭੁਲੇ ਭਟਕਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹੋਂ ਹਟਾਕੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ:
ਭਈ ਪਰਾਪਤਿ ਮਾਨੁਖ ਦੇਹੁਰੀਆ ॥ ਗੋਬਿੰਦ ਮਿਲਣ ਕੀ ਇਹ ਤੇਰੀ ਬਰੀਆ॥ (ਆਸਾ ਮ: 5, ਪੰਨਾ 12)

ਸੋ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿਤਾ, “ਇਸ ਮਿਲੇ ਜੀਵਨ ਹੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮਿਲਣਾ” । ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ? ਇਸ ਦੀ ਸੇਧ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ: ‘ਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ’ ਸੱਚੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਦਇਆ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਮਿਹਰ ਪਵੇਗੀ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ, ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਤੇ ਫਿਰ ਪਾਉਣ ਦਾ ਅਵਸਰ ਮਿਲੇਗਾ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ (ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਉਸੇ ਜਨ ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਉਪਰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੋਵੇ:

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਸੋਈ ਜਨੁ ਪਾਏ ਜਿਨ ਕਉ ਕਿਰਪਾ ਤੁਮਾਰੀ ।। (ਪੰਨਾ ੫੦੬)

ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ (ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਸਦਕਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਛੂਟੀਐ ਕਿਰਪਾ ਆਪ ਕਰੇਇ।। (ਪੰਨਾ ੯੩੪)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਨਦਰਿ ਨਿਹਾਰਾ।। (ਪੰਨਾ ੧੦੬)

ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ (ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਸਦਕਾ ਸਾਰੀ ਪੁੱਠੀ ਮੱਤ ਖਤਮ ਹੋ ਹੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਨ ਦਾ ਭਰਮ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਉਮੈ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ:

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਦੁਰਮਤਿ ਖੋਈ।। (ਪੰਨਾ ੩੫੭)
ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਭਰਮ ਕਾ ਨਾਸੁ।। (ਪੰਨਾ ੨੯੪)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਹਉਮੈ ਜਾਇ।।(ਪੰਨਾ ੬੬੬)

ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ (ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਸਦਕਾ ਜਨ ਆਪਾ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਉਹ ਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸ ਲਈ ਜਨਮਿਆ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਕਮਲ ਖਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿਣ ਦਾ ਵੱਲ ਆ ਜਾਦਾ ਹੈ:

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਆਪੁ ਪਛਾਣੈ।। (ਪੰਨਾ ੮੮)

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਆਪੁ ਪਛਾਣੈ ਕਮਲੁ ਬਿਗਸੈ ਬੁਧਿ ਤਾਹਾ ਰੇ।।(ਪੰਨਾ ੧੦੫੬)

ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ (ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਸਦਕਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਸੱਚ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਦਵਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ:

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਜਾਨਿਆ।। (ਪੰਨਾ ੬੫੭)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਬੁਝਿਆ ਜਾ ਵੇਖਾ ਹਰਿ ਇਕੁ ਹੈ ਹਰਿ ਬਿਨੁ ਅਵਰੁ ਨ ਕੋਈ।। (ਪੰਨਾ ੧੧੩੨)

ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ (ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਸਦਕਾ ਜਿਸ ਨੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਖਾਣ ਹੋ ਗਿਆ

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਬ੍ਰਹਮ ਪਛਾਤਾ ਨਾਨਕ ਗੁਣੀ ਗਹੀਰਾ।। (ਪੰਨਾ ੭੭੩)

ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ (ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਸਦਕਾ ਜੀਵ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਕਰਤਾ ਇਕੋ ਨੂੰ ਹੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਮਨ ਦੀ ਹਰ ਸ਼ਕ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹੋਰ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ:

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਏਕੋ ਜਾਣੈ।।(ਪੰਨਾ ੬੬੨)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਏਕੋ ਜਾਣੈ ਚੂਕੈ ਮਨਹੁ ਅੰਦੇਸਾ।।(ਪੰਨਾ ੧੨੫੭)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਏਕੋ ਜਾਣਹਿ ਤਾਂ ਦੂਜਾ ਭਾਉ ਨ ਹੋਈ।।(ਪੰਨਾ ੪੪੧)

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸੁਖਮਨੀ ਵਿਚ ਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਸਲੋਕ ਵਿਚ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਗੁਰਦੇਵ ਮੰਨ ਕੇ ਕਿਰਪਾ (ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਰਾਹੀਂ ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧ ਲੋਭ ਮੋਹ ਹੰਕਾਰ ਮਿਟਾਉਣ ਦੀ ਜਾਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ:

ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧੁ ਅਰੁ ਲੋਭ ਮੋਹ ਬਿਨਸਿ ਜਾਇ ਅਹੰਮੇਵ ॥ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਭ ਸਰਣਾਗਤੀ ਕਰਿ ਪ੍ਰਸਾਦੁ ਗੁਰਦੇਵ ॥ ੧ ॥(ਪੰਨਾ ੨੬੯)

ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ (ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਸਦਕਾ ਜਨ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਜਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਚ ਦਾ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੱਚ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਸੁੱਖ ਮਿਲਣ ਲਗਦਾ ਹੈ:

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਉਬਰੇ ਹਰਿ ਕੀ ਸਰਣਾਈ ।। (ਪੰਨਾ ੧੦੧੧)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਸਚੁ ਨਦਰੀ ਆਵੈ ਸਚੇ ਹੀ ਸੁਖੁ ਪਾਵਣਿਆ।। (ਪੰਨਾ ੧੨੦)

ਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ? ਗੁਰੁ ਦੀ ਮਿਹਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ?ਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਜਪਿਆਂ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫਤ ਸਲਾਹ ਕੀਤਿਆ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ;

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਨਾਮ ਪਿਆਰੁ ।। (ਪੰਨਾ ੧੧੭੫)
ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਵਸੈ ਮਨਿ ਆਇ।। (ਪੰਨਾ ੩੬੨)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਸਮਾਲਿ ।। (ਪੰਨਾ ੧੧੨੯)

ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਿਹਰ ਹੋਵੇਗੀ ਤਾਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਜਪਣ ਲਈ ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਜਪੁ’ ਜਪਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ (ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਸਦਕਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿਆਰਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਚ ਨਾਲ ਚਿੱਤ ਜੁੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੱਚੇ ਵਿਚ ਸਮਾਉਂਦਾ ਹੈ:

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਉਬਰੇ ਸਚਾ ਨਾਮੁ ਸੰਮਾਲਿ।। (ਪੰਨਾ ੧੦੦੯)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਸਚਿ ਚਿਤੁ ਲਾਏ।। (ਪੰਨਾ ੧੧੨)

ਜਪਣਾ ਕੀ ਹੈ? ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਵੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚੋਂ ਗੁਰੁ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਪਹਿਲਾਂ ਸਵਾਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਜਵਾਬ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ । ਹੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਕਿਹੜਾ ਰੂਪ ਅਰਾਧਾਂ?ਕਿਹੜਾ ਜੋਗ ਲੈ ਕੇ ਕਾਇਆ ਸਾਧਾਂ?ਤੇਰੇ ਕਿਹੜੇ ਗੁਣ ਲੈ ਕੇ ਗਾਵਾਂ?ਹੇ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਮੇਸ਼ਵਰ ਕਿਹੜੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਰਿਝਾਵਾਂ?ਤੇਰੀ ਕਿਹੜੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂ?ਕਿਹੜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਇਹ ਭਵਜਲ ਤਰਾਂ?ਕਿਹੜਾ ਤਪ ਕਰਾਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਤਪ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ?ਕਿਹੜੇ ਨਾਮ ਜਪੇ ਤੇ ਹਉਮੈਂ ਦੀ ਮੈਲ ਉਤਰੇ?

ਕਵਨ ਰੂਪੁ ਤੇਰਾ ਆਰਾਧਉ ॥ ਕਵਨ ਜੋਗ ਕਾਇਆ ਲੇ ਸਾਧਉ ॥ ੧ ॥ ਕਵਨ ਗੁਨੁ ਜੋ ਤੁਝੁ ਲੈ ਗਾਵਉ ॥ ਕਵਨ ਬੋਲ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਰੀਝਾਵਉ ॥ ੧ ॥ ਰਹਾਉ ॥ ਕਵਨ ਸੁ ਪੂਜਾ ਤੇਰੀ ਕਰਉ ॥ ਕਵਨ ਸੁ ਬਿਧਿ ਜਿਤੁ ਭਵਜਲ ਤਰਉ ॥ ੨ ॥ ਕਵਨ ਤਪੁ ਜਿਤੁ ਤਪੀਆ ਹੋਇ ॥ ਕਵਨੁ ਸੁ ਨਾਮੁ ਹਉਮੈ ਮਲੁ ਖੋਇ ॥ ੩ ॥ (ਗਉੜੀ ਮ.੫, ਪੰਨਾ ੧੮੬)

ਗੁਰੂ ਜੀ ਅਗੇ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੇ ਮੇਰੇ ਮਨ! ਜੋ ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਹੈ ਸਦਾ ਸਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਜਪੋ, ਮਨ ਵਿਚ ਧਿਆਓ। ਮਨ ਨੂੰ ਉਸ ਉਪਰ ਹੀ ਆਸ਼ਾ ਰਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਉਸੇ ਦਾ ਹੀ ਆਦਿ ਜੁਗਾਦਿ ਤੋਂ ਭਰੋਸਾ ਬਣਿਆ ਹੋiੲਆ ਹੈ।ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਵਿਚੋਂ ਸਦਾ ਸੁੱਖ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਉਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਗਾਉਣਾ ਹੈ।

