ਸਿੱਧ-ਗੋਸ਼ਟ ਦੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ

[Dalvinder Singh Grewal]

ਸਿੱਧ-ਗੋਸ਼ਟ ਦੇ ਸਿੱਧਾਂ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ

-ਡਾ. ਦਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗ੍ਰੇਵਾਲ

1925, ਬਸਂਤ ਐਵਿਨਿਊ , ਲੁਧਿਆਣਾ- ਮੁਬਾਈਲ 9815366726​

ਸਾਧਨਾ ਸ਼ਬਦ ‘ਸਾਧਣਾ’ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੈ ਭਾਵ ਅਪਨੇ ਮਨ-ਤਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸ ਕਰਨਾ ਕਿ ਉਹ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਨੂੰ ਬੇਝਿਜਕ ਪਾਲਣ ਕਰੇ’ । ਏਥੇ ਸਾਧਨਾ ਦਾ ਮੰਤਵ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਹੈ ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਉਸ ਸੰਗ ਪਾਉਣਾ ਅਤੇ ਸਮਾਉਣਾ ਲੋਚਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਮਨੁਖੀ ਬ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਤੀ ਦੇ ਚਾਰ ਗੁਣ ਗਿਣਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਸਤੋਗੁਣ, ਰਜੋਗੁਣ, ਤਮੋਗੁਣ ਤੇ ਨਿਰਗੁਣ । ਸਤੋਗੁਣ ਬਾਵ ਸਤ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਜਾਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਕਾਮਨਾ, ਰਜੋਗੁਣ ਭਾਵ ਰਾਜ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਕਾਮਨਾਂ ਤਮੋਗੁਣ ਭਾਵ ਦੂਜਿਆਂ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਦਾ ਭਾਵ ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਮਨਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਕਾਮਨਾ ਰਹਿਤ ।

ਸਾਧਨਾਂ ਜਾਂ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਚਾਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ ।

1. ਮੁਸੀਬਤ ਫਸੇ, ਮੁਕਤੀ ਲੋਚਦੇ
2. ਜਿਗਿਆਸੂ, ਸਿਧਾ ਸੱਚੇ ਸੱਚੇ ਸੱਚ ਇਛੁਕ
3. ਧਨ ਦੇ ਇਛੂਕ
4. ਗਿਆਨੀ
(ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ-ਭਾਸ਼ਾ-ਰਾਧਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (ਅਨੁਵਾਦ) ਪੰਨਾ : 217-218)

ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਸ਼ਬਦ ਭਗਤੀ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ।

ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਾਧਨਾਂ ਚਰਚਾ ਹੀ ਇਸ ਲੇਖ ਦਾ ਮੁਖ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਤੇ ਇਹ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਹਨ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਤੇ ਸਿਧ-ਜੋਗੀ ਗੋਰਖਨਾਥ ਅਖਾੜੇ ਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਂਗੂ ਉਸ ਵਕਤ ਸੀ ਮਛਿੰਦਰ ਨਾਥ ।
ਸਿੱਧ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਜਿਸਨੇ ਸਿੱਧੀ, ਸੰਪੂਰਨਤਾ, ਜਾਂ ਅਲੌਕਿਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਪਤੰਜਲੀ ਦੇ ਯੋਗ ਸੂਤਰ 64 ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਜਾਂ ਅਲੌਕਿਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਸੂਚੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅਸ਼ਟਾਂਗ (ਅਸ਼ਟਾਂਗ) ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਪਸ਼ਟਤਾ, ਭੂਤਕਾਲ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਮਨ ਪੜ੍ਹਨਾ, ਸੂਖਮ ਯਾਤਰਾ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਉੱਡਣਾ, ਸਰਵਉੱਚ ਸਿਹਤ, ਹੋਰ ਸਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਹੇਠ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ ਇੱਕ ਮੁਕਤ ਆਤਮਾ ਦੇ ਅੱਠ ਪਰਮ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਗੁਣ	ਅਰਥ	ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ
ਕਸ਼ਯਿਕਾ ਸਮਯਕਤ੍ਵਾ	ਅਨੰਤ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਜਾਂ ਤੱਤ ਜਾਂ ਹਕੀਕਤ ਦੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ	ਵਿਸ਼ਵਾਸ-ਭਰਮਾਉਣ ਵਾਲੇ (ਦਰਸ਼ਨ ਮੋਹਨੀਯ) ਕਰਮ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ 'ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ
ਕੇਵਲ ਗਿਆਨ	ਅਨੰਤ ਗਿਆਨ	ਗਿਆਨ-ਧੁੰਦਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ (ਗਿਆਨਵਰਣੀਆ)
ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ	ਅਨੰਤ ਧਾਰਨਾ	ਕਰਮ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ 'ਤੇ।
ਅਨੰਤ ਵੀਰ੍ਯ	ਅਨੰਤ ਸ਼ਕਤੀ	ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ-ਧੁੰਦਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ (ਦਰਸ਼ਨਵਰਣੀਆ) ਕਰਮ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ 'ਤੇ
ਸੂਕਸਮਤਵਾ	ਸੂਖਮਤਾ	ਵਿਰੋਧਕ (ਅੰਤਰਾਇਆ) ਕਰਮ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ 'ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ
ਅਵਾਘਨ	ਅੰਤਰ-ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੋਗਤਾ	ਜੀਵਨ-ਨਿਰਧਾਰਕ (ਆਯੂ) ਕਰਮ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ 'ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ
ਅਗੁਰੁਲਾਘੁਤਵਾ	ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਨਾ ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹਲਕਾ	ਨਾਮ-ਨਿਰਧਾਰਕ (ਗੋਤਰ) ਕਰਮ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ 'ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ
ਅਵਯਾਬਦਾ	ਅਡੋਲ, ਅਨੰਤ ਅਨੰਦ	ਭਾਵਨਾ-ਉਤਪਾਦਕ (ਵੇਦਾਨੀਆ) ਕਰਮ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ 'ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ

ਸੂਕਸ਼ਮਤਵ ਦੇ ਗੁਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਮੁਕਤ ਆਤਮਾ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ ਅਤੇ , ਇੰਦਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਉਸਦਾ ਗਿਆਨ ਸਿੱਧਾ ਹੈ। ਅਵਗਾਹਨ ਦੇ ਗੁਣ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਮੁਕਤ ਆਤਮਾ ਉਸੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੇ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀ।

ਇੱਕ ਆਤਮਾ, ਸਿੱਧI ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲੋਕ ਦੇ ਸਿਖਰ 'ਤੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ (ਜੈਨ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ) ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਕਾਲ ਲਈ ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ, ਸਿੱਧ ਇੱਕ ਪਰੰਪਰਾ (ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ) ਜਾਂ ਯੋਗੀਆਂ, ਮਾਹਰਾਂ, ਜਾਂ ਸੰਪੂਰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਨਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਚੱਕਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਾਧਾਰਨ ਮਾਨਸਿਕ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਪਰੰਪਰਾ 84 ਮਹਾਨਤਾ ਵਾਲੇ ਸਿੱਧਾਂ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ੈਵ ਧਰਮ ਦੀ ਤੰਤਰ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਨ।...

84 ਸਿੱਧਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਨੌਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨੌਂ ਨਾਥ (ਨਵਨਾਥ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।9 ਨਾਥ 84 ਸਿੱਧ ਨਾਥ ਸੰਪ੍ਰਦਾਇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ

1.ਮਤਸਯੇਂਦਰਨਾਥ ਜਾਂ ਮਛਿੰਦਰਨਾਥ (9ਵੀਂ ਸਦੀ), "ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ (ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅੱਗੇ, ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਹਿੰਦੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ) ਦੁਆਰਾ ਯੋਗ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।"

2.ਗੋਰਕਸ਼ਨਾਥ ਜਾਂ ਗੋਰਖਨਾਥ

3. ਜਲੰਧਰਨਾਥ ਜਾਂ ਜਲੰਧਰਨਾਥ

4. ਕਨਿਪਨਾਥ ਜਾਂ ਕਨਹੋਬਾ

5 ਗਹਿਨੀਨਾਥ ਜਾਂ ਗਹਿਨੀਨਾਥ5

6. ਭਰਤ੍ਰੀਨਾਥ ਜਾਂ ਭਰਤਿਹਰੀਨਾਥ ਜਾਂ ਰਾਜਾ ਭਰਥਰੀ ਜਾਂ ਭਰਤਰਿਹਰੀ

7. ਰੇਵਨਨਾਥ ਜਾਂ ਰੇਵਨ ਸਿੱਧ ਜਾਂ ਕੜਾ ਸਿੱਧ ਜਾਂ ਰਾਵਲਨਾਥ

8. ਚਰਪਟਕਸ਼ਨਨਾਥ ਜਾਂ ਚਰਪਤਿਨਾਥ

9 ਨਾਗਨਾਥ ਜਾਂ ਨਾਗੇਸ਼ਨਾਥ

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨ ਮੱਤਯੇਂਦਰਨਾਥ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਥ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਸੰਸਥਾਪਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਗੋਰਖਨਾਥ ਨੂੰ ਗੋਰਖਨਾਥ ਸ਼ੈਵ ਧਰਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸੰਪਰਦਾਇ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਸਖ਼ਤ ਤਪੱਸਿਆ, ਹਠ ਯੋਗ ਨਾਮਕ ਯੋਗ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸ਼ਾਖਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਗੁਪਤ ਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਨੌਂ ਨਾਥ ਸ਼ਿਵ ਜਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀਆਂ ਨੌਂ ਊਰਜਾਵਾਂ ਜਾਂ ਸੰਪੂਰਨਤਾਵਾਂ (ਸਿੱਧਾਂ) ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹੋਣ।

ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀਆਂ ਅਲੌਕਿਕ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਸਿੱਧ ਅਜੇ ਵੀ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿੰਦਾ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਅਲੌਕਿਕ ਸਰੀਰਾਂ ਨਾਲ ਭੌਤਿਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਸਿੱਧਆਸ਼ਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।

84 ਸਿੱਧ

1.ਲੁਹੀਪਾ, 2.ਲੋਲਪਾ, 3.ਵਿਰੂਪਾ, 4.ਦੋਂਭੀਪਾ, 5.ਸ਼ਬਰੀਪਾ, 6.ਸਾਰਹਪਾ, 7.ਕੰਕਲਿਪਾ, 8.ਮੀਨਪਾ, 9.ਗੋਰਕਸ਼ਪਾ, 10.ਚੋਰੰਗੀਪਾ, 11.ਵੀਨਾਪਾ, 12.ਪਾਨਤੀ, 12.3.ਪਾ. 14.ਚਮਰਿਪਾ, 15.ਖੰਡਪਾ, 16. ਨਾਗਾਰਜੁਨ, 17. ਕਰਹਪਾ, 18. ਕਰਣਰੀਆ, 19. ਠਗਨਪਾ, 20. ਨਰੋਪਾ, 21. ਸ਼ਾਲੀਪਾ, 22. ਤਿਲੋਪਾ, 23. ਛਤਰਪਾ, 24. ਭਾਦਰਪ, 25, 27. ਕਲਪਜੋ, 25, 26. ਕਲਪਨਾ। 28. ਘੋਮਭੀਪਾ, 29. ਕਨਕਨਪਾ, 30.ਕਾਮਰਿਪਾ, 31.ਡੇਂਗੀਪਾ, 32.ਭਦੇਪਾ, 33.ਤਾਂਘੇਪਾ, 34.ਕੁਕਰਿਪਾ, 35.ਕੁਸੁਲਿਪਾ, 36.ਧਰਮਪਾ, 37.ਮਹੀਪਾ, 38.ਅਚਿੰਤਿਪਾ, 39.ਭਲਹਪਾ, 40.ਨਲਿਨਪਾ, 41.ਭੂਕਪਾ, 41.ਭੂਪਤਿ 43.ਮੇਕੋਪਾ, 44.ਕੁਡਾਲੀਆ, 45.ਕਮਰੀਪਾ, 46.ਜਲੰਧਰਪਾ, 47.ਰਾਹੁਲਪਾ, 48.ਧਰਮਰੀਆ, 49.ਢੋਕਰੀਆ, 50.ਮੇਦੀਨੀਪਾ, 51.ਪੰਕਜਪਾ, 52.ਘਾਟਪਾ, 53.ਪੰਜੀ, 53.ਜੀ.5.ਜੀ. 56.ਲੁਚਿਕਪਾ, 57.ਨਿਰਗੁਣਪਾ, 58.ਜਯਨੰਤਾ, 59.ਚਰਪਟੀਪਾ, 60.ਚੰਪਕਪਾ, 61.ਭਿਖਾਨਪਾ, 62.ਭਲਿਪਾ, 63.ਕੁਮਾਰੀਆ, 64.ਜਬਰੀਆ, 65.ਮਣੀਭਦਰ, 66.ਮੇਖਲਾ, 67.ਕਨਖਲਪਾ, 68.ਕਲਕਲਪਾ, 69.ਕਾਂਖਲਪਾ, 69.ਕਾਂਤਲਾ 71.ਉਧਾਲਿਪਾ, 72.ਕਪਾਲਪਾ, 73.ਕਿਲਪਾ, 74.ਸਗਰਪਾ, 75.ਸਰਵਭਾਕਸ਼ਪਾ, 76.ਨਾਗੋਬੋਧਿਪ, 77.ਦਾਰਿਕਾਪਾ, 78.ਪੁਤਲਿਪਾ, 79.ਪਨਾਹਪਾ, 80.ਕੋਕਲਿਪਾ, 81.ਅੱਖਰਪਾ, 81. 83.ਸਮੁਦਪਾ ਅਤੇ 84.ਭਲੀਪਾ।

ਪਾ ਦਾ ਭਾਵ ਪਦ/ ਨਾਥ

ਯੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ
ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮਸਾਖੀ ਵਿੱਚ ਗੋਰਖ ਹਟੜੀ ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ (1982) ਨੇ ਕਪਾਦਿਆਂ ਸਿੱਧ ਗੋਸ਼ਟਿ ਏਥੇ ਹੋਈ ਲਿਖੀ ਹੈ।ਮਿਹਰਬਾਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਵਿਚ ਇਹ ਅਚੱਲ ਵਟਾਲਾ ਜੋ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਦੇ ਬਟਾਲਾ ਸ਼ਹਿਰ ਕੋਲ ਹੈ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਦੱਸੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸਿੱਧਾਂ ਪਵਨ ਨਾਥ ਅਤੇ ਭੰਗਰ ਨਾਥ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ।(ਸਿੰਘ, 1969)ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਅਚਲ ਵਟਾਲਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਦੇ ਮੇਲੇ ਤੇ ਸਿੱਧ ਭੰਗਰ ਨਾਥ ਨਾਲ ਗੋਸ਼ਟ ਹੋਈ ਦਸਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਚਰਪਟ ਨਾਥ 11-12 ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ, ਲੋਹਾਰੀਪਾ 8-9ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਦਸੇ ਸਨ ਜਦ ਕਿ ਸਿੱਧ ਗੋਸ਼ਟ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰਚਨਾ 1519ਈ (ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ) ਦੀ ਜਾਂ ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਸਿੱਖ ਇਨਸਾਈਕਲੋਪੀਡੀਆ) ਵੇਲੇ ਦੀ ਦਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾਂ ਨਾਲ ਹੋਏ ਸੰਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਪਰਬਤੀ ਯਾਤਰਾ ਵੇਲੇ ਹੋਏ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਵੀ ਸੁਮੇਰ ਪਰਬਤ ਤੇ ਹੋਈ ਮੰਨਦੇ ਹਨ

ਫੇਰ ਜਾ ਚੜ੍ਹੇ ਸੁਮੇਰ ਪਰ ਸਿਧ ਮੰਡਲੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਆਈ

ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਮਗਰੀ ਅਤੇ ਅਪਣੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੁ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਿੱਧਾ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਕਈ ਥਾੲੀ ਹੋਏ ਹਨ । ਪਹਿਲੀ ਮੀਟਿੰਗ ਗੋਰਖਮਤਾ/ਨਾਨਕਮਤਾ ਵਿਖੇ, ਦੂਜੀ ਸੁਮੇਰ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਅਤੇ ਤੀਜੀ ਗੋਰਖ ਹਟੜੀ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਤੇ ਚੌਥੀ ਅਚਲ ਵਟਾਲਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਅਸਾਮ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵੇਲੇ ਇਕ ਸੰਵਾਦ ਲੂਣੀਆਂ ਸਿੱਧ ਨਾਲ ਵੀ ਹੋਇਆ । ਸਿੱਧ ਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁੱਖ ਬਹਿਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਚਰਪਟ, ਲੋਹਾਰੀਪਾ ਅਤੇ ਭੰਗਰਨਾਥ ਸਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵੀ ਸਨ।

ਨਾਨਕ ਮਤਾ
'ਹਲਦਵਾਨੀ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਗੋਰਖਮਤਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿਸਨੂੰ ਹੁਣ ਨਾਨਕ ਮੱਤਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।'20 ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਸਥਾਨ ਦਿਓਹਾ ਧਾਰਾ 'ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਰੇਲਵੇ ਦੇ ਪੀਲੀਭੀਤ ਟਨਕਪੁਰ ਮੀਟਰ ਭਾਗ 'ਤੇ ਖਟੀਮਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ 15 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਨਾਨਕ ਸਾਗਰ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਭੰਡਾਰ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਗਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਹੇਠ ਬੈਠ ਗਏ। ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਹਰਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਸਰਦੀਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਠੰਢ ਹੋ ਗਈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਸਾਥੀ ਨੂੰ ਯੋਗੀਆਂ ਤੋਂ ਅੱਗ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਹੋਣ ਤੋਂ ਅਪਮਾਨਿਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਿਆਂ, ਅੱਗ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਖੁਦ ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਹੋ।" ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਠੰਢੇ ਰਹੇ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਤੂਫ਼ਾਨ ਉੱਠਿਆ। ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਅੱਗ ਬੁਝ ਗਈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਅੱਗ ਸੜਨ ਲੱਗੀ। ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਠੰਢ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਅੱਗ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਕੋਲ ਭੱਜੇ ਆਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕੰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਜੁੱਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੋਹਰੇ ਵਜੋਂ ਛੱਡ ਕੇ ਅੱਗ ਲੈਣ ਲਈ ਕਿਹਾ।

ਸਵੇਰੇ, ਯੋਗੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ, "ਕੌਣ ਤਰਾਜੀ ਕੌਂ ਤੁਲਾ"।21 "ਤੁਹਾਡੀ ਸਮਰੱਥਾ ਕਿਹੜੀ ਤੱਕੜੀ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਪਰਖਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ?" ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਕੀਮਤ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੌਣ ਕਰਦਾ ਹੈ?’