ਰੇ ਮਨ ਮੇਰੇ ਤੂੰ ਤਾ ਕਉ ਸੇਵਿ ॥ ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਅਪਰੰਪਰ ਦੇਵ ॥ ੨ ॥ ਤਿਸੁ ਊਪਰਿ ਮਨ ਕਰਿ ਤੂੰ ਆਸਾ ॥ ਆਦਿ ਜੁਗਾਦਿ ਜਾ ਕਾ ਭਰਵਾਸਾ ॥ ੩ ॥ ਜਾ ਕੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਸਦਾ ਸੁਖੁ ਹੋਇ ॥ ਨਾਨਕੁ ਗਾਵੈ ਗੁਰ ਮਿਲਿ ਸੋਇ॥ ੪ ॥ ੩੯ ॥ ੧੦੮ ॥ (ਗਉੜੀ ਮ. ੫, ਪੰਨਾ ੧੮੮)

ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਦਾ ਇਕੋ ਨਾਮ ਹੀ ਜਪਣਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਦੁਨਿਆਵੀ ਕੰਮ ਅਸਲੀ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਭਾਵ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਾਉਂਦੇ:

ਜਪਹੁ ਤ ਏਕੋ ਨਾਮਾ ॥ ਅਵਰਿ ਨਿਰਾਫਲ ਕਾਮਾ ॥ 1 ॥ (ਸੂਹੀ ਮ:5, ਪੰਨਾ 728)
ਜਪਹਿ ਤ ਸਾਚਾ ਏਕੁ ਮੁਰਾਰੇ ॥ ॥(ਵਡਹੰਸ ਮ:1, ਪੰਨਾ 567)

ਨਾਮ ਜਪਣਾ ਕਿਵੇਂ ਹੈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਰਾਹ ਦਰਸਾਊ ਹੈ:

ਗੁਰ ਸਤਿਗੁਰ ਕਾ ਜੋ ਸਿਖੁ ਅਖਾਏ ਸੁ ਭਲਕੇ ਉਠਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਵੈ ॥ ਉਦਮੁ ਕਰੇ ਭਲਕੇ ਪਰਭਾਤੀ ਇਸਨਾਨੁ ਕਰੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਰਿ ਨਾਵੈ ॥ ਉਪਦੇਸਿ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਹਰਿ ਜਪੁ ਜਾਪੈ ਸਭਿ ਕਿਲਵਿਖ ਪਾਪ ਦੋਖ ਲਹਿ ਜਾਵੈ ॥ ਫਿਰਿ ਚੜੈ ਦਿਵਸੁ ਗੁਰਬਾਣੀ ਗਾਵੈ ਬਹਦਿਆ ਉਠਦਿਆ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਧਿਆਵੈ ॥ ਜੋ ਸਾਸਿ ਗਿਰਾਸਿ ਧਿਆਏ ਮੇਰਾ ਹਰਿ ਹਰਿ ਸੋ ਗੁਰਸਿਖੁ ਗੁਰੂ ਮਨਿ ਭਾਵੈ ॥ ਜਿਸ ਨੋ ਦਇਆਲੁ ਹੋਵੈ ਮੇਰਾ ਸੁਆਮੀ ਤਿਸੁ ਗੁਰਸਿਖ ਗੁਰੂ ਉਪਦੇਸੁ ਸੁਣਾਵੈ ॥ ਜਨੁ ਨਾਨਕੁ ਧੂੜਿ ਮੰਗੈ ਤਿਸੁ ਗੁਰਸਿਖ ਕੀ ਜੋ ਆਪਿ ਜਪੈ ਅਵਰਹ ਨਾਮੁ ਜਪਾਵੈ ॥ ੨ ॥ (ਮ: ੪, ਪੰਨਾ ੩੦੫)

ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ (ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਦੁਆਰਾ ਜਨ ਦਾ ਮਨ ਸੱਚੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਧਾਰਾ ਪੀਂਦਾ ਹੈ:

ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਨਾਮਿ ਮਨੁ ਲਾਗਾ।। (ਪੰਨਾ ੧੮੪)
ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਅਵਖਧੁ ਮੁਖਿ ਪਾਇਆ ਗੁਰ ਸਬਦੀ ਰਸੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਪੀਵੇ ॥ 1 ॥ (ਆਸਾ ਮ: 5, ਪੰਨਾ 373)
ਜਾ ਕਉ ਚੀਤਿ ਆਵੈ ਗੁਰੁ ਅਪਨਾ ॥ ਤਾ ਕਉ ਦੂਖੁ ਨਹੀ ਤਿਲੁ ਸੁਪਨਾ ॥ 2 ॥ ਜਾ ਕਉ ਸਤਿਗੁਰੁ ਅਪਨਾ ਰਾਖੈ ॥ ਸੋ ਜਨੁ ਹਰਿ ਰਸੁ ਰਸਨਾ ਚਾਖੈ ॥ 3 ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਗੁਰਿ ਕੀਨੀ ਮਇਆ ॥ ਹਲਤਿ ਪਲਤਿ ਮੁਖ ਊਜਲ ਭਇਆ ॥ 4 ॥ 1 ॥ (ਕਾਨੜਾ ਮਹਲਾ 5, ਪੰਨਾ 1298)
ਸੁਣਿ ਉਪਦੇਸੁ ਸਤਿਗੁਰ ਪਹਿ ਆਇਆ ॥ ਗੁਰਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਮੋਹਿ ਮੰਤ੍ਰੁ ਦ੍ਰਿੜਾਇਆ ॥ (ਆਸਾ ਮ: 5, ਪੰਨਾ 471)
ਆਤਮ ਰਸੁ ਜਿਹ ਜਾਨਿਆ ਹਰਿ ਰੰਗ ਸਹਜੇ ਮਾਣੁ ॥ ਨਾਨਕ ਧਨਿ ਧਨਿ ਧੰਨਿ ਜਨ ਆਏ ਤੇ ਪਰਵਾਣੁ ॥ 1 ॥(ਸਲੋਕ, ਮ: 5,ਪੰਨਾ 252)

ਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਿਫਤ ਸਲਾਹ ਤੇ ਨਾਮ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਸਾਲਾਹੀਐ ਹਰਿ ਭਗਤੀ ਰਾਪੈ।। (ਪੰਨਾ ੯੫੩)
ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਰਹੇ ਲਿਵ ਲਾਇ।। (ਪੰਨਾ ੯੩੨)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਤ੍ਰਿਕੁਟੀ ਛੂਟੈ ਚਉਥੈ ਪਦਿ ਲਿਵ ਲਾਈ।। (ਪੰਨਾ ੯੦੯)

ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮਾਇਆ ਜਗਤ ਤੋਂ ਧਿਆਨ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਅਗਿਆਨ ਜਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਹੀ ਗਿਆਨ (ਆਪੇ ਦੀ ਪਛਾਣ) ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮਨ ਵਿਚ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਚਿਤੀਆਂ ਤੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਹਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਏਕ ਲਿਵ ਲਾਗੀ ਦੁਬਿਧਾ ਤਦੇ ਬਿਨਾਸੀ ।। (ਪੰਨਾ ੯੯੩)
ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਮਿਟਿਓ ਅਗਿਆਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਭਏ ਸਭ ਠਾਈ।। (ਪੰਨਾ ੬੧੦)
ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਮਿਟਿਆ ਅੰਧਿਆਰਾ ਘਟਿ ਚਾਨਣੁ ਆਪ ਪਛਾਨਣਿਆ।। (ਪੰਨਾ ੧੨੯)
ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਸਹਜ ਘਰ ਵਸਿਆ ਮਿਟਿਆ ਅੰਧੇਰਾ ਚੰਦੁ ਚੜ੍ਹਿਆ। (ਪੰਨਾ ੩੯੩)

ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮਨ ਸਹਿਜੇ ਸਹਿਜੇ ਉਸ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਵਿਤਰ ਮਨ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਸੁੱਖਾਂ ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਿਹਰ ਸਦਕਾ ਹੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਮਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ:

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਪਾਈਐ ਅੰਤਰਿ ਕਪਟ ਖੁਲਾਹੀ।। (ਪੰਨਾ ੩੨੫)
ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਘਰ ਹੀ ਪਰਗਾਸਿਆ ਸਹਜੇ ਸਹਜਿ ਸਮਾਈ।। (ਪੰਨਾ ੧੨੭੩)
ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ (ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਬੁਝ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਸਾਰੇ ਸੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ:

ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਘਰ ਹੀ ਪਿਰ ਪਾਇਆ ਤਉ ਨਾਨਕ ਤਪਤਿ ਬੁਝਾਈ।। (ਪੰਨਾ ੧੨੭੩)
ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਭਇਓ ਮਨੁ ਨਿਰਮਲੁ ਸਰਬ ਸੁਖਾ ਸੁਖ ਪਾਇਅਉ।। (ਪੰਨਾ ੪੯੬)

ਸ਼ੱਚੇ ਸਤਿਗੁਰ ਦੀ ਮਿਹਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੇਹਾ ਹੋਕੇ ਜੀਵ ਉੁਸ ਨੂੰ ਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਸਮਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਆਵਾਗਮਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ:

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਜੀਵਤ ਮਰੈ।। (ਪੰਨਾ ੬੬੨)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਆਪੋ ਚੀਨੈ ਜੀਵਤਿਆ ਇਵ ਮਰੀਐ।।(ਪੰਨਾ ੯੩੫)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਬੂਝਿ ਸਚਿ ਸਮਾਈਐ।। (ਪੰਨਾ ੧੪੭)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਬੂਝੀਐ ਤਾ ਪਾਏ ਮੋਖ ਦੁਆਰੁ।। (ਪੰਨਾ ੩੬)
ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਨਿਰੰਜਨ ਪਾਵਉ।। (ਪੰਨਾ ੫੨੫)
ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਨਿਰੰਜਨ ਪਾਇਆ ਸਾਚੈ ਸਬਦਿ ਵੀਚਾਰੀ।। (ਪੰਨਾ ੧੨੩੪)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਮਿਲੈ ਹਰਿ ਸੋਈ।। (ਪੰਨਾ ੨੩੦੦
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਉਤਰੇ ਪਾਰਿ।। (ਪੰਨਾ ੯੭੧)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਏਕੋ ਬੂਝੈ ਏਕਸੁ ਮਾਹਿ ਸਮਾਏ ।।(ਪੰਨਾ ੭੩੨)

ਇਸ ਤਰਾਂ ਜਨ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ (ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਦੁਆਰਾ ਅਨਭਉ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਮਿਲ ਪਰਮ ਪਦ ਪਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ:

ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਜਾਣੀਐ ਤਉ ਅਨਭਉ ਪਾਵੈ।। (ਪੰਨਾ ੭੨੫)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਬ੍ਰਹਮ ਸਮਾਉ।। (ਪੰਨਾ ੩੫੫)
ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਪਰਮ ਪਦ ਪਾਏ।। (ਪੰਨਾ ੨੨੩)
ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਸਾਚੁ ਸਮਾਇ।। (ਪੰਨਾ ੧੧੭੪)
ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਮੁਕਤਿ ਗਤਿ ਪਾਏ।।(ਪੰਨਾ ੧੧੨)
ਜਨ ਨਾਨਕ ਕਉ ਹਰਿ ਦਰਸੁ ਦਿਖਾਇਆ ॥ ਆਤਮੁ ਚੀਨਿੑ ਪਰਮ ਸੁਖੁ ਪਾਇਆ ॥ 4 ॥ 15 ॥ (ਆਸਾ ਮਹਲਾ 5, ਪੰਨਾ 375)
ਨਿਜ ਘਰਿ ਵਸਿਆ ਗੁਣ ਗਾਇ ਅਨੰਤਾ ॥ ਪ੍ਰਭੁ ਮਿਲਿਓ ਨਾਨਕ ਭਏ ਅਚਿੰਤਾ ॥ 4 ॥ (ਆਸਾ ਮ: 5, ਪੰਨਾ 471)
ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਜਬ ਭਏ ਦਇਆਲ ॥ ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਤਉ ਛੂਟੇ ਜੰਜਾਲ ॥ 4 ॥(ਕਾਨੜਾ ਮਹਲਾ 5, ਪੰਨਾ 1298)
ਜਿਨੀ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਆ ਗਏ ਮਸਕਤਿ ਘਾਲਿ ॥ ਨਾਨਕ ਤੇ ਮੁਖ ਉਜਲੇ ਕੇਤੀ ਛੁਟੀ ਨਾਲਿ ॥ 1 ॥ (ਜਪੁ, ਮ:1, ਪੰਨਾ 8)

ਸਾਰ

ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਮਨੁਖਾ ਜੀਵਨ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜਗ ਤੇ ਆ ਕੇ ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਪੁੱਠੇ-ਸਿੱਧੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਗਲਤਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਵੀ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਾਂ ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕਰਨਾ ਕੀ ਹੈ।ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਅਸੀਂ ਅਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਵਾਅਦੇ ਵੀ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਾਂ।ਅਸੀਂ ਕਦੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ।ਬਸ ਬਿਨਾਂ ਮਕਸਦ ਜੀਵਨ ਬਿਰਥਾ ਹੀ ਲੰਘਦਾ ਲਗਦਾ ਹੈ। ਨਾਂ ਹੀ ਸਾਡਾ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਨਾਲ ਵਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਸਾਡਾ ਮਕਸਦ ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦੱਸੇ ? ਸਾਨੂੰ ਸਹੀ ਜਵਾਬ ਦੇਵੇ।ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਤਾਂ ਉਹ ਹੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਆਪ ਪਤਾ ਹੋਵੇ।ਅਖਾਣ ਹੈ “ਗੁਰੂ ਬਿਨਾਂ ਗਤ ਨਹੀਂ” ਸੋ ਸਾਡਾ ਜੀਵਨ ਮਕਸਦ ਕੀ ਹੈ ਤੇ ਅਸੀਂ ਕਰਨਾ ਕੀ ਹੈ ਇਸ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਣੀ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਣੀ।ਅਸੀਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਂ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਸਦਾ-ਸਦੀਵੀ ਸੱਚਾ ਗੁਰੂ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੱਚਾ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਸਾਨੂੰ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਭੁਲੇ ਭਟਕਿਆਂ ਨੂੰ ਰਾਹੋਂ ਹਟਾਕੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ (ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਦੁਆਰਾ ਜਨ ਦਾ ਮਨ ਸੱਚੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਮੰਤ੍ਰ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਧਾਰਾ ਪੀਂਦਾ ਹੈ ।

ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਭਾਵ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ (ਪ੍ਰਸਾਦਿ) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਵਿਚ ਮਿਲ ਕੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਉਸੇ ਜਨ ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਉਪਰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਦਕਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਦਕਾ ਸਾਰੀ ਪੁੱਠੀ ਮੱਤ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮਨ ਦਾ ਭਰਮ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਉਮੈ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਅਗਿਆਨ ਜਾਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਹੀ ਗਿਆਨ (ਆਪੇ ਦੀ ਪਛਾਣ) ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮਨ ਵਿਚ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦੁਚਿਤੀਆਂ ਤੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਹਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਦਕਾ ਜਨ ਆਪਾ ਪਛਾਣਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਉਹ ਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸ ਲਈ ਜਨਮਿਆ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਕਮਲ ਖਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿਣ ਦਾ ਵੱਲ ਆ ਜਾਦਾ ਹੈ।ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਦਕਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਸੱਚ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਦਵਾਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਦਕਾ ਜਿਸ ਨੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਉਹ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਖਾਣ ਹੋ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਦਕਾ ਜੀਵ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਕਰਤਾ ਇਕੋ ਨੂੰ ਹੀ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਮਨ ਦੀ ਹਰ ਸ਼ਕ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਹੋਰ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਦਕਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿਆਰਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਚ ਨਾਲ ਚਿੱਤ ਜੁੜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੱਚੇ ਵਿਚ ਸਮਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦੁਆਰਾ ਜਨ ਦਾ ਮਨ ਸੱਚੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਮ ਵਿਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਦੀ ਸਿਫਤ ਸਲਾਹ ਤੇ ਨਾਮ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮਾਇਆ ਜਗਤ ਤੋਂ ਧਿਆਨ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮਨ ਸਹਿਜੇ ਸਹਿਜੇ ਉਸ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਵਿਤਰ ਮਨ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਸੁੱਖਾਂ ਦਾ ਵਾਸਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਿਹਰ ਸਦਕਾ ਹੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਮਨ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨਦਰਿ ਨਿਹਾਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਉਣ ਜਾਣ ਤੇ ਯਮਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।​

ਗਰੇਵਾਲ ਜੀ.
ਮੈਂ ਅੱਜ ਤੋਂ ੧੭ ਸਾਲ ਪਹਿਲੋਂ , ਜਿਨਿ ਕੁ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੇ ਸੋਝੀ ਬਖਸ਼ੀ, ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਚੰਨਣ ਵਿਖਾਇਆ, ਉਸ ਮੁਤਾਬਿਕ ਇਹ ਬਲਾਗ Superbs of life ਲਿਖਿਆ ਸੀ. ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਠੀਕ ਦਿੱਤੇ ਨੇ, ਪਰ ਮੇਰਾ ਲੇਖ ਵੀ ਪੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਰਿਵਿਊ ਦੇਣਾ!
ਮੈਨੂੰ ਉਡੀਕ ਰਹੇਗੀ!