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰੇ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਮੇਰੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਪਿਆਰੇ, ਤੁਸੀਂ ਅਸੀਮ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਖੁਦ ਹਰ ਸੁੱਕੀ ਧਰਤੀ, ਪਾਤਾਲ ਅਤੇ ਉੱਪਰਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਖੁਦ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹੋ। ਮੇਰੀ ਆਤਮਾ ਤੱਕੜੀ, ਚੇਤਨਾ, ਭਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜੌਹਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ, ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰੋਂ ਤੋਲੋ ਜਿਸਨੂੰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਖੁਦ ਤੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਮਝਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਵਪਾਰੀ ਹੋ। ਨਾਨਕ ਤੁਹਾਡੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।22

ਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਯੋਗੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਵਾਂਗ ਪਹਿਰਾਵਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪਹਿਨਦੇ?"
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, 'ਜੋਗ ਨਾ ਖਿੰਥਾ, ਜੋਗ ਨਾ ਡੰਡੇ, ਜੋਗ ਨਾ ਭਸਮ। ਚਰ੍ਹੀਏ'।23

'ਯੋਗ ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਕਟੋਰੇ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਲਾਠੀ ਚੁੱਕਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਨਾ ਹੀ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸੁਆਹ ਨਾਲ ਮਲਣਾ ਹੈ,

ਯੋਗ ਕੰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਵਾਲਾਂ ਨੂੰ ਕੱਟਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਾਂ ਸਿੰਙI ਵਜਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅਸ਼ੁੱਧੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿਣਾ; ਸੱਚਾ ਯੋਗ ਹੈ'।24

ਦੰਤਕਥਾ ਅੱਗੇ ਦੱਸਦੀ ਹੈ। 'ਹਾਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਕੁਝ ਚਮਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 5 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ, ਗੁਰੂ ਨੇ ਰੁੱਖ ਵੱਲ ਰੁਕਣ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕੀਤਾ। ਰੁੱਖ ਉੱਥੇ ਹੀ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਇੱਕ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਰੁੱਖ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਉਸਨੂੰ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ 'ਪੰਜਾਜੀ' ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦੰਤਕਥਾ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਹੈ। ਯੋਗੀ ਇਸ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਰੁਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਅਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਚਮਤਕਾਰ ਦਿਖਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਇਲਾਜਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਚਰਚਾਵਾਂ ਵੱਲ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਹੰਕਾਰ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੱਟਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਖਡਵ ਦੀ ਕੁੱਟਮਾਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਯੋਗੀ ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ਬਣਨ ਅਤੇ ਚਮਤਕਾਰ ਦਿਖਾਉਣਾ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਭਟਕਾਇਆ ਸੀ। ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਯੋਗੀ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਪਰ ਕੁਝ ਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਦੁਖੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਹੋਰ ਚਮਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਖੂਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਸੁਕਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੋਟੀ ਮਰਦਾਨਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਤੱਕ ਇੱਕ ਲਕੀਰ ਖਿੱਚਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਨਾ ਦੇਖਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਵੀ ਦਿੱਤੀ। ਮਰਦਾਨਾ ਨੇ ਹਦਾਇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 2 ਫਰਲਾਂਗ ਦੂਰ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਦੇਖਿਆ, ਹੈਰਾਨ ਸੀ ਕਿ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਸਦੀ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਦਰਿਆ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। ਸੀਟ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਪਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੀ ਪਾਣੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੂਹਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੇਖੋ! ਸਾਰੇ ਖੂਹ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।

ਹੁਣ ਇਸ ਨਾਲੇ ਨੂੰ 'ਨਾਨਕ ਸਾਗਰ' ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਰਾਮ ਸਥਾਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੂਹ ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਸਾਗਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਬਾਉਲੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੁਲ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਛੇਵੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕੇਸਰ ਮਿਲਾਇਆ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਿਆ ਤਾਂ ਈਰਖਾਲੂ ਯੋਗੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਾੜਿਆ ਗਿਆ ਪਿੱਪਲ ਦਾ ਰੁੱਖ ਨਵੇਂ ਪੱਤੇ ਫੁੱਟਦਾ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਸਿੱਖ (ਥਾਰੂ) ਇਸ ਸਥਾਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਕਾ-ਲੰਗਰ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਸੁਆਹ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਕਥਾਵਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਯੋਗੀਆਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਚਰਚਾ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦੇ ਢੰਗ ਦੀ ਅਤਿਕਥਨੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦਾ ਕੰਟਰੋਲ ਸੀ ਪਰ ਜਦੋਂ ਭਾਈ ਅਲਮਸਤ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਇਸਨੂੰ ਨਾਥ ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਪਾਇਆ। ਉਸਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜਿਆ

ਕੈਲਾਸ਼ ਵਿਖੇ

ਕੈਲਾਸ਼ ਸੁਮੇਰੂ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, "ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਗੋਰਖ ਨਾਥ ਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਸਿੱਧਾਂ,ਨੂੰ ਮਿਲੇ"। [19] ਇਹ ਚਮਤਕਾਰੀ ਪੁਰਸ਼ ਇੱਕ ਸਭਾ ਬਣ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਸਣਾਂ 'ਤੇ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ("ਸਿੱਧ ਸਭਾ ਕਰ ਆਸਣ ਬੈਠੇ" ਸ.ਜੀ.ਜੀ.ਐਸ. ਪੰਨਾ 938), "ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਇਸ ਸਭਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ":-

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰਾ ਨਮਸਕਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਉਸਨੂੰ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ, ਜੋ ਸੱਚਾ, ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਅਤਿਅੰਤ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਕੇ ਉਸਦੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਉਸਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। ਉਸਦੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਹੀ, ਅਸੀਂ ਸੱਚੀ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ"। [20]

ਚਮਤਕਾਰੀ ਪੁਰਸ਼ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਨਾਮ, ਸੰਪਰਦਾ, ਜੀਵਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼, ਆਸਣ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਸਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕਰਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਨਾਨਕ ਹੈ, ਮੈਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਆਸਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਪੰਥ ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰਹਿਣਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਰਸਤਾ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਿੰਤਨਸ਼ੀਲ ਮੂਡ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਅਲੌਕਿਕ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ।"

"ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹੋ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ?" ਸਿੱਧਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਉਭਰਿਆ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਿਤ ਕਰੇਗਾ ਉੱਥੇ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਕੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ", ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਸਿੱਧ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਗਏ। "ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ, ਅਪਾਰ ਸੰਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ?" ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਿਆ।

"ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਬੱਤਖ ਨਦੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗਿੱਲੇ ਹੋਏ ਬਿਨਾਂ ਤੈਰਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਦਿਆਲੂ ਅਗਵਾਈ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਵਜੋਂ ਉਚਾਰਣ ਕਰਕੇ, ਸੰਸਾਰਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਅਛੂਤਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ", ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਅਜੂਬਾ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।"

ਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, "ਮੌਤ ਦੇ ਦੌਰੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਨਿਡਰਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਦਾਖਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਬੁਰਾਈ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?"