ਵਡਹੰਸੁ ਮਹਲਾ ੫ ॥ ਤੂ ਬੇਅੰਤੁ ਕੋ ਵਿਰਲਾ ਜਾਣੈ ॥ ਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ ਕੋ ਸਬਦਿ ਪਛਾਣੈ ॥੧॥ ਸੇਵਕ ਕੀ ਅਰਦਾਸਿ ਪਿਆਰੇ ॥ ਜਪਿ ਜੀਵਾ ਪ੍ਰਭ ਚਰਣ ਤੁਮਾਰੇ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ ਦਇਆਲ ਪੁਰਖ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭ ਦਾਤੇ ॥ ਜਿਸਹਿ ਜਨਾਵਹੁ ਤਿਨਹਿ ਤੁਮ ਜਾਤੇ ॥੨॥ ਸਦਾ ਸਦਾ ਜਾਈ ਬਲਿਹਾਰੀ ॥ ਇਤ ਉਤ ਦੇਖਉ ਓਟ ਤੁਮਾਰੀ ॥੩॥ ਮੋਹਿ ਨਿਰਗੁਣ ਗੁਣੁ ਕਿਛੂ ਨ ਜਾਤਾ ॥ ਨਾਨਕ ਸਾਧੂ ਦੇਖਿ ਮਨੁ ਰਾਤਾ ॥੪॥੩॥ {ਪੰਨਾ 562-563}
ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਬਲੋਗ, http://boonoflife.blogspot.com/ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਕਿਓਂ ਨਾ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਤਜੁਰਬੇ ਨੂ ਵੀ ਬਲੋਗ ਤੇ ਲਿਖ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਸਦਕਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਓਸ ਨੂ ਸਿਖ ਸੰਗਤਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਾਂ ! ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਬਲੋਗ ਤੇਲਿਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਾਸ ਨੂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਤਕ ਪੂਜਨ ਦੀ ,ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂ ਜਾਨਣ ਦੀ ਜੋ ਤਾਂਘ ਹੈ ਓਹ ਸੰਗਤਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀਕਰਾਂ! ਤੁਹਾਨੂ ਇਹ ਸਮਝ ਆ ਜਾਏਗੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਕਿਥੋਂ ਆਏ ਹੋ, ਕਿਸ ਕੰਮ ਲਈ ਇਥੇ ਆਏ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂ ਕਿਸਨੇ ਭੇਜਿਆ ਹੈ,ਤੁਹਾਡੇ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕੀ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਆਏ ਤਾ ਹੋ ਪਰ ਹੁਣ ਕਿਥੇ ਜਾਣਾ ਹੈ ! ਇਹਨਾ ਸਬ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾਏਗੀ !
ਇਹਨਾ ਗਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਭਾਲਣ ਲਈ ਵਡੇ ਵਡੇ ਸੰਤ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਨੇ ਸਤਯੁਗ ਵਿਚ ਹਜਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਤਪ ਕੀਤਾ ਪਰ ਇਸਦਾਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਭਾਲ ਸਕੇ ਪਰ ਵੇਖੋ ਕਲਯੁਗ ਵਿਚ ਇਸਦਾ ਜਵਾਬ ਹੈ ! ਅਜ ਤੁਹਾਨੂ ਹਜਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਤਪ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ!ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਵਰਦਾਨ ਹੈ ਕੀ ਕਲਯੁਗ ਵਿਚ ਇਕ ਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜੇ ਇਕ ਛਿਨ ਵੀ ਪ੍ਰਭੁ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਤਾਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਉਸਨੁ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਪਰ ਕਲਯੁਗ ਤੁਹਾਨੂ ਇਕ ਛਿਨ ਵੀ ਇਕ ਚਿਤ ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਮ ਧਿਆਓਨ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗਾ!
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂ ਜਾਨਣ ਲਈ ਇਹ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕੀ ਤੁਹਾਡੀ ਉਮਰ ਵੀ ਜਿਆਦਾ ਹੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ! ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਪੰਜ ਵਰਿਆਂ ਦਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂ ਰੱਬ ਮਿਲ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਾਂ ਕਹੋ ਕਿ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ! ਸਿਖਾਂ ਦੇ ਅਠਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਕ੍ਰਿਸ਼ਨਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵੀ ਕੁਲ ਸਾਡੇ ਪੰਜ ਵਰਿਆਂ ਦੇ ਸੀ ਜਦੋਂ ਓਹਨਾ ਨੂ ਗੁਰੂ ਗੱਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ ਸੀ ! ਇਹ ਓਹ ਪਵਿਤਰ ਰੂਹਾਂ ਸੀ ਜੋਮਨੁਖ ਮਾਤਰ ਨੂ ਰੱਬੀ ਨੂਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਓਨ ਤੇ ਉਸ ਸਚੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਹੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਈਆਂ ਸੀ ! ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਉਮਰ ਕੋਈ
ਮਾਇਨੇ
ਨਹੀਂ ਰਖਦੀ ਕਿ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਅਸੀਂ ਵਡੇਰੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੀ ਲੈਣਾ ਹੈ, ਕੀ ਪਤਾ ਸਾਡੇ ਸਾਹ ਕਿਨੇ ਨੇ, ਸਾਡੀ ਉਮਰ ਕਿੰਨੀ ਹੈ? ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਜਦੋਂ ਵੇਲਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪੋ ! ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਤਾਂ ਓਹ ਜੁਬਾਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸਿਫਤ ਸਾਲਾਹ ਕਰ ਸਕੀਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਗੁਣਾ ਦਾ ਬਖਾਨ ਕਰ ਸਕੀਏ !

ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਗੀਤਾ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਬ ਪ੍ਰਾਣੀ ਓਹਨਾ ਤੋਂ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਨੇ ਤੇ ਫਿਰ ਓਹਨਾ ਵਿਚ ਹੀ ਸਮਾ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ! ਪਰ ਓਹਨਾ ਗੀਤਾ ਦਾ ਗਿਆਨ ਦਿੰਦੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪ੍ਰਾਣੀ ਜਨਮ ਕਿਓਂ ਲੈਂਦਾ ਹੈ? ਓਸ੍ਨੁ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦੀ ਲੋੜ ਕੀ ਹੈ? ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਕਿਹਾ ਹੈ !
ਪਰ ਓਹ ਜੰਮੇ ਵੀ ਤੇ ਮਰੇ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਜਾਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ, ਓਹ ਸੁਖ - ਦੁਖ , ਛਲ -ਕਪਟ, ਮੋਹ - ਮਾਯਾ ਤੋਂ ਤੇ ਹਰ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈ! ਓਹ ਅਜਨਮਾ ਹੈ ਤੇ ਮੌਤ ਉਸਨੁ ਛੂਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ !

ਪਰ ਸਾਡਾ ਵਿਸ਼ਾਦੂਸਰਾ ਹੈ, ਓਹ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਕਿਓਂ ਭੇਜਿਆ?
ਬਥੇਰੇ ਸਾਲ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਤਜੁਰਬੇ ਨਾਲ ਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਦਕਾ ਛੋਟੇ ਹੁੰਦੇ ਤੋਂ ਹੀ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੋ ਪਿਆਰ ਮਾਤਾ -ਪਿਤਾ ਨੇ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਇਹ ਉਸਦਾ ਹੀ ਸਦਕਾ ਸੀ ਕਿ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂ ਆਪ
ਹਾਜ਼ਿਰ

ਹੋ ਕੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਦਿੱਤੀ !ਅਜੇ ਮੇਰੀ ਉਮਰ ਨਿੱਕੀ ਹੀ ਸੀ ਤੇ ਅਸੀਂ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ ! ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅਖਰਾਂ ਦੀ
ਪਛਾਣ
ਕਰਾਈ ਜਿਹਨਾ ਨੂ ਜੋੜ ਜੋੜ ਕੇ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਸਿਖਿਆ ! ਤੇ ਇਵੇਂ ਹੀ ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਵੀ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ! ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੀ ਸਿਖਿਆ ਘਰ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਮਿਲੀ, ਕਿਸੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚੋਂ ਨਹੀਂ ! ਇੰਜ ਨਿਤਨੇਮ ਕਰਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਹੋ ਗਿਆ ! ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਹਿੰਦੀ, ਬ੍ਰਜ ਭਾਸ਼ਾ ਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਪੜਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਸਮਝ ਵੀ ਛੇਤੀ ਆ ਗਈ ! ਵਡੇ ਹੋ ਕੇ ਤਾਬਿਆ ਬੈਠਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪਾਠ ਵੀ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ! ਪਾਠ ਕਰਨ ਦੀ ਖਿਚ ਬਹੁਤ ਸੀ ਤੇਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਮਨ ਕਰੇ ਬੈਠ ਕੇ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸੀ ਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਹੋ ਚਾਅ ਰਹਿੰਦਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਕੀ ਕਹਿ ਰਹਿ ਨੇ !

ਇਸਤਰਾਂ ਇਕ ਵੇਲਾ ਆਯਾ ਜਦੋਂ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਇਕੋ ਵਾਰੀ ਬੈਠ ਕੇ ਨਿਰਵਿਘਨ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ ! ਹੁਣ ਅਗੋਂ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪੈਂਦੀ ਕਿ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅੰਦਰੋਂ ਨਾਮ ਦੀ ਭੁਖ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਂਦੀ ! ਅਸੀਂ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਕੰਠ ਕੀਤਾ ਤੇ ਰੋਜ਼ ਤੁਰਦੇ ਫਿਰਦੇ, ਕੰਮਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ੧੨-੧੫ ਪਾਠ ਕਰ ਲੈਣੇ, ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਇੰਜ ਹੀ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਚਿੱਤ ਵਿਚ ਕੁਝ ਕਾਹਲ ਜਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ !ਸੁਤਿਆਂ ਜਾਗਦੀਆਂ ਵੀ ਪਾਠ ਹੀ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਾ !
ਮੈਨੂ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਚੇਤੇ ਹੈ ਕਿ ਓਸ ਦਿਨ ੧੬ ਨਵਮ੍ਬਰ ਸੀ ੨੦੦੪ ਦੀ ਗਲ ਹੈ ! ਮੈਂ ਘਰ ਵਿਚ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਸੀ, ਜਾਗੋ ਮੀਟੀ ਵਿਚ ਹੀਸੀ ਅਧੀ- ਕੁ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਇਕ ਤੇਜ਼ ਰੋਸ਼ਨੀ ਹੋਈ ! ਓਸ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਗਰਮੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਓਹ ਅਖਾਂ ਨੂ ਚੁਭਦੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ! ਸਾਰਾ ਕਮਰਾ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਪਰ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵਿਖਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ! ਅਚਾਨਕ ਓਸ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿਚੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਸਾਹਿਬ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ! ਮੈਂ ਦੋਵੇਂ ਹਥ ਜੋੜ ਨਮਸ੍ਕਾਰ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਓਹਨਾ ਮੈਨੂ ਪੁਛਿਆ ਕਿ ਕਿਓਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਾਂ ? ਕੀ ਗਲ ਹੈ ? ਮੈਨੂ ਹੋਰ ਤਾਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੁਝਿਆ ! ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਮਿਹਰ ਕਰੋ ਮੈਨੂ ਅਗੇ ਦਾ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਲਭਦਾ ਪਿਆ ਹੈ. ਮੈਂ ਕੀ ਨਾਮ ਜਪਾਂ? ਇਹ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਹਸ ਪਏ ਤੇ ਕਹਿਣ ਲਗੇ ਕਿ ਤੈਨੂ ਅਜੇ ਵੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ ਸਬ ਗਿਆਨ ਤਾ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹੈ, ਤੈਨੂ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ! ਮੈਂ ਚੁਪ ਰਿਹਾ ਤੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਹੀਂ ਮਹਾਰਾਜ ਮੈਨੂ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪੈ ਰਹੀ ਸੋ ਆਪ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ ਤੇ ਅਗੋਂ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦੱਸੋ !

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹਸ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੈਨੂ ਸੱਚਾ ਤੇ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ - “ਸਤਿਨਾਮ - ਵਾਹਿਗੁਰੂ “ ਇਹੋ ਸੱਚਾ ਨਾਮ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਜਾਪੁ ਕਰੀਆ ਕਰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਓਹ ਦਿਸ੍ਨੋ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਫਿਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵੀ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਈ, ਮੈਂ ਉਠ ਕੇ ਬਹਿ ਗਿਆ ਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਜਾਪੁ ਕਰਨ ਲਗ ਪਿਆ !
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਮਿਹਰ ਕੀਤੀ , ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਰ ਵੀ ਚਾਨਣਾ ਪੈ ਗਿਆ ! ਤਾਬਿਆ ਬੈਠੇ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਨੂ ਬਥੇਰਾ ਗਿਆਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ! ਓਦੋਂ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਗਿਆਨ ਮਿਲਿਆ

ਕਿ
ਜੋ ਗਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਅਧੀ ਛਡ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਤੇ ਗੀਤਾ ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦਿੱਤਾ, ਓਹ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਵਿਚ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ , " ਬਾਰਹ ਮਾਹਾ " ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ,"ਕਿਰਤ ਕਰ੍ਮ ਕੇ ਵੀਛੁੜੇ ਕਰ ਕਿਰਪਾ ਮੇਲਹੁ ਰਾਮ"!! ਅੰਗ ੧੩੩ !! ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਉਤੇ ਕਰਮ ਕਰਨ ਦਾਜੋ ਯੋਗ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਕਿਰਤ ਨੂ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਨੂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਉਣਾ ਪਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਸਾਨੂ ਦੇਹੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ !ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ ਤੇ ਤਾਂ ਹੀ ਮੁੜ ਸਾਡਾ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਮੇਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ !

ਕਿਰਤਿ ਕਰਮ ਕੇ ਵੀਛੁੜੇ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਮੇਲਹੁ ਰਾਮ ॥ ਚਾਰਿ ਕੁੰਟ ਦਹ ਦਿਸ ਭ੍ਰਮੇ ਥਕਿ ਆਏ ਪ੍ਰਭ ਕੀ ਸਾਮ ॥ ਧੇਨੁ ਦੁਧੈ ਤੇ ਬਾਹਰੀ ਕਿਤੈ ਨ ਆਵੈ ਕਾਮ ॥ ਜਲ ਬਿਨੁ ਸਾਖ ਕੁਮਲਾਵਤੀ ਉਪਜਹਿ ਨਾਹੀ ਦਾਮ ॥ ਹਰਿ ਨਾਹ ਨ ਮਿਲੀਐ ਸਾਜਨੈ ਕਤ ਪਾਈਐ ਬਿਸਰਾਮ ॥ ਜਿਤੁ ਘਰਿ ਹਰਿ ਕੰਤੁ ਨ ਪ੍ਰਗਟਈ ਭਠਿ ਨਗਰ ਸੇ ਗ੍ਰਾਮ ॥ ਸ੍ਰਬ ਸੀਗਾਰ ਤੰਬੋਲ ਰਸ ਸਣੁ ਦੇਹੀ ਸਭ ਖਾਮ॥ ਪ੍ਰਭ ਸੁਆਮੀ ਕੰਤ ਵਿਹੂਣੀਆ ਮੀਤ ਸਜਣ ਸਭਿ ਜਾਮ ॥ ਨਾਨਕ ਕੀ ਬੇਨੰਤੀਆ ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਦੀਜੈ ਨਾਮੁ ॥ ਹਰਿ ਮੇਲਹੁ ਸੁਆਮੀ ਸੰਗਿ ਪ੍ਰਭ ਜਿਸ ਕਾ ਨਿਹਚਲ ਧਾਮ !! Ang-1266!!
ਇਸ ਗਲ ਨੂ ਆਪਾਂ ਇੰਜ ਵੀ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਪਿਓ ਆਪਣੇ ਪੁਤਰ ਨੂ ਘਰ ਤੋਂ ਹਜਾਰ - ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸੌ ਮੀਲ ਦੂਰ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਭੇਜਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਟਿਕਟ ਬੂਕ ਕਰਵਾਏਗਾ, ਖਾਨ ਪੀਣ ਲਈ ਖਰਚਾ ਦੇਵੇਗਾ, ਕਪੜੇ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋੜੀਂਦਾ ਸਮਾਨ ਨਾਲ ਦੇਵੇਗਾ ਪਰ ਪੁਤਰ ਨੂ ਕਹਿਗਾ ਕਿ ਕਾਕਾ, ਤੂ ਜਿਸ ਕੰਮ ਚਲਿਆ ਹੈਂ ਸੋ ਕਰਕੇ ਹੀ ਆਓਣਾ, ਤੁਹਾਡੀ ਲੋੜ ਦਾ ਸਬ ਪਰਬੰਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਫਿਰ ਵੀ ਜੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦਸ ਦੇਣਾ , ਮੈਂ ਭੇਜ ਦੇਵਾਂਗਾ ਪਰ ਇਹ ਕੰਮ ਤੁਸਾਂ ਜਰੂਰ ਕਰ ਕੇ ਆਓਣਾ ! ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਪਿਓ ਆਪਣੇ ਪੁਤਰ ਨੂ ਤੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ! ਹੁਣ ਪੁਤਰ ਨਵੀਂ ਜਗਾਹ ਪੁਝ੍ਦਾ ਹੈ ਤੇ ਓਥੇ ਦੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਵਿਚ ਲਗ ਕੇ, ਓਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਕੰਮ ਨੂ ਭੁਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸਦਾ ਪਿਤਾ ਕਈ ਵਾਰੀ ਓਸ੍ਨੁ ਓਹ ਕੰਮ ਚੇਤੇ ਕਰਾਓਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪੁਤਰ ਅਵੇਸਲਾ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ. ਕਾਫੀ ਚਿਰ ਉਡੀਕਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਪੁਤਰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਤਾਂ ਪਿਓ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂ ਓਹ ਕੰਮ ਦੇ ਕੇ ਭੇਜਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣ ਪੁਤਰ ਵੱਲੋਂ ਮੁੰਹ ਮੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਪਿਓ ਪੁਤਰ ਵਿਚ ਫ਼ਰਕ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਨੇ !

ਜਾਨੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵੇਖੋ ਕਿ ਚੁਰਾਸੀ ਲਖ ਜੋਨੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂ ਇਹ ਮਾਨੁਖ ਦੇਹੀ ਮਿਲੀ ਹੈ ਹੈ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਰਾਜ ਨਾਲ ਇਹ ਵਾਦਾ ਕਰਕੇ ਆਏ ਹੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਨਾਮ ਸਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਹੈ ! ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੇ ਤੁਹਾਥੋਂ ਇਹ ਵਾਦਾ ਵੀ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਵਾਪਸ ਜਰੂਰ ਆਓਣਾ ਹੈ, "ਮਰਣ ਲਿਖਾਏ ਮੰਡਲ ਮਹਿ ਆਏ" !! ਇਸ ਦੁਨਿਆ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਬ ਪਰਬੰਧ ਕਰਕੇ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂ ਭੇਜਿਆ, ਤੁਹਾਡੇ ਜਨਮ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਖਾਨ-ਪੀਣ ਤੋ ਲੈ ਕੇ ਹਰ ਸੁਖ ਸੁਵਿਧਾ ਦਾ ਇੰਤਜਾਮ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਭੇਜਿਆ ਹੈ ਪਰ ਸੁਆਰਥੀ ਮਨੁਖ ਇਸ ਦੁਨਿਆ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਆਓਣ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਭੁਲ ਹੋਰ ਕਮਾਂ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ ਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਕੰਮ ਨੂ ਭੁਲ ਗਿਆ !