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, "ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਸਮਝ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸਨੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਮੌਤ, ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਸਦਾ ਗੁਲਾਮ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸੱਚੇ ਅਨੰਦ ਅਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੁਆਰਾ, ਆਪਣੇ ਹਉਮੈ, ਪਾਪ ਅਤੇ ਬੁਰਾਈ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਿਡਰਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਬੁਰਾਈਆਂ, ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਿੱਧਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ੰਕਿਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਪਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਪੁੱਛਿਆ। "ਅਸੀਂ ਮਹਾਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਤੱਕ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?" ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਉਸਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਆਸਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।"

ਗੋਰਖ ਦੇ ਇੱਕ ਚੇਲੇ ਲੋਹਾਰੀਪਾ ਨੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸਿੱਧ ਤਰੀਕਾ ਦੱਸਿਆ, "ਅਸੀਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਲੇਪ ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਦੀਆਂ ਟਹਿਣੀਆਂ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਜਿਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਕੋਈ ਗੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।" ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਰੱਖ ਕੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਣ ਲਈ ਯੋਗਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ"।

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਹਾ, "ਯੋਗ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਯੋਗ ਆਸਣ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਜਾਗਦੇ ਅਤੇ ਭੁੱਖੇ ਰਹਿ ਕੇ ਸਰੀਰ ਲਈ ਸਮੱਸਿਆ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਯੋਗ ਆਪਣੇ ਮਨ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਰੱਖਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੱਚਾ ਯੋਗ ਹੈ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਮੋਹ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹੋ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਹਦਾਇਤਾਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਸ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਦੇਖੋਗੇ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਹੋਣ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸਥਿਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੋਗੇ"।

ਸਿੱਧ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਗਿਆਨ ਦੇ ਧੁੰਦ ਹੇਠ ਸਨ ਅਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਜੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ। "ਅਪ੍ਰਗਟ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਕੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ? ਕੌਣ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਬਲ ਹੈ?"
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਠੰਡੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਉਹ ਜੋ ਸਾਰੇ ਤਾਪ ਵਿੱਚ ਰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ।" ਸੱਚੇ ਮਾਲਕ ਦਾ ਅਨੁਯਾਈ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਅਤੇ ਬਾਹਰੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੰਕਾਰ ਆਉਣ ਅਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਪਾਬੰਦ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਸੱਚਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ"।

ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ 'ਮਾਇਆ' ਬਾਰੇ ਸ਼ੱਕ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਾਇਆ ਦੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਕਿਵੇਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਇੱਕ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ? ਅਸੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?"

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, "ਮਾਇਆ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਸੰਸਾਰਿਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮੂਰਖਤਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਮਰਪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ-ਤਿਆਗੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਅਕਤੀ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੱਚੇ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਖਿੱਚ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਉਮੈ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਅਭੇਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ"।

ਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਯੋਗੀ ਬਣਨ ਦੀਆਂ ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਗੱਲਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਕੀਤੇ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ੰਕਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਦੂਰ ਕੀਤਾ, "ਮੈਂ ਸੱਚੇ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸੰਨਿਆਸੀ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਲਈ ਵੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਹਿਨਿਆ ਹੈ।" ਮੈਨੂੰ ਸੱਚੇ ਸੌਦੇ ਦਾ ਵਪਾਰ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੰਥ ਨੂੰ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਾਂਗਾ"।

ਯੋਗੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਢੰਗਾਂ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਜਾਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਕਿਸ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਿਆ।

ਸਿੱਧ ਯੋਗੀ ਚਰਪਟ ਨਾਥ

ਸਿਧ ਚਰਪਟਨਾਥ, ਨੂੰ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਾਥ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿੱਧਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਸੂਚੀਆਂ ਦੁਆਰਾ, ਉਸਨੂੰ ਚੁਰਾਸੀ ਮਹਾਨ ਸਿੱਧਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਤੇ ਨੌਂ ਨਾਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਜੋਂ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਇਤਿਹਾਸਕ ਗਵਾਹੀਆਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਰੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀਆਂ-ਜੁਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਕੰਮਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਤੋਂ, ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨਾਥ ਪੰਥ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨੁਭਵੀ ਯੋਗੀ ਸੀ, ਜਿਸਨੇ ਸੰਪੂਰਨ ਗਿਆਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਗੁਰੂ ਜਾਂ ਤਾਂ ਗੋਰਖਨਾਥ ਜਾਂ ਮਤਸੇਂਦਰਨਾਥ ਸੀ; ਇਸ ਨੁਕਤੇ 'ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਤ ਅਸਹਿਮਤ ਹਨ, ਪਰ ਰੁਝਾਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਰਖਨਾਥ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਚੇਲਾ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਉਸਦੀ ਕਿਤਾਬ, ਚਰਪਟਨਾਥ ਸ਼ਤਕ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਰਚਨਾ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ, ਦੀ ਇੱਕ ਪਉੜੀ ਵਿੱਚ, ਚਰਪਟਨਾਥ ਨੇ ਖੁਦ ਗੁਰੂ ਗੋਰਖਨਾਥ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਮੰਨਿਆ ਸੀ: 'ਸ਼੍ਰੀਗੋਰਖਸ਼ਮ ਨਟਵ ਦੇਵਮ।'

ਮੱਧਯੁਗੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਚਰਪਟਨਾਥ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਾਕਾਰ ਮਹਾਂਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਜ਼ਿਕਰ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਸਿੱਧ ਗੋਸਟਿ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਕੁਝ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਨ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਹਾਲਾਂਕਿ, ਨਾਥ ਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧ ਚਰਪਟਨਾਥ ਦੇ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਨਾਥ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਉਪ-ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਕੋਈ ਪੰਥ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਸਿੱਧ ਨਾਗਾਰਜੁਨ ਦੇ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰਾਵਲ ਪੰਥ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਇਸ ਪੰਥ ਦੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕੁਝ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲਿਖਤੀ ਸਰੋਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਨੇ ਰਸਾਇਣ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਅਮਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਸਿੱਧ ਨਿਤਿਆਨਾਥ ਦੇ ਲੇਖਕ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਰਚਨਾ ਰਸਰਤਨਾਕਰ ਨੇ ਚਰਪਟਨਾਥ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੋਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਭਾਰਤੀ ਰਸਾਇਣ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਰਪਟਨਾਥ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੁਝ ਸਥਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਯੋਗੀ ਬਾਰੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੰਤਕਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਚੰਬਾ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸਬੰਧ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਰਾਜ ਗੁਰੂ, ਜਾਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਚੰਬਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸਹਿਲਾਦੇਵ ਜਾਂ ਸਹਿਲਾ ਵਰਮਾ ਦੇ ਗੁਰੂ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਇਸ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸਿੱਟੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿ ਸਿੱਧ ਚਰਪਟਨਾਥ ਗੋਰਖਨਾਥ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ, ਜੋ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਸਨ, ਸਹਿਲਾਦੇਵ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਸਮਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਗਵਾਹੀ ਹੈ। ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਲ ਵਰਮਾ ਨੇ 920 ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਰਾਜ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਭਰਮੌਰ ਤੋਂ ਚੰਬਾ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚਰਪਟਨਾਥ ਨੇ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਸੀ।

ਲੋਹਾਰੀਪਾ
ਲੋਹਾਰੀਪਾ ਇੱਕ ਗੋਰਖਪੰਥੀ ਯੋਗੀ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸਿੱਧ ਗੋਸਟਿ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਧ ਗੋਸਟਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਥ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਹੋਏ ਪ੍ਰਵਚਨ ਦਾ ਇੱਕ ਛੰਦਬੱਧ ਬਿਰਤਾਂਤ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੋਹਾਰੀਪਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਲੁਈਪਾ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 10ਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਵਧੇ-ਫੁੱਲੇ ਮਸਤਯੇਂਦਰਨਾਥ ਲਈ ਤਿੱਬਤੀ ਨਾਮ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸਿੱਧ ਗੋਸਟਿ ਵਿੱਚ ਲੋਹਾਰੀਪਾ ਇੱਕ ਸਮਕਾਲੀ ਨਾਥ ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਨਾਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਾਠ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯੋਗੀ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਭਾਵੇਂ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਾਹਰ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਲਕ ਲਈ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਲੂਣੀਆਂ ਸਿੱਧ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਅਸਾਮ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਵੇਲੇ ਦਾ ਹੈ।ਅਸਾਮ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਖੇਤਰੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਮੈਂ ਦੀਖੋ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਮੰਦਰ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ੀਰਾ ਵਿੱਚ ਲੂਨੀਆ ਸਿੱਧ ਦੀ ਇੱਕ ਸਮਾਰਕ (ਸਮਾਧ) ਲੱਭ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਗਊਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦੀਖੋ ਨਦੀ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ੀਰਾ ਦੀ ਯਾਤ੍ਰਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮੰਤ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇਵ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਸ਼ਾਇਦ ਇੱਕ ਉਦਾਸੀ ਸੰਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ । ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਲੂਨੀਆ ਸਿੱਧ ਦੇ ਸਬੰਧ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਬੂਤ ਮਿਲੇ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਨਜ਼ੀਰਾ ਫੇਰੀ ਤਵਾਰੀਖ ਗੁਰੂ ਖਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ: "ਅਸਾਮ ਦੇ ਅਜਮੇਰੀ ਗੰਜ, ਕਰੀਮ ਗੰਜ, ਸਿਲ੍ਹਟ ਆਦਿ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਘਰਗਾਓਂ ਪਹੁੰਚੇ, ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿਬਸਾਗਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਨੂੰ ਨਜ਼ੀਰਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਰਾਜਾ ਸਾਗਰ ਸੈਨ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ (ਕਾਮਾਖਿਆ ਦੀ ਪੂਜਾ) ਤੋਂ ਨਾਮ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਬਰਨੀ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਟਾਪੂ 'ਤੇ ਗਏ। [1] ਗਿਆਨੀ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਘਰਗਾਓਂ ਫੇਰੀ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ [2]।

'ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਢਾਕਾ ਵਿਖੇ... ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਸਮਾਲ ਨਾਥ, ਰੇਵਾ ਦਾਸ, ਚੰਦਰ ਨਾਥ, ਨਰਾਇਣ ਦਾਸ, ਸ਼ੇਖ ਅਹਿਮਦ, ਨਥੇ ਸ਼ਾਹ, ਲੂਨੀਆ ਸਿੱਧ ਆਦਿ ਸੰਤ ਜੋ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ (ਅਤੇ ਲੇਖਕ ਦੁਆਰਾ ਅੱਜ ਤੱਕ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ) ਬਾਬਾ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਲਈ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅਣਗਿਣਤ ਪ੍ਰਤਿਭਾਵਾਂ ਦਿਖਾਈਆਂ ਪਰ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਗਏ। ਕੋਈ ਹੋਰ ਰਸਤਾ ਨਾ ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਉਸਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਬਣ ਗਏ। ਬਾਬਾ।"[1]

ਭੰਗਰ ਨਾਥ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਅਚਲ ਵਟਾਲਾ ਦੀ ਗੋਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ ।
ਸਤਿਨਾਮ ਸਿੰਘ ਐਡਵੋਕੇਟ ਆਪਣੀ ਪੁਸਤਕ ਸਤਿਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਪੰਨਾ 81 ਤੇ 16 ਫਰਵਰੀ 1526 ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਜੀ ਦੀ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਬਾਣੇ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਤੋਂ ਅਜਿੱਤਾ ਰੰਧਾਵਾ, ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ, ਭਾਈ ਮੂਲ ਚੰਦ ਜੀ, ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਜੀ, ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ,ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਸੰਗਤਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਜੋਗੀਆਂ ਨਾਥਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਲਾਹੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਅਚਲ ਬਟਾਲਾ ਪਹੁੰਚੇ । ਬਟਾਲਾ ਦੇ ਭੰਡਾਰੀ ਪਰਿਵਾਰ ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਬਾਬਾ ਲਖਮੀ ਚੰਦ ਵੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚੇ । ਮੇਲੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਭਗਤ ਰਾਸਧਾਰੀਆ ਮਜਮਾ ਲਗਾ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੈਬੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋਗੀ ਭੰਗਰ ਨਾਥ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਰਾਮਾਤ ਨਾਲ ਰਾਸਧਾਰੀਏ ਦਾ ਮਾਇਆ ਵਾਲਾ ਲੋਟਾ ਗਾਇਬ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਗਰੀਬ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਉਸਦਾ ਲੋਟਾ ਵਾਪਸ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ।ਇਸ ਘਟਨਾ ਕਰਕੇ ਈਰਖਾਲੂ ਜੋਗੀ ਭੰਗਰ ਨਾਥ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲ ਕਹਿਰੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਆਪਣੇ ਸਤਸੰਗੀ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋਗੀ ਭੰਗਰ ਨਾਥ ਨਾਲ ਇਲਾਹੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਜੋਗੀ ਭੰਗਰ ਨਾਥ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਗ੍ਰਹਿਸਤੀ ਪਹਿਰਾਵਾ ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇਖ ਕੇ ਔਖਾ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਤੁਸਾਂ ਉਦਾਸੀ ਸੰਤ ਹੋ, ਗ੍ਰਹਿਸਤੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ; ਇਹ ਤਾਂ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਾਂਜੀ ਘੋਲਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੋਈ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਪੰਥ ਦੇ ਸਾਧੂ ਸੰਤ ਹੋ? ਗ੍ਰਹਿਸਤੀ ਹੋ ਕਿ ਉਦਾਸੀ?”
ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ‘ਮਨੁੱਖਾ ਜੀਵਨ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਮੰਤਵ, ਕਿਰਤ, ਗ੍ਰਹਿਸਤ, ਇਸਤਰੀ ਜਾਤੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਨਾਮ- ਸਿਮਰਨ, ਮੋਹ ਮਾਇਆ ਦਾ ਤਿਆਗ, ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਸਬੰਧੀ ਸਵਾਲਾਂ, ਵਿਚਾਰਾਂ, ਦਲੀਲਾਂ ਦੀ ਛiੰਬਰ ਲਗਾ ਕੇ ਤਸੱਲੀ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਗ੍ਰਹਿਸਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਦੇ ਹੋ ਆਪਣੇ ਗੁਰਦੇਵ ਮਾਤਾ ਜਿਸਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਘਣ ਕਹਿ ਕੇ ਤ੍ਰਿਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਪ ਸਾਧਨ, ਹਠ ਯੋਗ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਗਾੜਦੇ ਹੋ, ਨਸ਼ੇ ਅਤੇ ਕੁਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਕਰਕੇ ਹੰਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਆਪ ਕੋਈ ਕੰਮ ਧੰਦਾ ਕਿਰਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਅੰਦਰ ਦਇਆ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਰੱਬ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਰਿਧੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਕਰਾਮਾਤਾਂ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਹੈ; ਜੀਵਨ ਵਿਅਰਥ ਗਵਾ ਰਹੇ ਹੋ।
ਮਨਮੁਖ ਕਥਨੀ ਹੈ ਪਰੁ ਰਹਿਤ ਨ ਹੋਈ ਙਙ (ਪੰਨਾ 831)
ਰਿੀਧ ਸਿੀਧ ਸਭ ਮੋਹੁ ਹੈ ਨਾਮੁ ਨਾ ਵਸੈ ਮiਨ ਆਏ। (ਪੰਨਾ 593)
ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਹੰਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਦੀ। ਤੁਸੀਂ ਗ੍ਰਹਿਸਤ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਦੇ ਹੋ ਪਰ ਆਪਣੇ ਭੇਟ ਕਰਨ ਲਈ ਪੇਟ ਭਰਨ ਲਈ ਠੂਠੇ ਕਾਸੇ ਲੈ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਗ੍ਰਹਿਸਤੀਆਂ ਦੇ ਦਰ ਤੋਂ ਅਲਖ ਨਿਰੰਜਨ ਕਹਿ ਕੇ ਭਿਖਿਆ ਮੰਗਦੇ ਹੋ ਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ?
ਘiਰ ਘiਰ ਮਾਗਤ ਲਾਜ ਨ ਲਾਗੈ। (ਪੰਨਾ 903)
ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਮਾਵਾਂ ਹੀ ਕੁਚੱਜੀਆਂ ਸਨ ਜਿਨਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਰੱਬ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ, ਕਰਮ ਕਰਨ, ਕਿਰਤ ਕਰਨ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ” ।
ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੋਗੀ ਨਾਥਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਚਾਰ-ਗੋਸ਼ਟੀਆਂ ਗੋਰਖ ਮਤਾ, ਸੁਮੇਰ ਪਰਬਤ, ਕੁਮਾਰ ਹਟੀ ਅਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਵੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਜਵਾਬ ਹੋਏ। ਜੋਗੀਨਾਥਾਂ ਨੂੰ ਹਠਯੋਗ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਹਿਜ ਯੋਗ ਭਗਤੀ-ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ ਦਰਸਾਇਆ।
ਸਿੱਧ ਬੋਲਣ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਧੰਨ ਨਾਨਕ ਤੇਰੀ ਵੱਡੀ ਕਮਾਈ ।
ਇਸ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਅਚਲ ਬਟਾਲਾ ਵਿਖੇ ਪੁਰਾਤਨ ਬੇਰੀ ਹੈ ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਬਟਾਲਾ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਜਲੰਧਰ ਰੋਡ ਤੇ ਹੈ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅਚਲ ਸਾਹਿਬ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ

ਆਪਣੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਇੱਥੇ ਨਾਥਪੰਥੀ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰੁਕੇ ਸਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਈਰਖਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਯੋਗੀ ਭੰਗਰ ਨਾਥ ਨੇ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਧਾਰਮਿਕ ਬਹਿਸ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਦਲੀਲ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਯੋਗੀ ਪਖੰਡੀ ਸਨ ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਹਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਪਰ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਮੰਗਣ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਯੋਗੀ ਭੰਗਰ ਨਾਥ ਨੇ ਜਾਦੂ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਯੋਗਤਾ ਗੁਆ ਬੈਠਾ ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਮਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਯੋਗੀ ਭੰਗਰ ਨਾਥ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਅਤੇ ਚਮਤਕਾਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮਾਮੂਲੀ ਸਨ।

ਤੀਜੀ ਉਦਾਸੀ (ਸੰਨ 1515 ਤੋਂ 1517) ਵੇਲੇ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਜੰਮੂ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ, ਸਿਰਮੌਰ, ਗੜ੍ਹਵਾਲ, ਬਦਰੀ ਨਾਥ, ਹੇਮਕੁੰਟ, ਰਾਮਕੁੰਟ, ਬੁਸ਼ਹਿਰ ਤਿਬਤ, ਭੁਟਾਨ ਨੇਪਾਲ ਆiਦ ਗਏ । ਹੇਮਕੁੰਟ ਪਿੱਛੋਂ ਜਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਉਥੇ ਭਗਤੀ ਕਰਦੇ ਸਿੱਧ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ । ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਧਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ੀਲਾ ਸਰਬਤ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੀ ਨਸ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸਮਾਧੀ ਵੇਲੇ ਧਿਆਨ ਲਗਾ ਸਕਣ । ਅਨਹਦ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਇਹ ਯੋਗੀ ਹਠ ਯੋਗ ਕਰਦੇ ਸਨ । (ਇਕ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿਧਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਸੰਨ 1539 ਨੂੰ ਅਚਲ (ਵਟਾਲਾ) ਵਿਚ ਹੋਇਆ ।

‘ਮੇਲਾ ਸੁਣ ਸਬਰਾਤ ਦਾ ਬਾਬੇ ਅੱਚਲ ਵਟਾਲੇ ਆਈ (ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਵਾਰ))

ਵਾਹਿਗੁਰੂ, ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ, ਈਸ਼ਵਰ ਤਾਂ ਇਕੁ ਹੀ ਹੈ

ਸਾਹਿਬੁ ਮੇਰਾ ਏਕੋ ਹੈ, ਏ ਕੋ ਹੈ ਭਾਈ ਏਕੋ ਹੈ ॥ (ਆਸਾ ਮ : 1 - 350)

ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਰਾਹ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਰਹੇ ਹਨ । ਵੇਦਾਂ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਵੈਦਿਕ, ਫਿਰ ਤਾਂਤ੍ਰਿਕ, ਸ਼ੋਤ ਅਤੇ ਮਿਸ੍ਰ ਭਗਤੀ ਰਾਤ ਪ੍ਰcਲਤ ਰਹੇ । ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਖ ਵੱਖ ਪ੍ਰਚਲਤ ਸਰੂਪ ਹੇਠ ਤਾਲਿਕਾ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ

ਸਿੱਧ ਗੋਸ਼ਟ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਨਾਨਕ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਯੋਗੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਬਹਿਸ (ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ "ਗੋਸ਼ਟਿ" ਤੋਂ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[9] ਯੋਗਿਕ ਆਦੇਸ਼, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨਾਥ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ, ਗੋਰਖਨਾਥ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਸੋਲ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਨਮਸਾਖੀਆਂ ਵਰਗੇ ਕਈ ਸਿੱਖ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।[9] ਸਿੱਧ ਗੋਸ਼ਟ ਨਾਨਕ ਦੇ ਸਿੱਧਾਂ ਨਾਲ ਸੰਵਾਦ ਨੂੰ ਖਾਲੀਪਣ (ਸੁੰਨ) ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ (ਸ਼ਬਦ) ਵਰਗੇ ਮੁੱਖ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਯੋਗ ਦੇ ਸੱਚੇ ਮਾਰਗ ਵਜੋਂ ਨਾਨਕ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦੀ ਉੱਤਮਤਾ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।[9] ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਿੱਧ ਗੋਸ਼ਟ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ ਹਿੰਦੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਸਾਧੂ ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਸਿਧ ਗੋਸ਼ਟ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ
ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੱਤਰਕਾ ਜੂਨ ਦਸੰਬਰ 1973 ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਲੇਖ ਸਿੱਧ ਗੋਸ਼ਟ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਛਪਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸਿੱਧ ਗੋਸ਼ਟ ਬਾਰੇ ਗਾਥਾ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।

ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇ ਨਾਲ ਚਾਰ ਵੇਰਾਂ ਜੋਗੀਆਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਲਿਖੀ ਹੈ , ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਨਕ ਮਤੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਜੋਗ ਨ ਖਿੰਥਾ ਵਾਲਾ ਸੂਹੀ ਰਾਗ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜੋ ਇਹ ਕੋਈ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਹੈ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਸੁਮੇਰ ਪਰਬਤ ਤੇ ਮੇਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਥੇ ਗੋਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਪੁਰਾਤਨ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਿੱਧਾ ਚਾਹਿਆ ਕਿ ਬਾਲਕਾਂ ਕਿਵੇਂ ਬਾਲਕਾ ਕਿਵੇਂ ਯੋਗ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਵੇ ਤਾਂ ਸਾਡਾ ਪੰਥ ਕਲਯੁਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗਾ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਵੀ ਇਵੇਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਸਿੱਧੀ ਮਨੋ ਵਿਚਾਰਿਆ ਕਿਵੇਂ ਦਰਸ਼ਨ ਲਵੇ ਇਹ ਬਾਲਾ। ਐਸਾ ਜੋਗੀ ਕਲੀ ਮੈ ਹਮਰੇ ਪੰਥ ਕਰੇ ਉਜਿਆਲਾ। ਦੋਹਾਂ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨਾਥਾ ਨੇ ਬਾਬੇ ਨੂੰ ਖੱਪਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਤਾਲ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਭਰ ਲਿਆਓ। ਉੱਥੇ ਜੋਗੀਆਂ ਕਰਾਮਾਤ ਨਾਲ ਹੀਰੇ ਤੇ ਜਵਾਹਰਾਤ ਤਾਲ ਵਿਖੇ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤੇ । ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਮੁੜਕੇ ਆ ਕੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਤਾਲ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ; ਉਨਾਂ ਤੇ ਹੀਰੇ ਮਾਨਕਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਐਸਾ ਨਾ ਹੋਇਆ।
ਪਰ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਦੇ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬੇ ਨੇ ਖੱਪਰ ਭੰਨ ਕੇ ਫਿਰ ਜੋੜਿਆ ਤੇ ਨਾਥਾਂ ਦੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਬਾਬਾ ਪਾਣੀ ਭਰ ਲਿਆਇਆ ਸਾਰੇ ਸਿੱਧਾਂ ਨੂੰ ਪਿਲਾਇਆ ਫਿਰ ਆਪੋ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਹੋਈ ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਰ ਰਾਮਕਲੀ ਦੀ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਮਹਲਾ ਪਹਿਲਾ ਦੇ ਸਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਹੈ । ਜਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਰ, ਗੋਪੀ ਚੰਦ, ਗੋਰਖ ਚਰਪਟ ਅਤੇ ਭਰਤਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਆਉਂਦੇ ਹਨ । ਫਿਰ ਬਟਾਲੇ ਦੇ ਕੋਲ ਅਚੱਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜੋਗੀਆਂ ਦਾ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਮੇਲ ਹੋਇਆ । ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਨੇ ਗੋਸ਼ਤ ਦਾ ਹੋਣਾ ਇਥੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਤੇ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਪਿਆਲੇ ਦਾ ਵਕਤ ਹੋਇਆ ਸੁਰਾਹੀ ਫਿਰੀ ਤਾਂ ਬਾਬੇ ਪਾਸ ਵੀ ਲੈ ਆਏ ਉਹਨਾਂ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣੇ ਤੋਂ ਨਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਭਰਤਰੀ ਨੂੰ ਮੁਖਾਤਿਬ ਕਰਕੇ 'ਗੁਰ ਕਰ ਗਿਆਨ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਧਾਵੈ, ਕਰ ਧਰਤੀ ਕਥ ਪਾਈਐ । ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਆਸਾ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ । ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਵਾਲੀ ਪੰਜਵੀਂ ਉਦਾਸੀ ਵਿੱਚ ਬਾਬੇ ਜੀ ਦਾ ਗੋਰਖੱਹਟੜੀ ਜਾਣਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਥੇ ਸਿੱਧਾਂ ਨਾਲ ਗੋਸ਼ਟ ਹੋਈ ਮੰਨਦਾ ਹੈ । ਪਰ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਜਨਮ ਸਾਖੀ ਦੀ ਇਹ ਸਾਖੀ ਪੁਰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲਿਖਾਰੀ ਦੀ ਭੁੱਲ ਹੈ ਗੋਰਖੱਹਟੜੀ ਪਿਸੌਰ ਦੇ ਨਜਦੀਕ ਜੋਗੀਆਂ ਦਾ ਸਥਾਨ ਜਰੂਰ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਵੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਗੋਰਖ ਹਟੜੀ ਅਚਲ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੂਰਨ ਅਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਜੋ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਆ ਕੇ ਬਾਬੇ ਨੇ ਫਕੀਰੀ ਵੇਸ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਫਿਰ ਉਥੋਂ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਦਾ ਮੇਲਾ ਸੁਣ ਕੇ ਬਾਬਾ ਅਚਲ ਪੁੱਜਿਆ ਜੋਗੀ ਭੰਗਰ ਨਾਥ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਫਿਰ ਗ੍ਰਸਤੀਵਾਣਾ ਪਹਿਨ ਕੇ ਟੱਬਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਤੇ ਤਰਕ ਕੀਤਾ ਇਹ ਫਿਰ ਭਾਈ ਜਿਸ ਫਿਰ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਜੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ।
ਖਾਧੀ ਖੁਣਸ ਜਗੀਸਰਾ ਗੋਸ਼ਟ ਕਰਨ ਸਭੇ ਉਠ ਆਈ ।
ਸਾਰੇ ਜੋਗੀ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਕੇ ਬਾਬੇ ਨਾਲ ਗੋਸ਼ਟ ਕਰਨ ਉੱਠ ਦੌੜੇ ਇਸ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੋ ਸਨ ਇੱਕ ਤਾਂ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਹੁਮ ਹੁਮਾ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਚੜਾਵਾ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੂਜਾ ਰਾਸਧਾਰੀ ਰਾਸ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਇੱਕ ਜੋਗੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਲੋਟਾ ਲੁਕਾ ਰਿਹਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਕ ਆਪ ਆਪਣੇ ਵਿੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਸਧਾਰੀਆਂ ਲਈ ਪੈਸੇ ਪਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਜੋਗੀ ਦੀ ਚੋਰੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ । ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਜੋਗੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬੇਇਜਤੀ ਸਮਝਿਆ ਸਿਧ ਗੋਸਟ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਪੰਗਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੋ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬਾਬਾ ਜੀ ਆਪਣਾ ਦੀਵਾਨ ਲਾਈ ਬੈਠੇ ਸਨ ਕਿ ਸਿੱਧ ਉਥੇ ਆ ਕੇ ਆਸਣ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ ਅਤੇ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਜੈ ਜੈਕਾਰ ਕੀਤੀ ।​