ਹੁਣ ਬੰਦਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੋ ਦੂਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ! ਇਕ ਸਾਂਝ ਸੀ ਜੋ ਉਸਨੁ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਰਖਦੀ ਸੀ-ਓਹ ਵੀ ਟੁਟ ਗਈ ! ਹੁਣ ਓਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਚਕਰ ਵਿਚ ਫਸ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂ ਭੁਲ ਕੇ, ਉਸਦੀ ਬਖਸ਼ੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂ ਆਪਣੀ ਮਿਲ੍ਕੀਅਤ ਸਮਝ ਬੈਠਾ, ਮਾਲਿਕ ਬਣ ਗਿਆ ! ਧਰਤੀ, ਮਕਾਨ, ਕਾਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸੁਖਾਂ ਨੂ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਬੈਠਾ, ਭੁਲ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਤੇ ਉਸਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸਨੁ ਕਾਰਜ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸੀ? ਫਿਰ ਸਮੇ ਦੀ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਿਕ ਉਸਨੁ ਹੋਰ ਲਾਲਚ ਵਧਦੀ ਗਈ ਤੇ ਓਹ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਗ ਪਿਆ ! ਦੂਜੇ ਦਾ ਹਕ਼ ਮਾਰਨਾ, ਚੋਰੀ ਕਰਨੀ, ਪਾਪ ਕਰਨੇ, ਬੰਦੇ ਨੂ ਇਹਨਾ ਸਭ ਨੂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਰਬ ਦਾ ਡਰ ਨਾ ਰਿਹਾ ! ਹਾਂ ਇਕ ਵਾਰੀ ਰਬ ਨੂ ਚੇਤੇ ਜਰੂਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ! ਜੇ ਚੋਰੀ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇ ਤਾ ਅਰਦਾਸ ਕਰ ਲੈਣੀ ਕਿ ਮੈਂ ਦਸਵੰਧ ਦੇਵਾਂਗਾ ਪਰ ਮੇਰੀ ਰਖਿਆ ਕਰੀਂ ! ਵਗੈਰਾ ਵਗੈਰਾ !
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੇ ਗੀਤਾ ਵਿਚ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਰਬ ਕਰਵਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਬੰਦਾ ਕੁਝ ਨਹੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ! ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਵੀ ਕਿਹਾ ਹੈ 'ਸਭ ਕੋ ਤੇਰੇ ਵਸ ਹੈ !' ਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾ ਓਹ ਵੀ ਰੱਬ ਹੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਤੇ ਜੇ ਕੋਈ ਗਲਤ ਕੰਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਤਾ ਓਹ ਵੀ ਰੱਬ ਹੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਤਾ ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਗਲਤ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਦਾ ਜਿਮ੍ਮੇਵਾਰ ਬੰਦਾ ਕਿਓਂ?
ਪਰ ਜਦੋਂ ਬੰਦਾ ਕੋਈ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਕ ਵਾਰੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵੱਲੋਂ ਉਸਨੁ ਮਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅੰਦਰੋ ਉਸ ਬੰਦੇ ਨੂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਵੱਲੋਂ ਅਵਾਜ਼ ਆਓਂਦੀ ਹੈ ਕਿ 'ਨਾ ਕਰ' ਪਰ ਬੰਦਾ ਲਾਲਚ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਵੀ ਓਹ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਉਸਤੋ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਗਲਤ ਕੰਮ ਦਾ ਹੁਣ ਜੁਮੇਵਾਰ ਵੀ ਬੰਦਾ ਆਪ ਹੀ ਹੁੰਦਾ !
ਆਤਮਾ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀ ਹੈ ! ਪਰਮ + ਆਤਮਾ = ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਇੰਜ ਸਮਝ ਲਵੋ ਕਿ ਸ਼ਰੀਰਕ ਮੌਤ ਤੋ ਬਾਅਦ ਆਤਮਾ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਣਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਦੋ ਬੂੰਦ ਸਮੰਦਰ ਵਿਚ ! ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਆਤਮਾ ਵੀ ਪਵਿਤਰ ਹੀ ਹੁੰਦੀ, ਉਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ! ਜਦੋਂ ਮਨੁਖ ਕੋਈ ਗਲਤ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਜੋ ਉਸਦੀ ਆਤਮਾ, ਉਸਦੇ ਅੰਦਰ ਰਬ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੈ, ਉਸਨੁ ਮਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ 'ਬੰਦਿਆ ਇਹ ਜੁਲਮ ਨਾ ਕਰ' ਪਰ ਬੰਦਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲਾਲਚ ਵਸ਼ ਓਹ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਕੀਤੇ ਗਲਤ ਕੰਮ ਦਾ ਹੁਣ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਰਬ ਉਪਰ ਨਹੀ ਹੁੰਦਾ ! ਉਸ ਕੰਮ ਲਯੀ ਓਹ ਮਨੁਖ ਹੀ ਜੁਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ !
ਆਓ ਇਸ ਗਲ ਤੇ ਖੁਲ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੀਏ... .'
ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਗੀਤਾ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਬੰਦਾ ਤੇ ਸਿਰਫ ਇਕ ਜਰਿਆ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਵਸ ਵਿਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮੈਂ ਕਰਵਾਂਦਾ ਹਾਂ , ਬੰਦਾ ਓਹੀ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਚੰਗੇ ਯਾ ਮਾੜੇ ਕੰਮ ਦਾ ਪੁੰਨ ਫਲ ਯਾ ਸਜ਼ਾ ਉਸ ਬੰਦੇ ਨੂ ਕਿਓਂ ? ਇਥੇ ਵੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਹੀ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੰਦਿਆ ਤੈਨੂ ਮਨਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਪੰਜ ਤਸ੍ਕਰ ਹਰ ਵਕਤ ਤੈਨੂ ਲਗੇ ਹੋਏ ਨੇ, ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਮੋਹ ਤੇ ਹੰਕਾਰ ! ਇਹਨਾ ਤੋ ਬਚ ਕੇ ਰਹੁ ਪਰ ਤੂ ਨਹੀ ਸੁਣਦਾ ? ‘ਮਨਿ ਜੀਤੇ ਜਗ ਜੀਤ !!’ ਇਸ ਮਨ ਨੂ ਕਿਵੇਂ ਜਿਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਮਨ ਲਾਲਚ ਛਡ ਕੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਸਿਮਰਨ ਵਿਚ ਲਗੇ? ਗੁਰਬਾਣੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ,
'ਸਭ ਰਸ ਦੇਹੀ ਅੰਦਰ ਪਾਏ !! ਵਿਰਲੇ ਕਓ ਗੁਰੂ ਸਬਦੁ ਬੁਝਾਏ !! ਅੰਦਰ ਖੋਜੇ ਸਬਦ ਸਾਲਾਹੇ !! ਬਾਹਰਿ ਕਾਹੇ ਜਾਇਆ ਹੇ !!ਅੰਗ ੧੦੫੬ !!


ਇਥੇ ਹੀ ਬਸ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਚਾਨਣ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਬਦ ਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਬਦ ਤੇਰੀ ਕਿੰਜ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇਗਾ,


'ਬਿਨ ਗੁਰ ਸਬਦ ਨ ਛੂਟੀਐ ਦੇਖਹੂ ਵਿਚਾਰਾ !! ਜੇ ਲਖ ਕਰਮ ਕਮਾਵਹੀ ਬਿਨ ਗੁਰ ਅੰਧਿਆਰਾ !!ਅੰਗ ੨੨੯ !!'


ਇਸ ਸਬਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸਾਨੂ ਕੁਝ ਜਤਨ ਵੀ ਕਰਨੇ ਪੈਣਗੇ ! ਇਸ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਸਬਦ ਨੂ ਮਨ ਵਿਚ ਵਸਾਉਣਾ ਹੈ ਤਾ ਮਨ ਸਾਫ਼ ਕਰੀਏ ! ਹੁਣ ਮਨ ਕਿਵੇਂ ਸਾਫ਼ ਹੋਵੇ, ਇਥੇ ਵੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਉਪਦੇਸ ਕਰਦੀ ਹੈ,
'ਹਰਿ ਚਰਣ ਤੂੰ ਲਾਗਿ ਰਹੁ ਗੁਰ ਸਬਦ ਸੋਝੀ ਹੋਈ !! ਹਰਿ ਰਸੁ ਰਸਨਾ ਚਾਖੁ ਤੂੰ ਤਾਂ ਮਨ ਨਿਰਮਲ ਹੋਈ !! ਅੰਗ ੪੯੨ !!
ਸਬਦ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂ ਸੋਝੀ ਆਓਂਦੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੁ ਦਾ ਨਾਮ ਮਨ ਵਿਚ ਵਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕੀ ਬੰਦਾ ਦੁਨਿਆ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਨਾਮ ਜਪਣ ਲੈ ਹੀ ਆਇਆ ਹੈ ! ੮੪ ਲਖ ਜੂਨੀਆਂ ਤੋ ਬਾਅਦ ਬੰਦੇ ਨੂ ਜੋ ਇਹ ਦਹੀ ਮਿਲੀ ਹੈ , ਇਹ ਦੇਹੀ ਵਾਹਿਗੁਰੂ - ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਇਸ ਨੂ ਅਜਾਈਂ ਨ ਗੁਆ !,
ਭਈ ਪਰਾਪਤਿ ਮਾਨੁਖ ਦੇਹੁਰੀਆ!! ਗੋਬਿੰਦ ਮਿਲਣ ਕੀ ਇਹੁ ਤੇਰੀ ਬਰਿਆ !! ਅਵਰ ਕਾਜ ਤੇਰੇ ਕੀਤੇ ਨ ਕਾਮ !! ਮਿਲ ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਭਜੁ ਕੇਵਲ ਨਾਮ !!' ਰਹਿਰਾਸ ਸਾਹਿਬ !!
ਜਦੋਂ ਸਾਡਾ ਮਨ ਸਾਫ਼ ਹੋ ਜਾਏਗਾ ਤੇ ਸਾਨੂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਹੀ ਪਸਾਰਾ ਦਿੱਸੇਗਾ, ਤੇਰਾ-ਮੇਰਾ ਦਾ ਤਾ ਸੁਆਲ ਹੀ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਏਗਾ, ਫਿਰ ਤੇ, 'ਜਤ ਦੇਖੋ ਤਤ ਸ਼ੋਇ !' ਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਹੀ ਵਸੇਗਾ ! ਬਸ ਇਕੋ ਅਵਾਜ਼ ਆਏਗੀ ਕਿ,
'ਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਕਰਿ ਮਨ ਮੋਰ !! ਗੁਰੂ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਨਹੀ ਹੋਰ !! ' ਗੋੰਡ ਮਹੱਲਾ ੫ !!
ਜਦ ਅੰਦਰ ਸੁਤਿਆਂ ਜਾਗਦੀਆਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨਾਮ ਜਪਿਆ ਜਾਇਗਾ ਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਹੋਣਾ ਸਹਿਜ ਹੋ ਜਾਏਗਾ -ਇਹ ਸਹਿਜ ਵੀ ਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਆਪ ਹੀ ਹੈ !!,
‘ਸਤਿਗੁਰੁ ਪੂਰਾ ਭੇਟੀਏ ਭਾਈ ਸਬਦਿ ਮਿਲਾਵਣਹਾਰ !! ਅੰਗ 639 !!’
ਜਦੋਂ ਸਹਿਜ ਦੀ ਪਰਾਪਤੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਦੁਨਿਆ ਵਿਚ ਆਓਣ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਵੀ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ! ਸੰਤ ਮਹਾਤਮਾ ਵੀ ਤੇ ਇਹੋ ਹੀ ਕਰਦੇ ਨੇ, ਸਬਦ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਮਨ ਨੂ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਦੇਹੀ ਨੂ ਸੋਧਨਾ, ਇਸ ਕਾਇਆ ਨੂ ਸੋਧ ਕੇ ਅੰਦਰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਸਬਦ ਦਾ ਵਾਸਾ ਕਰਨਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੁ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਨਾਲ ਮੇਲ ! ਬਸ ਇਹੋ ਹੀ ਅਸੀਂ ਕਰਨਾ,
'ਇਸ ਕਾਇਆ ਕੀ ਕੀਮਤ ਕਿਨੈ ਨ ਪਾਈ !! ਮੇਰੇ ਠਾਕੁਰ ਇਹ ਬਣਤ ਬਣਾਈ !! ਗੁਰਮੁਖ ਹੋਵੇ ਸੁ ਕਾਇਆ ਸੋਧੇ !! ਆਪਹਿ ਆਪ ਮਿਲਾਇਦਾ !! ਅੰਗ ੧੦੬੬ !!
ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਕਾਇਆ ਦੀ ਕੀਮਤ ਅਨਮੋਲ ਦਸੀ ਹੈ ! ਹਿੰਦੂ ਮਤ ਵਿਚ ਤੇ ਇਹ ਦੇਹੀ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਨਹੀ ਦਸੀ ! ਓਹ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਇਹ ਦੇਹੀ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨਹੀ ਆਵੇਗੀ, ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੇ ਦੋਹੇ ਅਸੀਂ ਪੜਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ, ਤੇ ਓਹਨਾ ਵਿਚ ਹੀ ਇਹੋ ਹੀ ਲਿਖਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਪਰ ਮੇਰੇ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਇਹ ਬੁਝਾਰਤ ਵੀ ਹਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ! ਜੇ ਕਾਇਆ ਹੀ ਨਹੀ ਹੁੰਦੀ, ਮਨ ਦੀ ਸੋਝੀ ਨਾ ਹੁੰਦੀ ਤੇ ਅਸੀਂ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜੁੜ ਸਕਦੇ ਸੀ? ਇਸ ਕਾਇਆ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਮੇਰੇ ਸਤਿਗੁਰੁ ਜੀ ਇੰਜ ਦਸਦੇ ਨੇ,
'ਗੁਰ ਸੇਵਾ ਤੇ ਭੁਗਤ ਕਮਾਈ !! ਤਬ ਇਹ ਮਾਣਸ ਦੇਹੀ ਪਾਈ !! ਇਸ ਦੇਹੀ ਕਓ ਸਿਮਰਹਿ ਦੇਵ !! ਸਾ ਦੇਹੀ ਭਜੁ ਹਰਿ ਕੀ ਸੇਵ !! ਅੰਗ ੧੧੫੯ !!
ਇਸ ਲਈ ਜਿਸ ਕੰਮ ਲਈ ਸਾਨੂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ਤੇ ਇਨਸਾਨ ਬਣਾ ਕੇ ਭੇਜਿਆ ਹੈ ਤੇ ਸਾਨੂ ਇਕ ਮਨੋਰਥ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਹੈ - ਨਾਮ ਜਪਣਾ ! ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਾਨੂ ਇਹੋ ਚੇਤੇ ਕਰਾਨ੍ਦੀ ਹੈ, ਟੂਟੀ ਗੰਡਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਸੀਂ ਮਾਇਆ ਵਸ ਹੋ ਕੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਨੂ ਭੂਲੀ ਬੈਠੇ ਹਾਂ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਾਨੂ ਫਿਰ ਤੋ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ ! ਤੇ ਸਾਡਾ ਜਨਮ ਸੁਫ੍ਲਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਤੋ ਵਾਪਿਸ ਜਾਈਏ ਤਾ ਸਾਡਾ ਪਿਤਾ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਸਾਨੂ ਪਛਾਣ ਲਵੇ,
'ਮੋਹੇ ਮਰਨੇ ਕਾ ਚਾਓ ਹੈ ਮਰੋਂ ਤੋ ਹਰਿ ਕੇ ਦਵਾਰ !! ਮਤ ਹਰਿ ਯੇ ਕਹੇ ਕੌਨ ਪੜਾ ਹੈ ਮੇਰੇ ਦਵਾਰ !!
ਅਸੀਂ ਸ਼ੁਰੂ ਵੀ ਓਥੋਂ ਹੀ ਹੋਏ ਸੀ ਤੇ ਸਾਡਾ ਅੰਤ ਵੀ ਓਥੇ ਹੀ ਹੈ-ਚਿਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਾਨੂ ਓਥੇ ਹੀ ਮਿਲਣੀ !
'ਜਗਤ ਜਲੰਦਾ ਰਖ ਲੈ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾ ਧਾਰਿ ਜਿਤ ਦੁਆਰੇ ਉਬਰੇ ਤਿਤੈ ਲੇਹੁ ਉਬਾਰ !! ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੁਖ ਵੇਖਾਲਿਆ ਸਚਾ ਸਬਦ ਵੀਚਾਰਿ ਨਾਨਕ ਅਵਰ ਨਾ ਸੁਝਈ ਹਰਿ ਬਿਨ ਬਖਸ਼ਣਹਾਰ !!
ਸਫਲ ਹੋਤ ਇਹ ਦੁਰਲਭ ਦੇਹੀ !! ਜਾ ਕਓ ਸਤਿਗੁਰੁ ਮਇਆ ਕਰੇਹੀ !! ਅੰਗ ੧੨੯੮ !!
ਆਓ ਸਾਰੇ ਪਵਿਤਰ ਨਾਮ ਨੂ ਰਿਦੇ ਵਿਚ ਵਸਾਈਏ --- ਸਤਿਨਾਮ ਵਾਹਿਗੁਰੂ !!
ਕਵਨ ਮੂਲ ਪ੍ਰਾਣੀ ਕਾ ਕਹੀਏ ਕਵਨ ਰੂਪ ਦ੍ਰਿਸਟਾਇਓ !! ਜੋਤਿ ਪ੍ਰਗਾਸ ਭਈ ਮਾਟੀ ਸੰਗ ਦੁਲਭ ਦੇਹ ਬਖਾਨਿਓ !! ਅੰਗ ੧੨੧੬ !!
ਇਥੇ ਫਿਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਤਿਨਾਮ ਕੀ ਹੈ, ਕੀ ਜੋ ਸਾਨੂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਜੋ ਦਿੱਤਾ ਕੀ ਓਹੋ ਸਚਾ ਨਾਮ ਹੈ ? ਕਿਓਂਕਿ ਅਜਕਲ ਤੇ ਕਲਯੁਗੀ ਬਾਬੇ ਬਥੇਰੇ ਨੇ ਜੋ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਦਿੰਦੇ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਰਾਧਾਸਵਾਮੀਏ ਯਾ ਨੂਰ ਮਹਿਲੀਏ ? ਜੇ ਅਸੀਂ ਰਾਧਾ ਸਵਾਮੀਆਂ ਦੀ ਗਲ ਕਰੀਏ ਤੇ ਓਹ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਗੁਪਤ ਰਖਦੇ ਨੇ, ਕਿਸੇ ਨੂ ਨਹੀ ਦਸਦੇ ! ਵੇਖੋ. ......
Sikhs and Radhaswami sect
'ਇੰਜ ਹੀ ਇਹ ਦੂਜੇ ਡੇਰੇਵਾਲੇ ਅਤੇ ਬਾਬੇ ਕਰਦੇ ਪਏ ਨੇ ! ਪਰ ਬਾਬੇ ਨਾਨਕ ਨੇ ਸਾਂਝਾ ਉਪਦੇਸ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਨਾਮ ਜਪਣ ਲਈ, ਓਹਨਾ ਇਸ ਭੇਦ ਨੂ ਸਿਰਫ ਆਪਣੇ ਸਿਖਾਂ ਤਕ ਲਈ ਨਹੀ ਸੀ ਰਖਿਆ ਪਰ ਸਾਰੀ ਮਨੁਖ ਲੋਕਾਈ ਵਾਸਤੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਤੇ ਕਿਹਾ ਸੀ "
ਖਾਵਹੁ ਖਰਚਹੁ ਰਲ ਮਿਲ ਭਾਈ ਤੋਟ ਨ ਆਵੈ ਵਧਦੋ ਜਾਈ !!' ਗਓੜੀ ਗੁਆਰੇਰੀ ਮਹੱਲਾ ੫ !!
ਸਬਦੈ ਕਾ ਨਿਬੇੜਾ ਸੁਣ ਤੂ ਅਉਧੂ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਜੋਗੁ ਨ ਹੋਈ !! ਨਾਮੇ ਰਾਤੇ ਅਨਦਿਨੁ ਮਾਤੇ ਨਾਮੇ ਤੇ ਸੁਖੁ ਹੋਈ !! ਨਾਮੇ ਹੀ ਤੇ ਸਭੁ ਪਰਗਟੁ ਹੋਵੇ ਨਾਮੇ ਸੋਝੀ ਪਾਈ !! ਬਿਨ ਨਾਵੈ ਭੇਖ ਕਰਹਿ ਬਹੁਤੇਰੇ ਸਚੇ ਆਪਿ ਖੁਆਈ !! ਸਤਿਗੁਰ ਤੇ ਨਾਮੁ ਪਾਈਏ ਅਉਧੂ ਜੋਗ ਜੁਗਤ ਤਾ ਹੋਈ !! ਕਰੀ ਬੀਚਾਰੁ ਮਨ ਦੇਖਉ ਨਾਨਕ ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਮੁਕਤਿ ਨ ਹੋਈ !! ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ !!
ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂ ਦੋ ਗੁਥੀਆਂ ਦਿਨਾ ਹਾਂ ਤੇ ਪਹਿਲੀ ਗੁਥੀ ਵਿਚ ਜੋ ਮਾਇਆ ਹੈ ਓਹ ਤੁਸੀਂ ਵਰਤ ਨਹੀ ਸਕਦੇ ਪਰ ਸਿਰਫ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਮਿਲ੍ਕੀਅਤ ਹੈ ਹੁਣ ਇਸਨੁ ਜਿੰਨੀ ਵਾਰੀ ਮਰਜੀ ਵੇਖੀ ਜਾਓ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਰਹੋ,
ਨਾ ਇਸ ਪੂੰਜੀ ਨੇ ਘਟਨਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਵਧਣਾ ਹੈ, ਇਸ ਪੂੰਜੀ ਨੇ ਇਨੀ ਹੀ ਰਹਿਣਾ !