ਸਿਧ ਸਭਾ ਕਰ ਆਸਣ ਬੈਠੇ ਸੰਤ ਸਭਾ ਜੈਕਾਰੋ।

ਸਿਧ ਗੋਸ਼ਟ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਰਚਨਾ, ਅੰਗ (ਪੰਨੇ) 938 ਤੋਂ 946 ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਤੀਬਰ ਅਤੇ ਸੂਝਵਾਨ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਸੰਵਾਦ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦੇ ਪਹੁੰਚ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਹੈ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਦੇ ਸਮਾਵੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਕ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਸਿੱਧ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਸਾਰਿਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿਆਗ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਿੰਦੂ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਪੰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਸਨ ਜੋ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪਤਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਤਪੱਸਿਆ, ਧਿਆਨ, ਅਤੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹੱਸਮਈ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਦੁਆਲੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਸਬੂਤ ਮੰਨਦੇ ਸਨ।

ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੇ ਪਹੁੰਚ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕੀਤੀ ਜਿੱਥੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਇਕਸੁਰਤਾ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿਣ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੱਚੀ ਮੁਕਤੀ ਸਰੀਰਕ ਤਿਆਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਅੰਦਰੂਨੀ ਨਿਰਲੇਪਤਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਮ (ਨਾਮ) ਦੀ ਯਾਦ, ਨਿਰਸਵਾਰਥ ਸੇਵਾ (ਸੇਵਾ) ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੱਤਾਂ ਵਜੋਂ ਇੱਕ ਸੱਚਾ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ।

ਸਿੱਧ ਗੋਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਸਿੱਖ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਧਾਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਵਿਹਾਰਕਤਾ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਜਾਂ ਭੋਗ ਵਰਗੀਆਂ ਅਤਿਅੰਤਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕਰਨ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਆਧੁਨਿਕ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਖੋਜੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰਿਕ ਹੋਂਦ ਦੀਆਂ ਗੁੰਝਲਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਲਈ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਸੰਗ

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸਿੱਧਾਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਦਾਸੀਆਂ, ਜਾਂ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਹ ਲੰਬੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਸਨ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਉਹ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ, ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਖੋਜੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।

ਸਿੱਧ ਹਿੰਦੂ ਤਪੱਸਵੀ ਸਨ ਜੋ ਆਪਣੇ ਘਰ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਕੱਲਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਆਏ ਸਨ, ਅਕਸਰ ਹਿਮਾਲਿਆ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ। ਉਹ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਸਨ ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਤੋੜਨਾ ਹੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਆਜ਼ਾਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ, ਪਰਿਵਾਰ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪਤਾ ਗਿਆਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਸੀ। ਉਹ ਦੁਨਿਆਵੀ ਮੋਹ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੀਰਕ ਅਭਿਆਸਾਂ ਅਤੇ ਰਹੱਸਮਈ ਸ਼ਕਤੀਆਂ (ਸਿੱਧੀਆਂ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।

ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਸਿੱਧਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਤਰੀਕਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਛੱਡਣ ਜਾਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਛੱਡਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਸਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਇਮਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਸੱਚਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਉਚਾਈਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਨਿਰਲੇਪਤਾ - ਲਾਲਚ, ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿਣਾ - ਸਰੀਰਕ ਇਕੱਲਤਾ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੀ।

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਪਰਿਵਰਤਨਸ਼ੀਲ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲੇ ਆ ਰਹੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਕਰਵਾਇਆ ਕਿ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ ਜੋ ਜੰਗਲਾਂ ਜਾਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਅਰਜੁਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਿੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਪਾਠ ਬਣ ਗਿਆ।

ਇਸ ਸੰਵਾਦ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਅੱਜ ਵੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਫਰਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਜੀਣਾ ਹੈ।

ਸਿੱਧ ਗੋਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਸੰਵਾਦ

ਸਿੱਧ ਗੋਸ਼ਟ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਇੱਕ ਡੂੰਘੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਤੱਤ, ਸੱਚੇ ਯੋਗ ਦੇ ਅਰਥ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜਵਾਬ ਅਧਿਆਤਮਿਕਤਾ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਹਾਰਕ ਅਤੇ ਸੰਮਲਿਤ ਰਸਤਾ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।

1. ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ
ਸਿੱਧਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੀ ਸੱਚਾਈ ਸਮਝਾਈ। ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਓਂਕਾਰ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ (ਅਸਥਾਈ) ਅਤੇ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਪਰੇ (ਪਰਮਾਤਮਾ)। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਿਖਾਇਆ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪਰ ਹਰ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਅਤੇ ਇਸ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

2. ਸੱਚਾ ਯੋਗ
ਸਿੱਧਾਂ ਲਈ, ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਣਾ, ਸਖ਼ਤ ਸਰੀਰਕ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ

ਸਾਰਾਂਸ਼
ਪੰਕਤੀਆਂ 1-3: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਅਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ।

ਪਉੜੀਆਂ 4-6: ਯੋਗੀ, ਚਰਪਟ, ਨਾਨਕ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਾਰਗ ਕੀ ਹੈ। ਨਾਨਕ ਨੇ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।

ਪਉੜੀਆਂ 7-11: ਯੋਗੀ, ਲੋਹਾਰੀਪਾ, ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚੁਣੌਤੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੱਚੇ ਯੋਗ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪਉੜੀਆਂ 12-22: ਯੋਗੀ ਨਾਨਕ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, ਨਿੱਜੀ ਅਤੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਦੋਵੇਂ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਪਉੜੀਆਂ 23-24: ਨਾਨਕ ਖਾਲੀਪਣ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪਉੜੀਆਂ 25-26: ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਹਉਮੈ ਦੁਆਲੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਦੁਆਲੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੈ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਉਲਟ ਹੈ।

ਪਉੜੀਆਂ 27-31: ਨਾਨਕ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਗੁਰਮੁਖ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪਉੜੀਆਂ 32-33: ਨਾਨਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਨਾਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ।

ਪਉੜੀਆਂ 34–35: ਨਾਨਕ ਇਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰਮੁਖ ਨੂੰ ਨਾਮ ਕਿਵੇਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪਉੜੀਆਂ 36–37: ਨਾਨਕ ਗੁਰਮੁਖ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਹੋਰ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਪਉੜੀਆਂ 38–39: ਕਿਸੇ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ।

ਪਉੜੀਆਂ 40–42: ਗੁਰਮੁਖ ਦੀ ਹੋਰ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ।

ਪਉੜੀਆਂ 43–48: ਯੋਗੀ ਯੋਗ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬੁਝਾਰਤ ਭਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਨਾਨਕ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪਉੜੀਆਂ 49–51: ਨਾਨਕ ਸ਼ਬਦ, ਨਾਮ ਅਤੇ ਖਾਲੀਪਣ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪਉੜੀਆਂ 52–54: ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਖਾਲੀਪਣ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਅਤੇ ਜਵਾਬ।

ਪਉੜੀਆਂ 55–57: ਸਹੀ ਅਤੇ ਗਲਤ ਸੋਚ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਅਤੇ ਜਵਾਬ।

ਪਉੜੀਆਂ 58–60: ਸ਼ਬਦ 'ਤੇ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਅਤੇ ਜਵਾਬ।

ਪਉੜੀਆਂ 61–63: ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਹੋਰ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਪਉੜੀਆਂ 64–65: ਮਨ ਅਤੇ ਸਵੈ 'ਤੇ ਸਵਾਲ ਅਤੇ ਜਵਾਬ।

ਪਉੜੀਆਂ 66–67: ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਨੀਂਹ 'ਤੇ ਹੋਰ ਸਵਾਲ ਅਤੇ ਜਵਾਬ।

ਪਉੜੀਆਂ 68–73: ਗੁਰਮੁਖ, ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਯੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਬਾਰੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਨਾਨਕ ਦੁਆਰਾ ਸਮਾਪਤੀ ਬਿਆਨ।

ਵਿਸ਼ਾ-ਵਸਤੂ

ਚਰਚਾ ਯੋਗ ਨਾਲ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਅੰਤਰਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ।[8] ਸਿੱਧਾਂ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਦੌਰਾਨ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹਨ।[10] ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ: ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਭਜਨਾਂ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ ਜੋ ਦੋਵਾਂ ਮਾਰਗਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਯੋਗੀ ਲੋਹਾਰੀਪਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ

ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਮਾਰਗਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ, ਅਸੀਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਪੌਦਿਆਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਭੋਜਨ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਫਲ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਤਿਆਗੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਬੋਲੀ ਗਈ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਬੁੱਧੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ 'ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ; ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਣ ਵੀ ਗੰਦਗੀ ਨਹੀਂ ਚਿਪਕਦੀ। ਇਹ ਯੋਗ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। — ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ 938 [11]

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ

ਦੁਕਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸੜਕ 'ਤੇ, ਨਾ ਸੌਂਵੋ; ਆਪਣੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਲਾਲਚ ਨਾ ਕਰਨ ਦਿਓ। ਨਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਮਨ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਸਹਾਰਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਹੇ ਨਾਨਕ, ਇਹ ਭੁੱਖ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਗੁਰੂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦੁਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਸੱਚਾ ਵਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਥੋੜ੍ਹਾ ਸੌਂਵੋ, ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਖਾਓ; ਹੇ ਨਾਨਕ, ਇਹ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ। — ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ 939 [12]

ਯੋਗੀ ਲੋਹਾਰੀਪਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ

ਗੋਰਖ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਚੋਲੇ ਪਹਿਨੋ; ਕੰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ ਬਟੂਆ ਅਤੇ ਪੈਂਚ ਵਾਲਾ ਕੋਟ ਪਹਿਨੋ। ਯੋਗ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਸਾਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ; ਦਰਸ਼ਨ ਦੀਆਂ ਛੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਸਾਡਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਮਨ ਨੂੰ ਹਦਾਇਤ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਕਦੇ ਵੀ ਕੁੱਟ ਨਾ ਲੱਗੇ। — ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ 939 [12]

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦੇ ਹਨ

ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਲੀਨਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁੰਦਰੀਆਂ ਬਣਾਓ; ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਲਗਾਵ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰੋ। ਜਿਨਸੀ ਇੱਛਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੁਆਰਾ, ਸੱਚੀ ਸਮਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ। ਆਪਣੇ ਪੈਂਚ ਕੀਤੇ ਕੋਟ ਅਤੇ ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਕਟੋਰੇ ਲਈ, ਪ੍ਰਭੂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਵਿਆਪਕ ਵੇਖੋ; ਹੇ ਨਾਨਕ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਭੂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ। ਸੱਚਾ ਹੈ ਸਾਡਾ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਮਾਲਕ, ਅਤੇ ਸੱਚਾ ਹੈ ਉਸਦਾ ਨਾਮ। ਇਸਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਪਾਓਗੇ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪਤਾ ਵਿੱਚ ਮੋੜ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ ਕਟੋਰਾ ਹੋਣ ਦਿਓ। ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਪਾਠਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਟੋਪੀ ਹੋਣ ਦਿਓ। ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧਿਆਨ ਦੀ ਚਟਾਈ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਰ ਦਾ ਕੱਪੜਾ ਹੋਣ ਦਿਓ। ਸੱਚ, ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਹੋਣ ਦਿਓ। ਹੇ ਨਾਨਕ, ਗੁਰਮੁਖ ਨਾਮ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। — ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ 939 [12]

ਹਵਾਲੇ

ਨਿਟਰ, ਪਾਲ ਐੱਫ. (2005)। ਧਾਰਮਿਕ ਉੱਤਮਤਾ ਦੀ ਮਿੱਥ: ਧਾਰਮਿਕ ਬਹੁਲਵਾਦ ਦੀ ਬਹੁ-ਧਰਮੀ ਖੋਜ। ਓਰਬਿਸ ਬੁੱਕਸ. ISBN 9781608332069।

ਰਤਨ, ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ (1989)। ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ-ਇਕ ਸਰਬ ਪਖਿ ਧਿਆਨ। ਲਾਹੌਰ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ

ਸਿੰਘ, ਪ੍ਰਿਥੀ ਪਾਲ (1 ਜਨਵਰੀ 2006)। ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ। ਲੋਟਸ ਪ੍ਰੈਸ. ਪੀ. 16.

ਰਾਮਕਲੀ ਮਹਲਾ ੧ ਸਿੱਧ ਗੋਸਟਿ : ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ : ਪੰਨਾ ੯੩੮/੯੪੬ ਪੰ.

ਕਪੂਰ, ਸੁਖਬੀਰ (1 ਜਨਵਰੀ, 2005)। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ - ਇੱਕ ਅਗਾਊਂ ਅਧਿਐਨ ਭਾਗ-1। ਹੇਮਕੁੰਟ ਪ੍ਰੈਸ ਪੀ. 118.

ਲੋਹਾਰੀਪਾ ਯੋਗੀ ਬੇਨਤੀ: ਸਿੱਧ ਗੋਸਟਿ: ਫਾਰਸਰ, ਜਾਰਜ ਐਸ. (1 ਜਨਵਰੀ, 2000)। ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਣ। ਓਰੀਐਂਟ ਬਲੈਕਸਵਾਨ. ਪੀ. 100.

ਸਿੱਖ ਰਿਵਿਊ, ਖੰਡ 41, ਅੰਕ 469-480। ਸਿੱਖ ਕਲਚਰਲ ਸੈਂਟਰ 1993. ਪੀ. 14.

ਨਿਹੰਗ, ਧਰਮ ਸਿੰਘ (1996)। ਸਹਿਜ ਸਮਾਧਿ ਬਨਾਮ ਸੁੰਨ ਸਮਾਧੀ। ਸਚਖੋਜ ਅਕੈਡਮੀ। ਪੀ. 3.

ਸ਼ੈਕਲ ਮੰਡੀਰ, ਕ੍ਰਿਸਟੋਫਰ ਅਰਵਿੰਦ-ਪਾਲ ਸਿੰਘ (2005)। ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ - ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਣਵਾਂ। ਰੂਟਲੇਜ। ਪੰਨਾ 51-73. ISBN 978-0-415-26603-1.

ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ (2008)। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇਮਕੁੰਟ ਪਬਲਿਸ਼ਰਜ਼ ਪੀ. 127. ISBN 978-81-7010-367-7.

"ਸ੍ਰੀ ਗ੍ਰੰਥ: ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ"।

"ਸ੍ਰੀ ਗ੍ਰੰਥ: ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ"।

ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਨਿਹੰਗ ਦੁਆਰਾ ਸਿੱਧ ਗੋਸ਼ਟੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