! ਹੁਣ ਇਸਨੁ ਜਿੰਨੀ ਵਾਰੀ ਮਰਜੀ ਵੇਖੀ ਜਾਓ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਰਹੋ !


ਦੂਜੀ ਗੁਥੀ ਵਿਚ ਵੀ ਮਾਇਆ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਮਾਇਆ ਓਹ ਹੈ ਕਿ ਪਈ ਰਹੇਗੀ, ਨਹੀ ਵਰਤੋਂਗੇ ਤੇ ਘਟ ਜਾਏਗੀ ਪਰ ਜੇ ਕਰ ਤੁਸੀਂ ਵਰਤੋਂਗੇ, ਜਿੰਨੀ ਵਰਤੋਂਗੇ ਇਹ ਦੁਨੀ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧਦੀ ਜਾਏਗੀ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੀ ਗੁਥੀ ਲੈਣੀ ਪਸੰਦ ਕਰੋਗੇ ? ਜਿਹੜੀ ਓਨੀ ਹੀ ਰਹਿਣੀ ਯਾ ਦੂਜੀ ਵਾਲੀ, ਜਿਸਨੂ ਜਿਨਾ ਵਰਤੋ ਦੁਨੀ ਹੋਵੇਗੀ- ਸਭ ਇਹ ਦੂਜੀ ਗੁਥੀ ਹੀ ਲੋਚ੍ਨ੍ਗੇ ! ਇਹੋ ਅਸਲੀ ਗੁਥੀ ਹੈ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਜਿਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਉਪਦੇਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ !
ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂ ਇਹ ਸਮਝ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਕਿਥੋਂ ਆਏ ਹੋ, ਕਿਸ ਕੰਮ ਲਈ ਇਥੇ ਆਏ ਹੋ, ਤੁਹਾਨੂ ਕਿਸਨੇ ਭੇਜਿਆ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਜਨਮ ਲੈਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕੀ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਆਏ ਤਾ ਹੋ ਪਰ ਹੁਣ ਕਿਥੇ ਜਾਣਾ ਹੈ ! ਇਹਨਾ ਸਬ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦੀ ਇਕ ਨਿਮਾਣੀ ਜਿਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਯਾ ਉਪਰਾਲਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਦਕਾ ਅਸੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ ! ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਇ ਅਸੀਂ ਇਹ ਸਮਝਾਓਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ੮੪ ਲਖ ਜੂਨੀਆਂ ਤੋ ਬਾਅਦ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਨੂ ਹੁਣ ਮਿਲਣਾ ਹੈ ! ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਦੇਹੀ ੮੪ ਲਖ ਜੂਨੀਆਂ ਦੀ ਭੁਖ ਮਿਟਾਓਣ ਲਈ ਤੇ ਸੱਚੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੂ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇਹ ਵਾਰੀ ਦੱਸੀ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨਾਮ ਨੂ ਜਾਪਦੇ ਹੋਇ ਇਸ ਦੇਹੀ ਨੂ ਪਵਿਤਰ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਮਨ ਨਿਰਮਲ ਹੋਵੇ, ਸੋਝੀ ਆਵੇ ਤੇ ਅੰਦਰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਸਬਦ ਦੀ ਧੁਨਿ ਵਜੇ ! ਅਸੀਂ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਤੋ ਵਿਛੜੇ ਸੀ ਤੇ ਹੁਣ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਮਿਹਰ ਕਰਨ, ਸਾਡਾ ਪੈਂਡਾ ਮੁਕੇ ਤੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾਈਏ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਪਰਮੇਸ੍ਵਰ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਨੂ ਮਿਲੀਏ
ਦੋਹਰਾ !! ਹਰਿ ਹਰਿ ਜਨਿ ਦੁਇ ਏਕ ਹੈ ਬਿਬ ਬਿਚਾਰ ਕਿਛੁ ਨਾਹਿ !! ਜਲ ਤੇ ਉਪਜ ਤਰੰਗ ਜਿਓਂ ਜਲ ਹੀ ਬਿਖੇ ਸਮਾਹਿ !!

ਇਸ ਲਈ ਕੰਮ ਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਸਾਂਸ ਸਾਂਸ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਰਹੀਏ, ਜੋ ਮਾਇਕ ਪਦਾਰਥ ਉਸਨੇ ਸਾਨੂ ਇਸ ਦੇਹੀ ਦੇ ਸੁਖ ਲਈ ਬਖਸ਼ੇ ਹਨ, ਉਸ ਲਈ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਕਰੀਏ !


ਦੁਨਿਆ ਇਕ ਸੈਰਗਾਹ ਹੈ ਇਥੇ ਕਈ ਆਏ ਅਤੇ ਕਈ ਸੈਰ ਕਰਕੇ ਚਲੇ ਗਏ ਪਰ ਜਿਸ ਨੇ "ਪਹਿਲਾ ਮਰਨ ਕਬੂਲ ਕਰ ਜੀਵਨ ਕੀ ਛਡ ਆਸ " ਮੁਤਾਬਿਕ ਜੀਵਨ ਜੀਵਿਆ -ਓਹ ਸਫਲ ਹੋ ਗਏ ! ਕਾਲ ਯਾਨੀ ਮੌਤ ਦਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀ ਹਰ ਇਕ ਵਸਤੁ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਹੈ ਪਰ ਰੱਬ ਦੇ ਸਚੇ ਆਸ਼ਕਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਆਸ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ
"ਕਬੀਰ ਮੇਹੇ ਮਰਨੇ ਕਾ ਚਾਓ ਹੈ ਮਰੋਂ ਤੋ ਹਰਿ ਕੇ ਦੁਆਰ !!"
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਅੰਤਿਮ ਫੈਸਲਾ ਹੈ, "ਜਿਨੀ ਨਾਮ ਧਿਆਇਆ ਗਏ ਮਸਕਤਿ ਘਾਲਿ ਨਾਨਕ ਤੇ ਮੁਖ ਉਜਲੇ ਕੇਤੀ ਛੁੱਟੀ ਨਾਲਿ !!" ੧ !! ਜਿੰਨਾ ਨੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਿਆ ਹੈ ਉਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਓਹਨਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਸਮਾਜ, ਸ਼ਹਿਰ ਹੀ ਨਹੀ ਸਗੋਂ ਮੁਲਕ ਵੀ ਤਰ ਜਾਂਦੇ ਨੇ ! ਜੀਵਨ ਦਾ ਇਹ ਮਕਸਦ, " ਸਾਸ ਸਾਸ ਸਿਮਰਓ ਗੋਬਿੰਦ ਮਨ ਅੰਤਰਿ ਕੀ ਉਤਰੇ ਚਿੰਦ !!" ਬਣਾ ਕੇ ਨਾਮ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਰਸੀਏ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀ ਬਣੋ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਉਚਤਾ ਦੀਆਂ ਮੌਜਾਂ ਮਾਨਣ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿਆਰ ਰਹੋ ! ਗਫਲਤ ਬਣ ਕੇ ਜੀਵਨ ਬਰਬਾਦ ਨਾ ਕਰੋ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਨੂ ਸਮਝੋ !


ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਗੁਰੂ ਗਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਨਾਮ ਦੀ ਵਡੀਆਈ ਅਤੇ ਨਾਮ ਜਪਣ ਤੇ ਹੀ ਉਪਦੇਸ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ! ਓਹਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬੰਦਿਆ ਜੇ ਰੱਬ ਤੋ ਕੁਝ ਮੰਗਣਾ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਸਿਰਫ ਨਾਮ ਦੀ ਦਾਤਿ ਮੰਗ.....
ਮਾਗਨਿ ਮਾਗਤ ਏਕਹਿ ਮਾਗ !! ਨਾਨਕ ਜਾਤੇ ਪਰਹਿ ਪਰਾਗ !! ਬਾਵਨ ਆਖਰੀ !!

ਓਹ ਨਾਮ ਮੰਗ ਜਿਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਸਬ ਨੂ ਪੁਜੇ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਿੰਘੋ - ਗੁਰੂ ਦੇ ਪਿਆਰਿਓ ਆਓ ਸਭ ਸਚਾ ਨਾਮ ਜਪੀਏ - ਸਤਿਨਾਮ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ.

ਗੁਰੂ ਚਰਨਾ ਦਾ ਦਾਸ;
ਅਜਮੇਰ ਸਿੰਘ ਰੰਧਾਵਾ